ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΝΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ/3α ΕΕ 39-11 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ ΑΘΗΝΑ, ΜΑΙΟΣ 1996 ΤΥΠΟΓΡ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ
ΠΡΟΣ: ΓΕΣ/ΔΥΓ/2ο-3ο ΤΥΕΣ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΝΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ/3α Τηλέφ. (Εσωτ.) 3179 ΚΟΙΝ.: ΓΕΣ/ΔΕΚΠ/3α-ΔΥΠΟΣΤΗ ΤΥΕΣ/Γ’ ΥΔΝΣΗ Φ. 073.1/3/133988 Σ. 795 Αθήνα, 15 Μαΐου 96 Συνημ.: Ένας (1) Κανονισμός ΘΕΜΑ: Στρατιωτικοί Κανονισμοί ΣΧΕΤ.: α. ΣΚ 40-5/1985 β. Φ. 070/19/409527/Σ. 1375/29-4-96/ΓΕΣ/ΔΕΚΠ/3α 1. Κατόπιν του (β) σχετικού κ υ ρ ώ ν ο υ μ ε και εντελλόμεθα την εκτύπωση του ΕΕ 39-11 με τίτλο «Πρώτες Βοήθειες για τον Στρατιώτη» σε πέντε χιλιάδες (5.000) αντίτυπα διαστάσεων 17,5X25 εκ. του μέτρου σε χαρτί σατινέ και σύμφωνα με οδηγίες συντάξεως στρατιωτικών εγγράφων του (α) σχετικού. 2. Τη φροντίδα για την επίβλεψη και ορθή εκτύπωση αναθέτουμε στη ΔΥΓ/ΓΕΣ, η οποία το έχει ήδη προωθήσει μαζί με τις φωτογραφίες (για κέρδος χρόνου) στο ΤΥΕΣ και η οποία θα δώσει τυχόν συμπληρωματικές οδηγίες τεχνικής φύσεως. 3. Το ποσό που απαιτείται για την έκδοση των έγχρωμων φωτογραφιών θα καλυφθεί από πόρους ΔΥΓ. 4. Βαθμός Ασφαλείας : Εμπιστευτικό 5. Προτεραιότητα εκτυπώσεως : «Α» 6. Καταχώρηση στον ΣΚ με τα παραπάνω στοιχεία. 7. Διανομή με μέριμνα του ΤΥΕΣ/Γ ΥΔΝΣΗ σύμφωνα με τον Πίνακα Αποδεκτών του Παραρτήματος «Α». 8. Το σχέδιο της παρούσας μονογραφήθηκε από τη ΔΥΠΟΣΤΗ/ΓΕΣ για την εκτύπωση και βιβλιοδέτηση. 9. Με την έκδοση του παρόντος καταργείται το ΕΕ 21 – 11 έτους 1960. 10. Τυχόν υπάρχον απόθεμα από το παλαιό ΕΕ 21-11 να καταστραφεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα και μετά τη διανομή του νέου Εγχειριδίου. Ταξίαρχος Ζαφείριος Παπακώστας Διευθυντής Ακριβές Αντίγραφο Φωτεινή Παπάζογλου Μ.Υ με Β’ Βαθμό ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ «Α» Πίνακας Διανομής του ΕΕ 39-11
ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΝΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ/3α Αθήνα, 15 Μαΐου 96 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ “Α” ΣΤΗ Φ. 073.1/3/133988/Σ.795 ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΟΥ ΕΕ 39-11 “ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ” Α/Α Παραλήπτες Αριθμός Αντιτύπων 1 ΓΕΕΘΑ, ΓΕΠΣ 1 2 ΕΓ/ΓΕΣ 2 3 Δνσεις Όπλων-Σωμάτων ΓΕΣ 2 4 ΔΥΓ/ΓΕΣ 30 5 3ο, 4ο, ΕΓ Σχηματισμών 2 6 Δνσεις Όπλων-Σωμάτων Σχηματισμών 2 7 ΔΥΓ / Σχηματισμών 10 8 ΚΕΥΓ 10 9 ΣΕΥ 10 10 Σχολές, ΚΕ Όπλων-Σωμάτων 5 11 441 ΑΒΥΥ, 421 ΠΑΒΥΥ, 442 ΠΑΥΥ, Φαρμ. Φρουρ 2 12 Λοιπές ΑΜονάδες Υγειονομικού 2 13 ΣΠ, (ΣΠ) ΔΤΕ-ΔΤΕΑ, ΣΚ/Δ, ΜΚ/Δ, ΜΑΛ, ΤΠ/Ν, ΤΕΑΣ, ΤΑΣ, ΤΕΕΠ 1 14 ΣΥΝΥΠ 1 15 ΤΥΠ, ΕΥΠ 4 16 ΕΒ, ΣΠΤΧ, ΒΕΒ, ΣΕ, ΑΒΥΠ, ΠΑΒΥΠ, ΠΑΥΠ, ΑΒΠ, ΠΑΠ 1 17 Τ.Π. Επιλαρχίες, Μοίρες Πυροβ/κού, ΜΤΠ, ΒΜΧ, ΤΜΧ, ΤΔΒ, ΤΣΝ 1
18 ΤΤΧ, ΤΜΕ, ΤΕΕΦ, ΤΥΛ, ΤΣΥΜ, ΤΥΛΠ, ABET, ATX, AK, ΑΒΕΚ 1
19 Λόχοι, Ίλες, Πυροβολαρχίες, ΕΤΕΘ, ΛΤΥ-ΛΕ, ΛΓ.Μ, ΛΕΜ, ΔΑΚ, ΛΥΠ 1 20 ΜΕ 1 21 ΠΒΚ 2 22 ΤΕ ΠΟΛΕΩΝ 1 23 ΣΕΘΑ, ΑΣΠ, ΣΣΕ, ΣΑΝ, ΣΜΥ, ΣΠΗΧ, ΣΧΠΛ, ΣΣΞΓ, ΣΑΣ, ΣΕΟΕΔ, ΣΑΕ, ΚΕΓ 2 24 ΣΣΑΣ 10 25 ΕΛΔΥΚ, ΕΛΔΥΚ/3/1 10 26 ΔΕΣ/ΓΕΣ για ανάγκες επιστράτευσης 500 27 ΔΙΣ-ΔΕΚΠ-ΥΣΑ/ΓΕΣ, Πολεμικό Μουσείο 2 28 ΤΥΕΣ σαν απόθεμα Υπόλοιπα Σχης (ΠΖ) Βασίλειος Διαλεκτάκος Υποδιευθυντής Ακριβές Αντίγραφο Φωτεινή Παπάζογλου Μ.Υ. με Β’ βαθμό
ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΩΝ Ο καταχωρίσας την τροποποίηση α/α Τροποπο ιήσεως Αριθμ εγγράφων τροποποιητικής διαταγής Ημερομηνία Καταχωρίσεως Τροποποιήσεως Βαθμός Ονοματεπώνυμο Μονογραφή Οδηγίες : 1. Επιφέρατε μεταβολές στην παρούσα Πάγια Δγή μόνο κατόπιν διαταγής του ΓΕΕΘΑ/ΔΠΡΣ & ΔΜ/ΙΙΙ/Β 2. Στη θέση κάθε μεταβολής και στο περιθώριο της σελίδας του κειμένου, αναγράψατε ένα Κεφαλαίο Τ και τον α/α της τροποποιήσεως (πχ Τ1, Τ2 κοκ) 3. Καταχωρίσατε στον παραπάνω πίνακα κάθε τέτοια διαταγή, για επιβεβαίωση ότι έγιναν οι μεταβολές
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΣΚΟΠΟΣ ...9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΒΑΡΙΑ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΕΝΟΥ...11 ΤΜΗΜΑ1.ΓΕΝΙΚΑ...12 ΤΜΗΜΑ2.ΠΡΩΤΗΕΝΕΡΓΕΙΑΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗΤΗΣΑΝΑΠΝΟΗΣ...14 1. ΑΠΟΦΡΑΞΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΦΟΡΩΝ ΟΔΩΝ ...14 2. ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ...18 a. Τεχνητή αναπνοή... 19 3. ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΕΚΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ...21 a. Συμπίεση του θώρακα από καταπλάκωση... 21 b. Ανοικτός πνευμοθώρακας. ... 21 c. Πολλαπλά κατάγματα πλευρών (ασταθής θώρακας)... 23 d. Υπό τάση πνευμοθώρακας. ... 24 ΤΜΗΜΑ3.ΔΕΥΤΕΡΗΕΝΕΡΓΕΙΑΕΛΕΓΧΟΣΤΗΣΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ...25 1. ΓΕΝΙΚΑ ...25 2. ΑΙΜΟΣΤΑΤΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ (ίσχαιμη περίδεση). ...28 ΤΜΗΜΑ4.ΤΡΙΤΗΕΝΕΡΓΕΙΑΠΡΟΛΗΨΗ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΤΗΣΚΑΤΑΠΛΗΞΙΑΣ(SHOCK) ...30 ΤΜΗΜΑ5.ΤΕΤΑΡΤΗΕΝΕΡΓΕΙΑΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗΚΑΤΑΓΜΑΤΩΝ ...32 ΤΜΗΜΑ6.ΠΕΜΠΤΗΕΝΕΡΓΕΙΑΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗΘΛΑΣΤΙΚΩΝΤΡΑΥΜΑΤΩΝ ...33 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ...34 ΤΜΗΜΑ1.ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ ...35 1. ΓΕΝΙΚΑ ...35 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...35 ΤΜΗΜΑ2.ΕΓΚΑΥΜΑΤΑΑΠΟΛΕΥΚΟΦΩΣΦΟΡΟ...38 1. ΓΕΝΙΚΑ ...38 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...38 ΤΜΗΜΑ3.ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣΚΑΚΩΣΕΙΣ ...39 1. ΓΕΝΙΚΑ ...39 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...39 ΤΜΗΜΑ4.ΚΑΚΩΣΕΙΣΣΠΛΑΧΝΙΚΟΥΚΡΑΝΙΟΥ(ΠΡΟΣΩΠΟΥ) ...42 1. ΓΕΝΙΚΑ ...42 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...42 ΤΜΗΜΑ5.ΟΦΘΑΛΜΙΚΑΤΡΑΥΜΑΤΑ...44 1. ΓΕΝΙΚΑ ...44 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...44 ΤΜΗΜΑ6.ΚΑΚΩΣΕΙΣΤΡΑΧΗΛΟΥ...45 1. ΓΕΝΙΚΑ ...45 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...45 ΤΜΗΜΑ7.ΚΑΚΩΣΕΙΣΚΟΙΛΙΑΣ ...46 1. ΓΕΝΙΚΑ ...46 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...46 ΤΜΗΜΑ8.ΚΑΚΩΣΕΙΣΤΟΥΘΩΡΑΚΑ ...48 1. ΓΕΝΙΚΑ ...48 2. ΚΛΕΙΣΤΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ...48 3. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ...48 ΤΜΗΜΑ9.ΘΛΑΣΤΙΚΑΤΡΑΥΜΑΤΑ ...49 1. ΓΕΝΙΚΑ ...49 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...49 Τ Μ Η Μ Α 1 0 . ΤΡΑΥΜΑΤΑΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ (Π Ο Λ Ε Μ Ι Κ Α Τ Ρ Α Υ Μ Α Τ Α) ...50 1. ΓΕΝΙΚΑ ...50 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...50 ΤΜΗΜΑ11.ΚΑΚΩΣΕΙΣΑΠΟΕΚΡΗΞΕΙΣ ...512. ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ - ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...51 ΤΜΗΜΑ12.ΚΑΚΩΣΕΙΣΟΣΤΩΝ ...52 1. ΓΕΝΙΚΑ ...52 2. ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΟΣ...52 3. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΤΑΓΜΑΤΩΝ...53 a. Νάρθηκες... 53 4. ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΗ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ...55 a. Κατάγματα βραχιονίου... 55 b. Κατάγματα αγκώνα ... 56 c. Κατάγματα αντιβραχίου - καρπού... 56 d. Κατάγματα χεριού - δακτύλων ... 57 e. Κατάγματα λεκάνης ... 57 f. Κατάγματα μηρού ... 58 g. Κατάγματα κνήμης... 58 h. Κατάγματα ποδοκνημικής ... 59 i. Κατάγματα σπονδυλικής στήλης... 60 (1) Κατάγματα αυχενικής μοίρας σπονδυλικής στήλης ... 61 (2) Κατάγματα οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης... 61 ΤΜΗΜΑ13.ΚΑΚΩΣΕΙΣΣΥΝΔΕΣΜΩΝΚΑΙΑΡΘΡΩΣΕΩΝ...63 1. ΔΙΑΣΤΡΕΜΜΑ ...63 2. ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ...63 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ...64 ΤΜΗΜΑ1.ΚΑΡΔΙΑΚΗΑΝΑΚΟΠΗ ...65 1. ΓΕΝΙΚΑ ...65 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...65 ΤΜΗΜΑ2.ΣΤΗΘΑΓΧΗ-ΕΜΦΡΑΓΜΑΤΟΥΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ...67 1. ΓΕΝΙΚΑ ...67 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...67 ΤΜΗΜΑ3.ΛΙΠΟΘΥΜΙΑ ...68 1. ΓΕΝΙΚΑ ...68 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...68 ΤΜΗΜΑ4.ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗΑΠΟΜΟΝΟΞΕΙΔΙΟΤΟΥΑΝΘΡΑΚΑ(CO) ...69 1. ΓΕΝΙΚΑ ...69 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...69 ΤΜΗΜΑ5.ΠΝΙΓΜΟΣ ...70 1. ΓΕΝΙΚΑ ...70 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...70 ΤΜΗΜΑ6.ΑΠΟΦΡΑΞΗΑΕΡΟΦΟΡΩΝΟΔΩΝΑΠΟΚΑΤΑΠΟΣΗΞΕΝΟΥΣΩΜΑΤΟΣ...72 1. ΓΕΝΙΚΑ ...72 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...72 ΤΜΗΜΑ7.ΑΛΛΕΣΜΕΘΟΔΟΙΤΕΧΝΗΤΗΣΑΝΑΠΝΟΗΣ...74 1. ΜΕΘΟΔΟΣ HOLGER NIELSEN...74 2. ΜΕΘΟΔΟΣ SILVESTER ...75 ΤΜΗΜΑ8.ΘΕΡΜΟΠΛΗΞΙΑ ...77 1. ΓΕΝΙΚΑ ...77 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...77 ΤΜΗΜΑ9.ΚΡΥΟΠΑΓΗΜΑΤΑ ...79 1. ΓΕΝΙΚΑ ...79 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...79 ΤΜΗΜΑ10.ΑΛΛΑΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑΨΥΧΟΥΣ ...81 1. Προφυλακτικά μέτρα...81 ΤΜΗΜΑ11.ΔΗΓΜΑΤΑΑΠΟΦΙΔΙΑ...82 1. ΓΕΝΙΚΑ ...82 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...82 ΤΜΗΜΑ12.ΤΣΙΜΠΗΜΑΤΑΑΠΟΕΝΤΟΜΑ ...84 1. ΓΕΝΙΚΑ ...84 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...84 ΤΜΗΜΑ13.ΗΛΕΚΤΡΟΠΛΗΞΙΑ...85 1. ΓΕΝΙΚΑ ...85 2. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ...85
3. ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ ΑΠΟ ΚΕΡΑΥΝΟ...85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ - ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ - ΧΗΜΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ (ΠΒΧ) ....86 ΤΜΗΜΑ1.ΠΥΡΗΝΙΚΑΟΠΛΑ ...87 1. ΓΕΝΙΚΑ ...87 2. ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ ...87 3. ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ ...88 ΤΜΗΜΑ2.ΒΙΟΛΟΓΙΚΑΟΠΛΑ ...89 1. ΓΕΝΙΚΑ ...89 2. ΠΡΟΛΗΨΗ...89 3. ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ - ΕΞΥΓΕΙΑΝΣΗ...89 4. ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ ...90 ΤΜΗΜΑ3.ΧΗΜΙΚΑΟΠΛΑ...91 1. ΓΕΝΙΚΑ ...91 2. ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ ...92 a. Ανίχνευση... 92 b. Μέσα προστασίας -Αντίδοτα... 93 3. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ...95
ΣΚΟΠΟΣ
Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να μεταδώσει σε κάθε στρατιωτικό ανεξάρτητα βαθμού και ειδικότητας, βασικές πρακτικές γνώσεις που είναι απαραίτητες για την αποτελεσματική παροχή πρώτων βοηθειών σε περιπτώσεις τραυματισμών πολεμικής κυρίως περιόδου. Δεν είναι δυνατόν κάθε στρατιωτικός να έχει πάντα δίπλα του εκπαιδευμένο νοσοκόμο ή ιατρό για να του δώσει τις πρώτες βοήθειες εάν τραυματιστεί σε πολεμικές συγκρούσεις ή πέσει θύμα ατυχήματος κατά την διάρκεια ειρηνικής περιόδου. Με το να γνωρίζουν όλοι τα στοιχειώδη μέτρα των πρώτων βοηθειών, μπορεί ο καθένας να συμβάλλει στη διάσωση της ζωής του συναδέλφου του, αλλά και της δικής του ζωής και αρτιμέλειας. Μπορεί να είναι αργά όταν θα φτάσει εκπαιδευμένος νοσοκόμος ή ιατρός. Ιδιαίτερα πολύτιμη θα αποβεί η γνώση της παροχής πρώτων βοηθειών σε περιπτώσεις μαζικών καταστροφών, πολεμικής ή ειρηνικής περιόδου. Η γνώση θα αποτρέψει τον πανικό και θα συμβάλλει στη διατήρηση της ψυχραιμίας, έτσι ώστε εκείνοι που διεσώθησαν ή τραυματίστηκαν ελαφρά θα μπορέσουν να βοηθήσουν τους εαυτούς τους και τους συνανθρώπους τους. Η εκπαίδευση πάνω στα περιεχόμενα του εγχειριδίου είναι δυνατόν να γίνει από τον ιατρό μονάδος. Ο οποιοσδήποτε όμως στρατιωτικός ή μη, είναι δυνατόν μελετώντας αυτό το εγχειρίδιο να αποκτήσει θεμελιώδεις βασικές γνώσεις στην παροχή πρώτων βοηθειών.ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Με το γενικό όρο Πρώτες Βοήθειες εννοούμε την επιδέξια εφαρμογή αποδεκτών αρχών θεραπείας, σε περιπτώσεις κάκωσης ή ξαφνικής ασθένειας, με τη χρησιμοποίηση των διαθεσίμων εκείνη τη στιγμή μέσων και υλικών. Με άλλα λόγια Πρώτες Βοήθειες είναι η αποδεκτή μέθοδος αντιμετώπισης ενός πάσχοντα μέχρι να αναλάβει τη φροντίδα του ιατρός ή να μεταφερθεί στο νοσοκομείο για οριστική αντιμετώπιση και θεραπεία. Οι ενέργειες που γίνονται κατά τη διάρκεια της παροχής πρώτων βοηθειών πρέπει να στοχεύουν κατά σειρά αξιολόγησης στα παρακάτω : 1. Να διατηρηθεί ο τραυματίας στη ζωή. 2. Να μην επιδεινωθεί η κατάσταση του. 3. Να διαφυλαχθεί η αρτιμέλεια του. 4. Να αναρρώσει πιο γρήγορα.ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΒΑΡΙΑ
ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΕΝΟΥ
ΤΜΗΜΑ 1.
ΓΕΝΙΚΑ
Βασική προϋπόθεση για την παροχή πρώτων βοηθειών σε οποιοδήποτε τραυματία είναι η διατήρηση της ψυχραιμίας από την πλευρά εκείνου που θα αναλάβει το κρίσιμο και βαθιά ανθρώπινο έργο της αρχικής διάσωσης του τραυματία. Η αγάπη για τον συνάνθρωπο θα πρέπει να υπερνικήσει το φόβο και ακολούθως η γνώση θα αποτρέψει την απόγνωση και τον πανικό. Χωρίς αυτοέλεγχο και ψυχραιμία δεν είναι δυνατή η παροχή πρώτων βοηθειών. Οι ενέργειες μας πρέπει να είναι όσο το δυνατόν προσεκτικές, σίγουρες και αποτελεσματικές. Δεν θα πρέπει όμως η ψυχραιμία να οδηγεί σε απάθεια και βραδύτητα τις ενέργειες και κινήσεις μας. Ο χρόνος είναι πολύτιμος για τη ζωή του τραυματία. Η αδικαιολόγητη απώλεια χρόνου μπορεί να αποβεί μοιραία. Πρώτο μέλημα, όταν θα έλθουμε σε επαφή με έναν τραυματία είναι να διαπιστώσουμε εάν είναι ζωντανός ή νεκρός. Ένας τραυματίας που έχει χάσει τις αισθήσεις του και δεν μιλά, δεν κινείται, δεν αντιδρά σε επώδυνα ερεθίσματα, δηλαδή δεν βρίσκεται σε επαφή με το περιβάλλον, δεν σημαίνει ότι είναι νεκρός. Θα πρέπει να αναζητήσουμε γρήγορα κλινικά σημεία ζωής και αυτά είναι η αναπνοή και οι παλμοί της καρδιάς. Φωτογραφία 1 Την ύπαρξη της αναπνοής θα τη διαπιστώσουμε παρατηρώντας τον θώρακα του τραυματία. Ο καλύτερος τρόπος για να διαπιστώσει κανείς ότι ο τραυματίας αναπνέει είναι να πλησιάσει το αυτί του κοντά στο στόμα του τραυματία παρατηρώντας τον θώρακα και την κοιλιά (Φωτ. 1). Αν ο τραυματίας αναπνέει, θα νοιώσει την αναπνοή του και θα δει να κινούνται ο θώρακας και η κοιλιά. Τους παλμούς της καρδιάς θα τους διαπιστώσει με την ψηλάφηση ή ακρόαση στο αριστερό ημιθωράκιο και με ψηλάφηση σε περιφερικές αρτηρίες (π.χ. κερκιδική αρτηρία ή κροταφική αρτηρία) (Φωτ. 2) ή με ψηλάφηση της καρωτίδας στον τράχηλο (Φωτ. 3) ή της μηριαίας αρτηρίας στη ρίζα του μηρού.Φωτογραφία 2 Για να κατανοήσουμε την ιεράρχηση των ενεργειών μας στην παροχή πρώτων βοηθειών σε ένα τραυματία θα πρέπει να έχουμε στοιχειώδεις γνώσεις ανατομικής και φυσιολογίας. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι για να διατηρηθεί ένας άνθρωπος στη ζωή έχει ανάγκη από οξυγόνο. Το οξυγόνο το παίρνει από την είσοδο του ατμοσφαιρικού αέρα στους πνεύμονες. Εκεί το οξυγόνο δεσμεύεται από τα ερυθρά αιμοσφαίρια του αίματος και ακολούθως μεταφέρεται με την κυκλοφορία σε όλους τους ιστούς. Φωτογραφία 3 Μερικά όργανα του σώματος μπορούν να διατηρηθούν στη ζωή για κάποιο χρονικό διάστημα και χωρίς οξυγόνο, τα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου όμως εάν στερηθούν το οξυγόνο για 3 μόνον λεπτά πεθαίνουν. Με άλλα λόγια ο άνθρωπος μπορεί να στερηθεί την αναπνοή ή τους καρδιακούς παλμούς το πολύ για 3 πρώτα λεπτά. Με βάση τις παραπάνω βασικές απλές γνώσεις μπορούμε να ιεραρχήσουμε τις ενέργειες μας στην παροχή πρώτων βοηθειών σ’ ένα βαριά τραυματισμένο. Α. ΠΡΩΤΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ : ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ Β. ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ : ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ Γ. ΤΡΙΤΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ : ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ TOY SHOCK Δ. ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ : ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΤΑΓΜΑΤΩΝ Ε. ΠΕΜΠΤΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ : ΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗ ΤΡΑΥΜΑΤΩΝ
ΤΜΗΜΑ 2.
ΠΡΩΤΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ
Αφού διαπιστώσουμε ότι ο τραυματίας είναι ζωντανός, το πρώτο ερώτημα στο οποίο θα πρέπει να απαντήσουμε είναι εάν μπορεί να αναπνεύσει. Κατά κανόνα άμεσα προβλήματα αναπνοής εμφανίζουν οι τραυματίες που έχουν υποστεί: · Κακώσεις στο κεφάλι (κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις). · Κακώσεις στο πρόσωπο (σπλαγχνικό κρανίο). · Κακώσεις στον τράχηλο. · Κακώσεις στο θώρακα. Δυνατόν να συμβαίνουν τα παρακάτω και να οδηγούν σε αναπνευστική ανεπάρκεια. · Απόφραξη των αεροφόρων οδών. · Κατάργηση της αναπνοής. · Αδυναμία έκπτυξης των πνευμόνων.1. ΑΠΟΦΡΑΞΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΦΟΡΩΝ ΟΔΩΝ
Εκείνο που συμβαίνει συχνότερα και στο οποίο μπορούμε και πρέπει να δράσουμε αποτελεσματικά είναι η απόφραξη των αεροφόρων οδών. Σε κάθε εισπνοή ο αέρας εισέρχεται από τη μύτη ή από το στόμα στον λάρυγγα και από εκεί μέσω της τραχείας και των βρόγχων φθάνει στους πνεύμονες (σχήμα 1). Όταν ο τραυματίας έχει χάσει τις αισθήσεις του είναι δυνατόν το στόμα και η μύτη να πιέζονται και να φράζουν από εξωτερικά αίτια, π.χ. ρούχα, κάθισμα αυτοκινήτου κ.λ.π. Είναι δυνατόν επίσης λόγω κατάργησης του μυϊκού τόνου να τραβιέται η γλώσσα προς τα πίσω και να φράζει τις αεροφόρους οδούς (σχήμα 2). Τραύματα στο πρόσωπο εκτός από την κατάργηση της ανατομικής της περιοχής κατακλύζουν το στόμα και τημύτη με αίμα και μπορεί να φράζουν τελείως τις αεροφόρους οδούς, με άλλα λόγια ο τραυματίας πνίγεται κυριολεκτικά στο αίμα του. Επίσης τροφές από εμέσματα ή ξένα σώματα, όπως σπασμένα δόντια και οδοντοστοιχίες μπορεί να φράξουν τις αεροφόρους οδούς. Τέλος σε περιπτώσεις εγκαυμάτων στο πρόσωπο και τον τράχηλο, το οίδημα που αναπτύσσεται βαθμιαία οδηγεί σε πίεση και απόφραξη των αεροφόρων οδών . ΑΙΤΙΑ ΑΠΟΦΡΑΞΗΣ ΑΕΡΟΦΟΡΩΝ ΟΔΩΝ a. Εξωτερική πίεση. b. Πτώση της γλώσσας. c. Τραύματα προσώπου και αιμορραγία. d. Εισρόφηση εμεσμάτων - ξένων σωμάτων. e. Οίδημα προσώπου - τραχήλου. Ενέργειες 1. Αφαιρέστε ότι αντικείμενα-ρούχα πιέζουν και φράζουν το στόμα και τη μύτη.
2. Τοποθετείστε τη μία παλάμη σας κάτω από τον αυχένα του τραυματία και την άλλη στο μέτωπο. Θα προκληθεί, με αυτό τον τρόπο ελαφρά έκταση της κεφαλής και του τραχήλου και θα διανοίγουν οι αεροφόροι οδοί (φωτ. 4). 3. Μετακινείστε την παλάμη σας από τον αυχένα και στηρίξτε το πηγούνι του προς τα επάνω. Με αυτό τον τρόπο η γνάθος μετατοπίζεται και ανασηκώνει την γλώσσα, που έτσι παύει να κλείνει τις αεροφόρους οδούς (σχήμα 3). 4. Γυρίστε το κεφάλι του τραυματία στα πλάγια, ενώστε τον δείκτη και τον μέσο δάκτυλο του δεξιού χεριού σας, καλύψτε τα με ένα μαντήλι και βάλτε τα στο στόμα του τραυματία. Κάμψτε ελαφρά τα δάκτυλα και «σαρώστε» το εσωτερικό του στόματος παρασύροντας ό,τι ξένα σώματα, πήγματα αίματος και εμέσματα υπάρχουν. (φωτ. 5) 5. Εάν ο τραυματίας είναι αναίσθητος, τοποθετείστε τον τραυματία σε τριών τετάρτων (3/4) πρηνή θέση ή θέση «ανάνηψης» (φωτ. 6).
Ο τραυματίας τοποθετείται σε πρηνή θέση με πλάγια στροφή του κορμού έτσι ώστε ο θώρακας με το οριζόντιο επίπεδο να σχηματίζουν γωνία 45° (μέση θέση μεταξύ πρηνούς και πλαγίας θέσης). Ο θώρακας δυνατόν να υποστηριχθεί από μαξιλάρι αλλά θα πρέπει να ληφθεί φροντίδα ώστε να μην προκαλείται άσκοπη πίεση στο θωρακικό τοίχωμα που μπορεί να παρεμποδίζει την αναπνοή. Η κεφαλή εκτείνεται ελαφρά και το επάνω χέρι κάμπτεται εμπρός από τον κορμό με την παλάμη κάτω από τη γνάθο, ώστε να παρέχει περισσότερη υποστήριξη. Το άλλο χέρι τοποθετείται μη κεκαμένο πίσω. Για να διατηρηθεί η θέση και να εμποδιστεί το «κύλισμα» του ασθενούς, είτε προς τα εμπρός είτε προς τα πίσω κάμπτεται το ένα σκέλος και στο ισχίο και στο γόνατο και τοποθετείται πάνω από το άλλο σκέλος που διατηρείται τεταμένο. Το ποιο από τα δύο σκέλη θα καμφθεί εξαρτάται από τον ενδεχόμενο τραυματισμό τους. Περισσότερο σταθερή θέση επιτυγχάνεται όταν είναι κεκαμένο το κάτω σκέλος. Για να τοποθετήσετε τον τραυματία στη θέση που περιγράψαμε ακολουθήστε τις παρακάτω ενέργειες : a. Λυγιστέ το πόδι που είναι προς το μέρος σας και τοποθετείστε το αντίθετο χέρι κεκαμένο πάνω στον θώρακα. (φωτ. 7) b. Τοποθετήστε το χέρι που είναι προς το μέρος σας τεντωμένο κάτω από τον γλουτό. (φωτ. 8) c. Γυρίστε προσεκτικά το σώμα του τραυματία προς το μέρος σας. (φωτ. 9) d. Τοποθετείστε το πάνω χέρι κάτω από το σαγόνι του τραυματία και την κεφαλή σε ελαφρά έκταση.
