Journael, Van de Reyse van de Vlote uyt de Vereenighde Nederlanden na Brasilien

Van de Reyfc van'3e Vlotc uyt de Vereemghde

Nederlanden na

Ytrvattcnde *Ues 'tgene is voorgcvalltfr:

Dc Batalie tuffchcn d^nHeere

GhiiwadSigif-mundusSchoppe,idjde den Gheru?rad van de

Porwgiefen.

Beginneiatevan den 17 Jannarij Anno 1 6 4 8. tot den

fevea-thjenden, May.

ftltfjtf foftfoetom turn m CapttjHi mtptetiant fern (jet Hesjjet

4*A M S T E * D A M,

3edrukt by Jan van Hiken * Boekvetkooper in de Beurs-ftraet* ^

J;:OU R N A E L. '

N

% &at ttJii tot feg mad on&er $p\ getotcft toarm/3rjn tup

but 17 ^atmatft r*48. epntaeftfcften nan be. Bet ban Sectantat upt-gftel open; taten feltaen nacbtoe &oofben gftepaftmt / entae miamtn boo? fto?m m $ojrianbt ifigefopen; aloaerotfjt taagen geltgeu fteb-:

bentae/ 5fjn met eene taenuame toint tottatrom f3epf gftegacn / met nocft ttocc ban onfe «$tftepen/ toetefti top albact taotitaen: gin be Catiael ftabben top me*-be eene ftatme*-ben ftemti/ ban onttent 24 ttpjen •, paffeerentae me*-be ^patnfcfte Ztt/ qttamen aen be Canartfcfte <$nfantaeu 7 onfen ccair» fcttcntae na bet <$planbt £>int ©iiteent/ al&att top toetaerom een ftetcfte o?abatae ftvcgcn / tamn onttent ten ftaftae up?e: 3 6 «©pftoofben toater aen ftet <&ptanbt fngftenomen fte&bett*

bty entae 14 a 15 3&ocfttn gefeftoten/ gtntjhcti ben betben taagft oaetna f 3cpf/

entae quamen taen 29 M cert Of mo?gfjcng metten taagfto boo? ftet Eanbt ban 2B>£afilten/ ttiffcften Sinte Leckfe enbe.be <& aep sint Auguftijn, attaaer top bteftt taoo?bp fiepen/ entae sj&eftepen ban be |9o?twgfefen op aucfter fagen feggfjen/ met 2o<CarataeeW gfeela&en met £>nprbet: SUifoo fangftst tatlattfc 3tpfentae/ ftregen in't geficftt 4 «trupffer# ban ftet l&etf f / entae fenben een 2&oot aen tat; feftae/ ompet£nteuto£tetaernetttcn/ ban betoefcite top allejefgoetgbetfion* taen/ entae batter befe nataofgen&t P?tf fen opgeta?acftt toarcn / uanumtitjtften:

S^IoanBabtifta. -Noffa Sra. de Carma. Nofla S". dc VitHoria •ScBoaventura., Caravellc 5w Anthony, Nofla Sfa. d'Emparo

25p «Bercft ©ethagen/Capftepn op btnDouiphijn t;

2&P Heentaett Co?neftff3 / Capit. op be Hafewint. 2Bp Jgarctt# ^attmart / <j£apitepn op den

Een-dracht.

i2^^acofi<if3ecftrtIf3/<a:apitepn op ftttForet* . _ . , ^ p c o m e h t f Hobfe / Cap. op't # tegat Armuyden.

NoflaS'^deConceflaon. *f 35p<a:apte.<(5ctrit©etljagen/0pd€nDoalphijn.

AimaSandos. f ^pliBetrit®erfJagenboo2f5.

S^ Anthony. j %p £nca#©ol/Capoten op ben Arent.

St. Anthony idem. I 2&p U&atttija? ^atttttan/ Cap. op taen Ecndracht: St. Anthony d'Guarda, * 2&p getto? C02t1CfifT5/ Captt. Op taen Harder Bonlefud'Boucas.

IS'. Anthony.