ΠΡΟΣΟΧΗ : Όλες οι κινήσεις που περιγράψαμε μέχρι τώρα θα πρέπει να γίνονται με μεγάλη προσοχή, ώστε να αποφευχθεί υπερέκταση, υπέρκαμψη ή μεγάλη στροφή της κεφαλής. Είναι ενδεχόμενο να συνυπάρχει κάταγμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και οι απρόσεκτες κινήσεις να προκαλέσουν ή επιτείνουν βλάβες στο νωτιαίο μυελό με αποτελέσματα καταστρεπτικά για τον τραυματία (τετραπληγία). Κάθε τραυματίας με αμβλεία κάκωση της κεφαλής (τροχαίο ατύχημα, πτώση από ύψος κ.λ.π.) θεωρείται ότι έχει υποστεί και κάταγμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου. Οι κακώσεις της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης από πολεμικά τραύματα δεν είναι συχνές και όταν συμβαίνουν και αφορούν την ανώτερη μοίρα της αυχενικής μοίρας είναι θανατηφόρες. Σε κάθε περίπτωση πολεμικού τραύματος μπορεί κανείς σχετικά εύκολα να αποκλείσει ή να επιβεβαιώσει την ύπαρξη κάκωσης της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης επισκοπώντας την πύλη εισόδου και εξόδου του βλήματος. Στη θέση «ανάνηψης» η οποία περιγράφηκε θα πρέπει να παραμείνει ο τραυματίας μέχρι την μεταφορά του σε υγειονομικό σταθμό. Εκεί δυνατόν να απαιτηθεί να γίνουν οι παρακάτω ενέργειες : a. Καθαρισμός του στόματος-ρινός με τη βοήθεια αναρρόφησης. b. Εφαρμογή στοματοφαρυγγικού αεραγωγού. c. Διασωλήνωση d. Κρικοθυρεοειδοτομή. e. Τραχειοτομία.
2. ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ
Η κατάργηση της αναπνοής (άπνοια) σε ασθενή είναι άμεσα απειλητική για τη ζωή του και απαιτείται άμεση προσπάθεια διάσωσης . Συνήθως παρατηρείται σε βαρύτατες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις που επηρεάζεται το κέντρο της αναπνοής, σευψηλές κακώσεις του νωτιαίου μυελού που οδηγούν σε αδυναμία σύσπασης των αναπνευστικών μυών, σε τελικά στάδια shock και σε κακώσεις από ηλεκτροπληξία. Δεν πρέπει τέλος να διαφεύγει η πιθανότητα λήψης διαφόρων κατασταλτικών φαρμάκων πριν την κάκωση καθώς και το ενδεχόμενο καταστολής ή κατάργησης της αναπνοής από τη χορήγηση αναλγητικών φαρμάκων, π.χ. μορφίνης. Επισημαίνεται ότι εάν η κατάργηση της αναπνοής είναι αποτέλεσμα βαρύτατου shock ή κεντρικής εγκεφαλικής βλάβης και συμβαίνει αμέσως μετά τον τραυματισμό ή στο χώρο του ατυχήματος, οι πιθανότητες διάσωσης του τραυματία είναι μηδενικές. Ιδανικό θα ήταν σε κάθε περίπτωση κατάργησης της αναπνοής «άπνοιας» να γίνεται άμεση διασωλήνωση του θύματος και τεχνητή αναπνοή με τη βοήθεια αναπνευστήρα. Τούτο όμως είναι δυνατό να γίνει σε οργανωμένο υγειονομικό σταθμό από έμπειρο ιατρό που έχει μαζί του τα απαιτούμενα υλικά για τη διασωλήνωση. Επιτακτική λοιπόν είναι η ανάγκη να καταφύγουμε σε τεχνητή αναπνοή που θα κρατήσει τον πάσχοντα στη ζωή μέχρι να επανέλθει αυτόματα η αναπνοή του ή να τύχει πλήρους ιατρικής φροντίδας. Φωτογραφία 10
a. Τεχνητή αναπνοή
Η προτιμότερη μέθοδος τεχνητής αναπνοής για όλες σχεδόν τις περιπτώσεις που ο πάσχων δεν αναπνέει είναι η αναπνοή ΣΤΟΜΑ ΜΕ ΣΤΟΜΑ. Αν δεν είναι δυνατή η χρησιμοποίηση του στόματος, ικανοποιητικός αερισμός του πάσχοντα μπορεί να επιτευχθεί και από τη μύτη, ΣΤΟΜΑ ΜΕ ΜΥΤΗ. Σε μικρά παιδιά και βρέφη μπορεί να γίνει ταυτόχρονη τεχνητή αναπνοή ΣΤΟΜΑ ΜΕ ΣΤΟΜΑ και ΜΥΤΗ. Ενέργειες 1. Αφαιρέστε κάθε φανερό εμπόδιο από το πρόσωπο και χαλαρώστε κάθε τι που σφίγγει το λαιμό του θύματος. Ανοίξτε το στόμα και αφαιρέστε όλα τα υπάρχοντα ξένα σώματα όπως περιγράψαμε προηγουμένως. 2. Γονατιστέ δίπλα στο θύμα, ανοίξτε το στόμα σας καλά, πάρτε βαθιά εισπνοή, κλείστε τα ρουθούνια του πάσχοντα με τα δάκτυλα σας και εφαρμόστε τα χείλη σας γύρω από το ανοιχτό στόμα του. Για τεχνητή αναπνοή στόμα με μύτη κλείστε το στόμα του πάσχοντα με τον αντίχειρα σας και εφαρμόστε τα χείλη σας γύρω από τα ρουθούνια του. (φωτ. 10)3. Κοιτάζοντας προς το θώρακα του πάσχοντα φυσήξτε τον αέρα της εκπνοής σας προς τους πνεύμονες του, ώσπου να δείτε τον θώρακα του να ανεβαίνει. (φωτ.11) 4. Σηκώστε το κεφάλι σας ψηλά και βγάλτε από τους πνεύμονες σας τον αέρα που μπορεί να υπάρχει ακόμη. Πάρτε βαθιά εισπνοή παρακολουθώντας το θωρακικό τοίχωμα του πάσχοντα που κατεβαίνει. Επαναλάβατε την εμφύσηση με τον ίδιο τρόπο. Δώστε τις τέσσερις πρώτες εμφυσήσεις όσο πιο γρήγορα μπορείτε, χωρίς να περιμένετε την πλήρη κάθοδο του θώρακα του πάσχοντα στα μεσοδιαστήματα. (φωτ. 12) Φωτογραφία 11 ΠΡΟΣΟΧΗ αν ο θώρακας του πάσχοντα δεν ανυψώνεται με τις εμφυσήσεις, το πρώτο πράγμα που θα σκεφθείτε είναι ότι οι αεροφόροι οδοί δεν έχουν ανοίξει τελείως. Διορθώστε τη θέση της κεφαλής και της γνάθου και επαναλάβατε την εμφύσηση. Αν και πάλι δεν παρατηρηθεί αερισμός και έκπτυξη των πνευμόνων, πιθανόν να υπάρχει χαμηλότερα απόφραξη των αεροφόρων οδών. 5. Ελέγξτε το σφυγμό (καρωτίδες-μηριαίες) του πάσχοντα για να βεβαιωθείτε ότι η καρδιά λειτουργεί. Εάν η καρδιά χτυπά κανονικά, συνεχίστε τις εμφυσήσεις με το ρυθμό της κανονικής αναπνοής (16-18 φορές το λεπτό).
Εάν η καρδιά δεν χτυπά θα πρέπει να αρχίσετε αμέσως εξωτερική συμπίεση του θώρακα-καρδιάς (καρδιοαναπνευστική ανάνηψη). Η τεχνική της καρδιοαναπνευστικής ανάνηψης καθώς και άλλοι τρόποι τεχνητής αναπνοής περιγράφονται στο τρίτο κεφάλαιο. Τονίζεται ότι τραυματίες και κυρίως τραυματίες μάχης που λόγω της βαρύτητας της κατάστασης και της μεγάλης απώλειας αίματος εμφανίζουν άπνοια και καρδιακή παύση είναι πρακτικά αδύνατο να ανανήψουν και πρέπει να θεωρούνται νεκροί.
3. ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΕΚΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ
Είναι δυνατόν οι αεροφόροι οδοί να είναι ανοιχτές, να μην έχει επηρεασθεί το κέντρο της αναπνοής, αλλά ο τραυματίας να αδυνατεί να αναπνεύσει επειδή εμποδίζεται η έκπτυξη των πνευμόνων του. Συνηθέστερες αιτίες που προκαλούν αυτή την αδυναμία είναι οι παρακάτω: a. Συμπίεση του θώρακα από καταπλάκωση. b. Ανοικτός πνευμοθώρακας. c. Πολλαπλά κατάγματα πλευρών (ασταθής θώρακας). d. Υπό τάση πνευμοθώρακας.a. Συμπίεση του θώρακα από καταπλάκωση.
Όταν ο τραυματίας έχει καταπλακωθεί κάτω από βαριά αντικείμενα (π.χ. ερείπια σπιτιών, αυτοκίνητα, χώμα κ.λ.π.) δυνατόν να πιέζεται ο θώρακας του και να μην μπορεί να αναπνεύσει. Ενέργειες Επιβάλλεται η όσο το δυνατόν ταχύτερη απελευθέρωση του θώρακα του τραυματία, από το βάρος που τον καταπλακώνει.b. Ανοικτός πνευμοθώρακας.
Ένα τραύμα του θωρακικού τοιχώματος που θα προκληθεί από θραύσμα ή βολίδα πυροβόλου όπλου ή από οποιαδήποτε άλλη αιτία, φέρνει σε επαφή τον ατμοσφαιρικό αέρα με το εσωτερικό του θώρακα. Σε κάθε εισπνοή ο αέρας εισέρχεται στο θώρακα από το άνοιγμα που υπάρχει στο θωρακικό τοίχωμα και όχι από τις αεροφόρους οδούς, με αποτέλεσμα ο πνεύμονας να μην εκπτύσσετε. Η βαρύτητα της κλινικής εικόνας εξαρτάται από το μέγεθος της οπής του θωρακικού τραύματος (σχήμα 4). Μεγάλο χάσμα στο θωρακικό τοίχωμα οδηγεί γρήγορα στο θάνατο. Εκτιμάται ότι ένας σημαντικός αριθμός τραυματιών σε πολεμικές συγκρούσεις προκαλείται από ανοικτό πνευμοθώρακα.Ενέργειες. Επιβάλλεται η άμεση αεροστεγής σύγκλειση του χάσματος του θωρακικού τοιχώματος. 1. Παροτρύνετε τον τραυματία να κάνει μια βαθιά εκπνοή και με τον ατομικό επίδεσμο «ταπώστε» το τραύμα του θώρακα (σχήμα 5). 2. Ασφαλίστε τον ατομικό επίδεσμο με ταινίες λευκοπλάστ ή με οτιδήποτε άλλο ύφασμα ή ιμάντα είναι διαθέσιμα. Η επικάλυψη του ατομικού επιδέσμου με βαζελινούχο γάζα ή η κάλυψη της όλης επίδεσης με κομμάτι πλαστικού, καθιστά τη σύγκλειση περισσότερο αεροστεγή. (σχήμα 6) 3. Εάν ο επίδεσμος διαποτιστεί με αίμα μην τον αφαιρείτε αλλά πάνω στον πρώτο επίδεσμο προσθέστε και άλλο επίδεσμο. 4. Επειδή πολλές φορές τα τραύματα του θώρακα είναι διαμπερή, ελέγξτε και για πύλη εισόδου και για πύλη εξόδου του βλήματος. Πρέπει να γίνει αεροστεγής σύγκλειση και των δύο τραυμάτων. 5. Ξαπλώστε στο έδαφος ή στο φορείο τον τραυματία με το τραυματισμένο ημιθωράκιο προς τα κάτω. Διευκολύνεται με αυτόν τον τρόπο η έκπτυξη του υγιούς πνεύμονα
c. Πολλαπλά κατάγματα πλευρών (ασταθής θώρακας).
Πολλές φορές σε τροχαία ατυχήματα ή σε πτώση από ύψος ή σε καταπλάκωση από βαριά αντικείμενα, προκαλούνται πολλαπλά κατάγματα πλευρών με αποτέλεσμα το θωρακικό τοίχωμα να χάνει την σταθερότητα του και να γίνεται ασταθές. Έτσι σε κάθε εισπνοή αντί να εκπτύσσετε, συμπίπτει και σε κάθε εκπνοή αντί να συμπίπτει, εκπτύσσετε (παράδοξος κινητικότητα). Αποτέλεσμα αυτής της παράδοξης κινητικότητας είναι η αδυναμία έκπτυξης του πνεύμονα και ο τραυματίας δυσπνοεί έντονα. Η απλή προσωπική παρατήρηση του θώρακα είναι αρκετή για τη διάγνωση. Ενέργειες. 1. Ξαπλώστε τον τραυματία στο έδαφος ή στο φορείο με την πάσχουσα πλευρά προς το έδαφος. Το βάρος του σώματος εμποδίζει σε κάποιο βαθμό την κινητικότητα του τοιχώματος και ο τραυματίας αναπνέει εύκολα από τον άλλο πνεύμονα. 2. Εάν αυτό δεν είναι αρκετό, πιέστε με ένα μαξιλάρι ή κάποιο διπλωμένο ρούχο την πάσχουσα πλευρά. Μπορείτε επίσης να χρησιμοποιήσετε σαν νάρθηκα καθηλώσεως το μπράτσο του τραυματία στερεώνοντας το σφικτά πάνω από το μαξιλάρι, με τη βοήθεια τριγωνικού επιδέσμου ή κασκόλ κ.λ.π. (φωτ. 13).d. Υπό τάση πνευμοθώρακας.
Ο υπό τάση πνευμοθώρακας είναι μια ιδιαίτερα επικίνδυνη για τη ζωή κάκωση και οφείλεται στη συνεχή άθροιση αέρα μεταξύ θωρακικού τοιχώματος και πνεύμονα. Τούτο έχει σαν αποτέλεσμα την αδυναμία έκπτυξης των πνευμόνων και τη βαθμιαία παρεμπόδιση της αναπνοής και της καρδιακής λειτουργίας. Εάν ο τραυματίας αφεθεί αβοήθητος θα πεθάνει. Η διάγνωση δεν είναι εύκολη από μη ιατρό. Ο τραυματίας έχει έντονη δύσπνοια, είναι κυανωτικός, ο σφυγμός του είναι αδύναμος και ταχύς, οι φλέβες του τραχήλου είναι διογκωμένες, το πάσχον ημιθωράκιο δυνατό να εμφανίζει προπέτεια και οι καρδιακοί παλμοί είναι μετατοπισμένοι προς την υγιή πλευρά. Είναι δυνατόν ο υπό τάση πνευμοθώρακας να είναι το αποτέλεσμα της αεροστεγούς σύγκλεισης του ανοικτού πνευμοθώρακα. Ενέργειες. 1. Εάν υπάρχει διαθέσιμη ευρύστομη βελόνη ικανού μήκους τοποθετήστε τη σε ένα μεσοπλεύριο διάστημα από την πλευρά του διατεταμένου ημιθωρακίου. Εάν είναι επιτυχής η τοποθέτηση τότε θα εξέλθει με συριγμό μεγάλη ποσότητα αέρα, όπως όταν ξεφουσκώνει ένα μπαλόνι και ο τραυματίας θα ανακουφισθεί. (Επειδή η παρακέντηση του πνεύμονα δεν είναι χωρίς παρενέργειες, την παραπάνω ενέργεια είναι φρόνιμο να την αναλαμβάνει ιατρός ή εκπαιδευμένος νοσοκόμος). 2. Επειδή ο αέρας συνεχώς αθροίζεται μεταξύ θωρακικού τοιχώματος και πνεύμονα (υπεζωκοτική κοιλότητα), συνιστάται να ασφαλιστεί η βελόνα στη θέση της προσαρμόζοντας στον αυχένα της ένα κομμένο δάκτυλο από γάντι που θα δρα σαν βαλβίδα εμποδίζοντας την είσοδο του αέρα με κάθε εισπνοή.ΤΜΗΜΑ 3.
ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ
1. ΓΕΝΙΚΑ
Για την κατανόηση του σκοπού και του τρόπου των ενεργειών που πρέπει να γίνουν για το σταμάτημα εμφανούς εξωτερικής αιμορραγίας είναι απαραίτητη η γνώση βασικών αρχών ανατομικής και φυσιολογίας. Στο κυκλοφορικό σύστημα του ενήλικα υπάρχουν περίπου 5-6 λίτρα αίματος. Το αίμα κυκλοφορεί μέσα στα αιμοφόρα αγγεία και μεταφέρει στους ιστούς οξυγόνο και άλλες θρεπτικές ουσίες και απομακρύνει το διοξείδιο του άνθρακα (CΟ2) και άλλα άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού των ιστών. Η καρδία με τις συσπάσεις της παίζει το ρόλο της αντλίας και είναι αυτή που εξασφαλίζει τη ροή του αίματος μέσα στα αιμοφόρα αγγεία. Στην πορεία του το αίμα περνάει από τους πνεύμονες όπου αποβάλλει το διοξείδιο του άνθρακα, εμπλουτίζεται σε οξυγόνο και επιστρέφει στην καρδιά (μικρή κυκλοφορία). Από την καρδιά το αίμα μέσω της αορτής διανέμεται σε όλο το σώμα και ακολούθως επιστρέφει πάλι στην καρδιά (μεγάλη κυκλοφορία). Τα αγγεία που μεταφέρουν το αίμα από την καρδιά στην περιφέρεια λέγονται αρτηρίες, έχουν σχετικά παχύ τοίχωμα και η ροή και πίεση του αίματος μέσα σε αυτές είναι μεγάλη. Τα αγγεία που επαναφέρουν το αίμα στην καρδιά από την περιφέρεια λέγονται φλέβες, έχουν λεπτό τοίχωμα και η ροή και πίεση του αίματος μέσα σε αυτές είναι μικρή. Μεταξύ των αρτηριών και των φλεβών παρεμβάλλονται τα τριχοειδή, τα οποία είναι μικροσκοπικά αγγεία και μέσω του λεπτού τοιχώματος των γίνεται η οξυγόνωση των ιστών. Η ροή του αίματος μέσα στα τριχοειδή είναι πολύ μικρή. (σχήμα 7) Η αιμορραγία προκαλείται από την κάκωση των αιμοφόρων αγγείων, έτσι δυνατόν να είναι αρτηριακή, φλεβική, τριχοειδική ή συνδυασμός των παραπάνω. Στην αρτηριακή αιμορραγία το αίμα είναι ζωηρό κόκκινο και τινάζεται ρυθμικά ταυτόχρονα με κάθε καρδιακό παλμό. Στη φλεβική αιμορραγία το αίμα έχει πιο σκούρο κόκκινο χρώμα και βγαίνει συνεχώς με μικρότερη πίεση. Στην αιμορραγία από τα τριχοειδή το αίμα απλώς αναβλύζει από το τραύμα. Ο οργανισμός διαθέτει ορισμένους δικούς του μηχανισμούς για να μειώνει και να σταματά αυτόματα την αιμορραγία. Τα κομμένα άκρα των αγγείων συσπώνται για να μειωθεί ο ρυθμός απώλειας αίματος και σιγά-σιγά σχηματίζονται θρόμβοι αίματος που φράζουν το τραυματισμένο αγγείο. Όσο πιο αργά ρέει το αίμα από το τραύμα, τόσο ευκολότερα σχηματίζεται ο θρόμβος. Αντίθετα, όσο πιο γρήγορα ρέει το αίμα από το τραύμα, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να παρασύρει και τους θρόμβους που θα σχηματίζονται. Στον ενήλικα η απώλεια 500 cm3 αίματος (μισό λίτρο) περνά σχεδόν απαρατήρητη (π.χ. αιμοδότης). Όταν όμως ξεπεράσει αυτό το όριο και φτάσει τα 1500 cm3 ή περίπου το 1/3 του συνολικού όγκου αίματος, οι συνέπειες είναι πολύ σοβαρές γιατί δεν μένει αρκετό αίμα για να εξασφαλιστεί ικανοποιητική κυκλοφορία. Το αποτέλεσμα θα είναι καπληξία (shock) ή και θάνατος. Επιβάλλεται κατά συνέπεια να ενεργήσετε γρήγορα και αποτελεσματικά ώστε να προλάβετε τη μεγάλη απώλεια αίματος. Είναι βέβαια αυτονόητο ότι εκτός από την εξωτερική αιμορραγία σε έναν τραυματισμό μπορεί να υπάρχει και εσωτερική αιμορραγία που είναι συνήθως πιο μεγάλη και πιο επικίνδυνη. Για τον έλεγχο της εσωτερικής αιμορραγίας θα απαιτηθεί εγχείρηση.Ενέργειες 1. Ξαπλώστε τον τραυματία στο έδαφος ή στο φορείο και σηκώστε ψηλότερα το τραυματισμένο μέλος του εάν το τραύμα αφορά άκρα. 2. Καλύψτε το τραύμα με τον ατομικό επίδεσμο χωρίς να ρίξετε τίποτε άλλο πάνω στο τραύμα (αντισηπτικά, διαλύματα, σκόνες κ.λ.π.) και πιέστε σταθερά με το χέρι σας πάνω στον επίδεσμο. Εάν δεν έχετε ατομικό επίδεσμο χρησιμοποιήστε ένα καθαρό ύφασμα ή βαμβάκι. (σχήμα 8) 3. Στερεώστε τον επίδεσμο πάνω στο τραύμα περιτυλίγοντας το τραύμα με κυλινδρικό επίδεσμο ή λωρίδα υφάσματος, εφαρμόζοντας τόση πίεση όση χρειάζεται για να σταματήσει η αιμορραγία, αλλά όχι τόση που να διακοπεί τελείως η κυκλοφορία.
4. Εάν η αιμορραγία συνεχίζεται, τοποθετήστε και άλλα επιθέματα και δέστε σφικτά τον επίδεσμο χωρίς όμως να αφαιρέσετε την αρχική επίδεση, γιατί αφαιρώντας την θα αφαιρεθούν και θρόμβοι που έχουν ήδη δημιουργηθεί και θα επιταθεί η αιμορραγία. (σχήμα 9) Είναι σχεδόν σίγουρο ότι η τριχοειδική, η φλεβική και η αρτηριακή αιμορραγία από μικρές αρτηρίες θα σταματήσουν με αυτούς τους χειρισμούς. Σε περιπτώσεις τρώσεως μεγάλων αρτηριακών στελεχών π.χ. βραχιόνιος αρτηρία, μηριαία αρτηρία, ιγνυακή αρτηρία, όπου η αιμορραγία είναι κατακλυσμιαία δυνατόν να απαιτηθούν πρόσθετες ενέργειες. Προτιμότερη είναι η εξάσκηση πίεσης στην αρτηρία κεντρικότερα της κάκωσης. Η βραχιόνιος αρτηρία στο άνω άκρο πορεύεται κατά μήκος της εσωτερικής πλευράς του βραχίονα, ανάμεσα στους μυς και η διαδρομή της ακολουθεί περίπου τη ραφή του μανικιού. Για να την πιέσετε, περάστε τα δάκτυλα σας κάτω από τον βραχίονα του πάσχοντα και τοποθετείστε τα ανάμεσα στους μυς. Μετά πιέστε προς τα πάνω και μέσα σπρώχνοντας την αρτηρία πάνω στο οστό. (φωτ. 14 ). Η μηριαία αρτηρία περνά στο κάτω άκρο από ένα σημείο που αντιστοιχεί στο μέσο της βουβωνικής πτυχής και προχωρεί κατά μήκος της εσωτερικής πλευράς του μηρού. Για να εφαρμόσετε πίεση, ξαπλώστε τον πάσχοντα με το γόνατο λυγισμένο,
εντοπίστε την αρτηρία στον μηρό και πιέστε την πάνω στο χείλος της λεκάνης με την γροθιά ή την παλάμη σας.
2. ΑΙΜΟΣΤΑΤΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ (ίσχαιμη περίδεση).