Nofla Sta.de Conceflaon. „,

2&P lanCftjffciffcl^ <£apftepn op benEiias. %p S8o?f aen &m$ entae » t c t u * ^attman. 2&P <&ntget 3©aftcftf5/ Capttepn op be Sterre. 5©eu 30 ifgeertfteten topon#28ntKerin&e gtontbaflen boo? ftet itectf: tattt feltaen taagft toter&en ttoee ©?gfcn in be gtont gfte fcftoteit / entae gtngften ttoce Capitepnen met een ^cfttppet aen i a n b t .

TDen 313ftn top metten taage met ong taolcft aen fcattbt gftetteben / entae na' bat icft onttent een im?e met ftet taolcft op Anthony Faesftab&e matte geftouben/ fttegften top o?b?e ban taen <*£benetael ^cftoppc/ dmnatae <$ffbgatae^ te tttcften/itt ftet fttiptentoetcii/ofte 3t nietitoe cfttarttet/'ttoelftt aentae ^>cftant#

taantae€ffogabc#ij5fgl)emaecftt / entae toarenaltaaet 10 gtootcCmttngfj^ ftet t/ in betoeltfte iu netatr 100 mannen ftontaen fogeeten.

•: '»..

$oo?t-ftoet& aen be & tabt Olinda,frerrft onttent Sooo manncn/onbcr 4 Com*

mantaeut^/ nameutltjCftvn Camaron etacttae 35?aftltantn/Heyndericke de Died Obcr taejlegcroO/ Ian Fernando yiereoPCC tae 25oerCU7 Andree Fidael ober tae

£otbaicit; leggftentae oiurcut een M ufquct-fcljeut toui om* / bp ten £ rftaiitjtf opccntocl-gclcgcnpa^ /cube eat 25ateiijc/ toaettaah fp otactcenigemaetiben ftcrcftopftctfiecifftatatacngcfefjotcin ' .

-©cii3llp?tltoi£rben©UucatcnocngScfJacftcii/toactiiiaHe(OUej;Ioopcj^ foo tod i)o?ttigiefcnaI(e&olbatcn/ toetcftetoetaerom homen/taccmaent toie» taen/ taatie foutaen gepatbonncctt 3511.

«©enfeltaenbagbtoiertaentime$>?ijfcnmct£>upcftercningftetajac ftf. ®a\i

be Cacp &int Kuguflnn taarcu gecu fes Catabclcn/of ten min ficti ftiygm top

befjelft.

«©e <§»tatat ban ftet tUtif i$ toclbcificny nnbrfGabertf't abater-Caflccf/ t Zantac-Caftcel/ tac IDftf-hoecft/aiuthonp jFae&i be «©?p-ftoech / £lio <$?an» taey Cammariba/ 'tjtfojt ©actbn/&rftaiirp be55?upiv entae be tffffpgabctf. «Bcu 4 3lp;ti i,o Capitepn upt tacu <©taeii/ alp" Stmbaffabeur ban taen <t£>ftene* tael gefontacn/ met ecu hnerbt/ toetcbe ecu toit ©aenbel b?oegft / entae 2 rCrom* pet tea?/ toelrftc gcbupjigft bltefen / tc paertac na bcu ©panbt gfteretacu / bp tae* 1'clbe hoiiicutaf / b?acghbeu toat ftacr begterte toa«6 1totertae gheanttooojt/ bat* ii.cn met ftun upt tacu name ban ben <&DeneracI St ftoppe tottbe ip?chen.,- maer bcfcltacricpenantacro' nictbangacttoerh •, topftcbbcuboo?uaiiberp .nietban tirupt en 51001 / cube be punt ban bcu «©egcn: quam alfoo gemelbe Capitepn (ttoceup?enuptgctocefl3ijube; toetaerom ftiecbinnen. *

«®en feltaen taagft totertae toetaerom een Caratacel met <§>upcftcr mgfteb?acftt/ cubenan ben <v6,7.8.9, tot tacit 11 ^upcftctcntaerftocftt / fomtftbttf a a 300 >

Miften op cenett taagft/ tac Iftabe ban 49 tot yj&chelliitgcu.

«©en j toajei tacu Colonel Carpentier gftcjonbt in tae Itercftc/ taaegftg baer tut otacrlctacu/ciiDe totertae bcu 8. in'c Inloofter op $ i n t tf nt ftoup jpnes begraden. iCufTcfjen ben <\ cube 6, •fnarftt.o/ 10 ecu Caratacel taooj be 3f>?ugge(toelche tuffcl)en2CiitftoupiFaeiS entae ftet iSccif Icpt) ftoinen ta?pucn / eiiDe nam een nroot fiticft ban tae ©juggbetoerft : §et Caratacel ta?ecf tulfeftcii taen © n > -ftcceft cntac tae Enf-hoccR / 1 ot op be grout/ altaaer benBpant m t J&ofcb cube bare' £ c g a n t £ lagft ytacjelbc guamcu 't op taen mtOtaagftmb?autat fteften / entae bjalibctot'fanbcrenbaegthOV. ' •

5©cii 6. cube ^guainmtoeoctom 2.#?ijfcntmnet&uprBerciibeiCabncR. *

't Canon/ Iff uprcn/ cube aJle&mniottttie (aeuftet ttccifgeftoineii) totertae taen

feltaen bagft gelofi upt be&rftcpen.

„ "«©cn 9 ftreftmen 9&jietacu na pet Xcgec ban taen Ocucracl $rftoppc (liggen* tae tot Oappafuia cnoe Cbaffauto) .gbcfonbeu / am t cuerfbechen bat ftp op net fpocotgttfre bp ou£ aen't ficcif toilbe ftoinen/ toaer ban op bato oocftal cemge Carataelcnatritatettae.

^ c n felocntangb toicrtaeacn allcplactfcn generale monfleringe getaacn/ entae 1 j outae Compagmcn outaer anbere ghefteften. «9e ^ooft-£>fficteren ftoutaen• pact rractemem tot bat ftet taolbomeu fecourjS upt ftet ©atacrlant fat geftomeu toefen.

«Den 10 bito toiertaen 800 manncn gepjefjy foo j&gero* afte? antaete / o m pe* taeceen teta?agen 39 pontat getoirftry 't 3P jferuut/ isogelcn/ Eonten oftcanoe* w ^rngft^-rahen/ toclche tegften^ taen 14 alle macteu gftereet toefen / foo ban

ip ofte attbrre fi^wpjte^Jb^n / tiptfir»«mien tw (©oatDcjntf^crjc^ ^uan tae toelcbc taan petaet 6 jfcatrofen 39a gecomraantatett / om 't Canon ©e&oftaaten ontfangen oHe toefien ftaet tantfeen in goet©leefcfty£pecft/ Ctteticn/<©o?ty 3©nn cube <$elt. ©an taaghe tot taagfte toetbt gefept taat ftet iritftoe taolcft ttocemaen&engagte fat ontfangem't foutae at gefc&iet toefen/in* taien taat taeCoIoueUS ftatataen toiilcn berffaen't gelt tot footaantge p?pfe te ont* fangengciijcftftctftietgaet. . .*,

• Ta©ocii(taafift^totcttaeftiet^iooagfjgerjoutaen/entaealfc*igercetgemaeclit omin't^elbttegaen.

. ©en 11 een €ugeft$-man in onjS cjuartieropgftehangcn / taaer na toetaerom nfgctaaen/entae aen fun tecftter been gcftangen/met ftet ftooft om laegffchp ftata*

be't toatettoillenbergeben/ be&chepeninbjant fteheiiyentaetoajf

taaer-en-bobenotaer-gelopcii.

©en feluen bagft toiettacbelafl op tftf-fttaffe/taat alfelSattofen moeffen aen boo?13ijii; tae 2fipotehet$r tomcftcK taan tae Compagntc) gefloten/ om batter 30 Hifieti met J@ctaicamenten moeffen gerect toefen booiftet 3lcgcr / toelcftetaan 30 j&egcrop fullen geta?agen toettaen.

Kcftt ©elbt^ftuchjeno faftnen in't ntatcftceren gcb?upcftcn.

©en 12 bito miam alle ftet taolcft taan iCappacina entae <a?off auto tap on£ 5tcget/ uptgeuomeu 6?ie Compagmen/ toelcftealtaaer gelaten toiertaen. 12000 Cottaoefen toettaen gerect gbcftiaecftt: op ben Cimmet-toerf 12 Cftafoupeu/ 3tjn at gerect/ toaee aen b*&cheepisr-i€unmerlieben (upt ftet ©ataerlautat gfte* ftomcn)b?iegulbenenbetaeftofty,rtaaegljjefgetoonncnftebben.

©en 16 toiertaen eetiige Carabelenenbe Cftaloupen gela&en/ toelche baeghs taaet na fullen upt tpopen met pjobiant/ ftaffen met Honten/ ftaffen met fcoge* ten/ entaetoimen met #ulbct m 't Eeger. <0p 3Cntfionp tfac£ liggen 8-groore Cftaloupen gcteet.

©enfeltaennamibtaaghten4up?cngafben<0ciieraci£rftoppeo?b?e/ (na taatbaeggtctao?enallelRegtiiieiitenftaer©itaerejS/ entaeuoo?acfttbagenftoft ontfangen ftatataen) om taien aenfjtaenbe nacftt ten een up?e ghereet te toefen om te marcfteercii: ©en %»ant taie pare toacft ten ftatabett op tae 23omeii/entae otijss ftp taageftonbe fien maccfteereti/ ftatataentaefpeutt bat bp on£ in tae3tbontguar* taegeftpffleiitoaren 9 Compagmen taan'c iScgimeitt taan ben Colonel ban beir 59?antac,'/ ontreut 200 Capoperg / entaertcpeumeeuictjmaeltegbcn^oms;

6kactoris,$C»

CHn haet te befoecften i0 ben <0enetacIj§>rftoppe met alle be fiegtmenten ban SCutftonp ifaetf entae ftet fiectf / frilleften.e in taer nacftt bp ftet nieutoe taolcft ge* honieu/ entae boo? ftet aenb?eftcn taan taen taagft ftoutaen top boo? ftet 2&afrta/ in beleefljte/m bataltc/ fletcft onttent 7000 mannen /aftemael uptgelefen taolcft; luant olle be gftene toelche eenicft gftebjecft aen tac bcenen fta&tae y entae uocft on* f angftjr fled* toaten ghetoecfty taiemat te ftlepn of re tef oheft toaten/ toietben m>

• be j&eftantfe gelept/ op bat een pebec toel bifpo«e enbe bequaem tot matcfteeten

entae taecftten mocftte toefen. ©en <$&euerael taebe mctae betafien taat men 11a tae aeney toelche flctjtet bleef/ niet foutae toacfttcn.

Sn footaantge poflute ifibtn «0enetael met tafiegenbe ©aen&elen/ Ctompet*

ten entae nolle #coramelflagft gftemarcftcert in goetae o?ta?ey boo? uptfentaentae Metae-C^tttiiagnten taan tae #upjwei#y met tajie taerloojen flEroupen/marr ft«e*

IT>-. *.r*-^ •?•• '.•.•• * < • •', r e t w i v

• ;-''te*b=,'V-"* • '••' L, ' •'•-* " '

Kiitae met ttoce tafeugeW J toaet taan taen^emeltaen jStgifmutitaujef £cftoppe tae eene commantaecrbe entae teptae y entae taen Colonel ban ben 25?antae ta'anbere; b'eene ,€roupe troth aen tae recfjter tjantat boo? ftet ©ofch/ entae ta'antaere otacr tae &t§oo:eu,' boo? ftet toatcty taat lecgft toa£ y na fetter ©o?p / taact tap een Ca* fieri fieftt/taeti recfttcu pag na be &?obantfe iTQetilen.

<©mielbe boo?-trcupen ftcbbcn eenigfte fcftennutfclen met ben ©panbt g b > ftoutaen / maet ftrcgen met een gftcquetfte. 1135Iancftcn toaten met 200 fCa* popery in een tacr!o?en .Croup genrecft / entae toaet taatfp taetnamen bat eentge 33»?tugtefcn lagen/3ijn foo furteul aengetaatlen/taatfe ftun in route b?acftteu/ entae op ecu KP«O toel 40 uetaerftacftte; nan ta'onfe totertae 2 iCapopersS gequetfly ta'cco in fnn rugge gcftehen met een $teftatae / entae ben antaereu gheboutoen in ftet tatcft taan (pnbeeiu.

©en 18 na taat oe^oune een up?e gcfcftcencnftatatacyguamtaen(0eneraeltaooi ftet 23ofrfi marcfjecreii/ entae taontae ben ©panbt in pofiureop een S&ergft y toel !iiftaetDoo?tacel. 3lcbtMepHe©elt-ftuchjetus (rcljietenbe ftogelen ban 6 p«n taen) toiertaen geftelt op tarn ©panbt / in ta?ie gftebeelte.. 't Qegiment taan ben $eet&choppetrochmetftetSiegiment taan bcc Clft boo? upt y regfteiii ben Saergh; 't Regiment ban Capitepn 3alig: Cnrpeinier (gftelcpt taautaen Hup* tenant Caret idertoe} marrfttertae bc3tjbeu / ontaerbenSSergft ; taen Colonel l^oeft met I'ijiulegtmcnt entae Colonel 25?incft ten mibtaeu/ entaeataanceetben fo taeu 2&ecg op; taan taetoelcfte ben ©pant fo gcittoclncftcn fcftoot/ o f t bagel*' taen/ en (contain a l l mannen/ toaten gemontecrt geiftch al0 men tae Oomepneu f eft ilber t / met 25?oflen tot ontaer tae ftnicn/ tae 56?oecftcu botaen tae ftuten/ entae tae Strmen opgheftrooptj 'tSegiment taan taen 3&?antae/ entae 't Regiment ban Soncftcr 3Biiiciu ban l&our bit / upt ftet 2&ofcb homenbemet tae Urnerguarbe/ fagen taen C3enerael^c#9ppealltaefperoet/met fijn paert tuffeften taen tapant' in entae taan toccr upt/ 0111 taicf toil taat taen ©pant 2 ftucftjen£ met b?ie©aeiibe* ten taan on£ ftatatae uermceftert; Colonel ban taen 55?anbe bit fieutae / troupten •> fijn taolcft fto?t op /enbtnamben ©cgen inbe ftanbt/ tjemftellenbeop t epnbe ban't boojfte gftelibtyfegoenbe.; Luftigh mijn vromeSoldaten, nu kontghy eere :

behalen, ende uwe Vyandt ouerwinnen ,toontunualsLeeuwen; entae ni&rfftcerbc

alfoo met ftet rjcheele Regiment ,• opftlnnntenbe taen 96ccgft / altaaer meeffta'au*. taereficBtnientcnbcrftroopt entae gequetft toarcn/entae boo?taen ©pant Itepen; in taoegen bat be flQufquettierg taan ben 25?nubc/bi)f repfen bare Mufgnttten' fofteu/entae geftataigft toointa?ongen/taat ben ©panbt moefterettceren; %onc* licr Villein met fijn Regiment fecontaeertae 't fiegiiuent ban ben 35?anbe / entae • iistaicn 't Regiment taat tutaen p a l larft fnn bebtaoit gftetaaen tanbbe/ foutae taen ©panbt t'eenemael op tae taluctjt gcb?acljt 5ftn gftetoeeft: Ifcattoe toierbe gfte* I cftoten/ entae't Regiment op tae biucftt/iuccnben te effeftapceten na ftet ©ofeft/ eefttec, liepen in t ifsoerafeft/ toaet in eenigfte taerta?oncfteii / be refteerenbe qua*' men toetact na on$ toe*.

©en-©panbt aen bit 3ijbe nam baerebettoebercoutagtey entae toiltae taen 56erglj nict bet tat en. © c ttoee taoo?f3 fiucnjnus entae ta;ie taerIeo?cn ©aenbe* k u btrgen top toetaerom/entae gljctaerftten alfoo op ben ©ergft in *# ©pantati . quart icr/ enbe tarn ©panbt blccf in't ftaugen taan taen SRergftaen b'antaer 3ftbe:

9it getaecftt i# foo furieug gctoeefl y batttt gftefept toect oopt in ffijaftlienijfr

Bftefeftejy »nbetaup?ben meet ban fe# up?en y toepctibe aen tottaetsntaen nict nu* teiy ban/lla£ d o o d t ^ bbnderu

, 45emeTben JSetgft ft* gefegen ftalftoegften ban ftet ffitcifenbetae Caep/toag bp-nabebccfttmetggequetftenentaetaoobcn/ bocftbpoms (Ctobtlof) ta'otaer* ftantatjtop bjetacn ben ©panbt in foetaanighe furie af y taat tae getafucftte in onfe ftantat quamen. © e n «©enetaet Pan taen ©panbt fat op ecu toitpaert/toontae grootecoutagte aen fnn taolcft*

%n taefe ©atalte 3ftn taan tae onfe otaer tae, 300 gemeeue ^ottaaten gftebletaeit/

beftaftaenl be gequetften. ©en ©panbt ftaotae ontallftcfte tacle taotaen/ entae Im gen tuffctaen on# entae hem taen 1.9 entae 20 nocft onbegtataen.

©enCoIonel^cftoppetoaiinbenCncftelgefcftoten. Colonel Hoefl (na taat ftp 2 feftoten ftatataeontfangen) fcftoot npeftccnen bootat met fpn $ifcool/ entae ttocft fnn ©egen; ben ©panbt ta?aegftbe of ftp quarttet toiltac ftebbeu 4 ftp riep neen/ entae toiettae alfoo op tae pfaetje? taootatgftefctaoten: Colonel 3joncftei a©iltem if metae gequetfi; mttfgataetl taen Colonel €ift\ ftartoe (toetcfte ftet Regiment taan Carpentiet commantaeettae) getaangen. ©en Colonel taan taen 35?antae ijSbp abfentie ban taen <©enetaet^>cftoppe yhet Commanbemeut op* gebjagen/entae fiteegft o?taereiian ben $ergh na ftet fielcK-pupsr (afbaet een toatettufTcftenbeptaetl) tetetiteren. ©egequeifle toiertaen met 35totennae ftet Recif eftebjacftt. 9 £cftepen ban onfe ©tote toettaen fttet nocft bettoacfttj 75ftn aen fmt ©incent gefieit.

© e n ©pantat fteeft in atte# *» ©aenbefen ban on*f beftouben.

-©eftaterftetaanbe©o?tugiefen (toaettaanfp bet Rectf befeftoten) taonbeit top berlaten: ©an baet gingen tae onfe in Olinda, entae taontaen in taefeltae niet ten JBenfch/ innementae tae fleenc Reboute; © e ©o?tugiefen 0?eben onjg taaegg baet na toetaerom upt/met taetliejs baneen Capitepneutae ttoee j&oliaten.

© e n 7 Map 3ftn alftier toetaerom opgtb?acfjtj Piijfen/ te toeten / 2 fttoectte j&cftcpen/ entae 3 Carataeeft*/ getataen met 1800 Stiffen ^upefter /entae if o $u» flen iCabacft/ beftalben$ antaete goebeten*

© i n 1 rtaito beef tmen tae &olbaten gemoMflett,' entae gelt gftegctaen; taefeltae

8

met ttoee »?antaet£ / b a n ftet Rectf t'sepl gtjegaen y toaet't op aengtaefien i#/

toeetmen niet. %n allcl 3»n alftier geattitaeert 92 ©aentaelen.

E Y N D E

BRASILIANA DIGITAL

ORIENTAÇÕES PARA O USO

Esta é uma cópia digital de um documento (ou parte dele) que pertence a um dos acervos que participam do projeto BRASILIANA USP. Trata‐se de uma referência, a mais fiel possível, a um documento original. Neste sentido, procuramos manter a integridade e a autenticidade da fonte, não realizando alterações no ambiente digital – com exceção de ajustes de cor, contraste e definição.

1. Você apenas deve utilizar esta obra para fins não comerciais. Os livros, textos e imagens que publicamos na Brasiliana Digital são todos de domínio público, no entanto, é proibido o uso comercial das nossas imagens.

2. Atribuição. Quando utilizar este documento em outro contexto, você deve dar crédito ao autor (ou autores), à Brasiliana Digital e ao acervo original, da forma como aparece na ficha catalográfica (metadados) do repositório digital. Pedimos que você não republique este conteúdo na rede mundial de computadores (internet) sem a nossa expressa autorização.

3. Direitos do autor. No Brasil, os direitos do autor são regulados pela Lei n.º 9.610, de 19 de Fevereiro de 1998. Os direitos do autor estão também respaldados na Convenção de Berna, de 1971. Sabemos das dificuldades existentes para a verificação se um obra realmente encontra‐se em domínio público. Neste sentido, se você acreditar que algum documento publicado na Brasiliana Digital esteja violando direitos autorais de tradução, versão, exibição, reprodução ou quaisquer outros, solicitamos que nos informe imediatamente ([email protected]).