Τελευταία λύση για επίσχεση μεγάλης αρτηριακής αιμορραγίας αποτελεί η εφαρμογή κεντρικότερα της κάκωσης της αιμοστατικής ταινίας (ίσχαιμη περίδεση). Η αιμοστατική ταινία πρέπει να εφαρμόζεται κεντρικότερα του αιμορραγούντος τραύματος, αλλά σε όσο το δυνατόν περιφερικότερο σημείο, ώστε σε περίπτωση ακρωτηριασμού του μέλους να είναι δυνατή η διατήρηση μεγαλυτέρου κολοβώματος. Από τη στιγμή που θα εφαρμοστεί ίσχαιμη περίδεση ο τραυματίας πρέπει με άμεση προτεραιότητα να μεταφερθεί στο νοσοκομείο για εγχειρητική αντιμετώπιση. Εάν περάσουν περισσότερο από (2) δύο ώρες από τη στιγμή που εφαρμόστηκε η ίσχαιμη περίδεση τότε ο κίνδυνος ακρωτηριασμού του τραυματισμένου μέλους είναι πάρα πολύ μεγάλος. Μετά την εφαρμογή της αιμοστατικής ταινίας δεν επιτρέπεται από μη ιατρούς η περιοδική χαλάρωση της ταινίας, γιατί μπορεί να χαθεί άσκοπα αίμα. Η πίεση που θα πρέπει να εξασκεί η αιμοστατική ταινία στο άκρο που αιμορραγεί θα πρέπει να είναι μεγαλύτερη από την αρτηριακή πίεση του τραυματία. Εάν είναι μικρότερη υπάρχει κίνδυνος να επιταθεί η αιμορραγία γιατί θα παρεμποδίζεται η φλεβική επιστροφή του αίματος ενώ δεν θα σταματά η αρτηριακή ροή. Ενέργειες 1. Περάστε σε θηλιά στο τραυματισμένο μέλος ένα ειδικό ημιελαστικό ιμάντα που έχει ο νοσοκόμος. Εάν δεν είναι άμεσα διαθέσιμος τέτοιος ιμάντας χρησιμοποιήστε την ζώνη σας ή οποιοδήποτε άλλο ιμάντα ή ισχυρό ύφασμα έχετε. Για να προστατεύσετε το δέρμα του τραυματία στο σημείο που θα σφίξετε μην αφαιρείτε τα ρούχα του (πουκάμισο ή παντελόνι). 2. Εάν δεν έχετε τον ειδικό ίσχαιμο επίδεσμο και χρησιμοποιήσετε κοινό ιμάντα ή ισχυρό ύφασμα δεν είναι εύκολο όταν το δένετε να εξασκήσετε την πίεση που απαιτείται. Για να υπερνικήσετε αυτό το πρόβλημα περάστε μέσα από την θηλιά του ιμάντα ή του υφάσματος ένα μικρό και ισχυρό ξύλο ή οποιοδήποτε άλλο επίμηκες εργαλείο που θα παίξει το ρόλο μοχλού. Αρχίστε να στρίβετε το μοχλό μέχρι να επιτύχετε την πίεση που απαιτείται για να σταματήσει η αρτηριακή αιμορραγία. (φωτ. 15) (φωτ. 16) 3. Καθηλώστε το «μοχλό» με έναν κοινό επίδεσμο ή ύφασμα στη θέση που είναι βολικό ώστε να εμποδίζεται να χαλαρώσει η ίσχαιμη περίδεση.(φωτ. 17) (φωτ. 18) 4. Καλύψτε την τραυματική επιφάνεια με επίδεσμο. 5. Φροντίστε για την άμεση μεταφορά του τραυματία σε υγειονομικό σταθμό. Ίσχαιμη περίδεση θα πρέπει επίσης να εφαρμοστεί σε περιπτώσεις πλήρους ή σχεδόν πλήρους τραυματικού ακρωτηριασμού ενός μέλους όπου η αιμορραγία είναι αδύνατο να σταματήσει με την απλή περίδεση. Επιπρόσθετα στις περιπτώσεις ακρωτηριασμού δεν υπάρχει η επιφύλαξη για ισχαιμική νέκρωση και χειρουργικό ακρωτηριασμό του μέλους γιατί το μέλος έχει ήδη αποκοπεί.ΤΜΗΜΑ 4.
ΤΡΙΤΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΡΟΛΗΨΗ -ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ
ΚΑΤΑΠΛΗΞΙΑΣ (SHOCK)
Η καταπληξία είναι μια κατάσταση γενικής σωματικής αδυναμίας που προκαλείται από την ανεπαρκή οξυγόνωση των ιστών του σώματος και που στις περιπτώσεις τραυματισμού οφείλεται κατά κανόνα σε μεγάλη απώλεια αίματος (εσωτερική ή εξωτερική αιμορραγία). Τα συμπτώματα και σημεία του τραυματία στην καταπληξία (shock) οφείλονται και στην απώλεια αίματος αλλά και στην αντίδραση του οργανισμού σε αυτήν την απώλεια. Προσπάθεια του οργανισμού είναι να διατηρήσει σε όσο το δυνατόν καλύτερο επίπεδο την αιμάτωση-οξυγόνωση βασικών του οργάνων όπως ο εγκέφαλος και η καρδιά. Ο τραυματίας αισθάνεται αδυναμία, λιποθυμία, ζάλη και έχει τάση για εμετό. Τα χείλη του είναι άσπρα και διψάει. Το δέρμα του γίνεται ωχρό, κρύο, κολλώδες και ενίοτε ιδρωμένο. Η αναπνοή γίνεται γρήγορη και επιπόλαιη και ο τραυματίας μπορεί να χασμουριέται και να αναστενάζει.. Ο σφυγμός του είναι γρήγορος (ταχυσφυγμία) και αδύνατος, στο τέλος είναι δύσκολο να ψηλαφηθεί. Πριν χάσει τις αισθήσεις του ο τραυματίας μπορεί να γίνει αγχώδης, ανήσυχος και διεγερτικός. Η ουσιαστική βοήθεια που μπορεί να παρασχεθεί στον τραυματία που κινδυνεύει να πέσει σε shock ή που βρίσκεται σε shock είναι η άμεση χορήγηση υγρών με ορούς και βέβαια η χορήγηση αίματος από τη φλέβα. Είναι αυτονόητο ότι επιβάλλεται άμεση διακοπή κάθε αιμορραγίας (εσωτερικής ή εξωτερικής). Στο σημείο βέβαια του τραυματισμού δεν είναι δυνατή η τοποθέτηση ορού από μη ειδικό και πολύ περισσότερο η χορήγηση αίματος. Επίσης δεν είναι εφικτός ο έλεγχος εσωτερικής αιμορραγίας για την οποία θα απαιτηθεί εγχείρηση. Οι προσπάθειες μας κατά συνέπεια θα στραφούν στο να σταματήσουμε τελείως κάθε εξωτερική αιμορραγία και να περιορίσουμε όλους εκείνους τους παράγοντες που επιτείνουν το shock. Ενέργειες 1. Ενθαρρύνετε τον τραυματία και ξαπλώστε τον στο έδαφος ή στο φορείο ελέγχοντας τον σφυγμό του. (σχήμα 10) 2. Εάν οι συνθήκες και τα τραύματα το επιτρέπουν τοποθετήστε το κεφάλι του τραυματία χαμηλότερα από τα πόδια. 3. Βεβαιωθείτε ότι έχετε σταματήσει κάθε εξωτερική αιμορραγία. Εάν γνωρίζετε να κάνετε παρακέντηση περιφερικής φλέβας και έχετε τα απαιτούμεναΧαλαρώστε όλα τα σφικτά ρούχα που φοράει για να βοηθήσετε την κυκλοφορία και την αναπνοή του. (σχήμα 11) Ο πόνος επιτείνει το shock, είναι λοιπόν απαραίτητο με πολύ προσοχή να ακινητοποιήσετε τα κατάγματα που έχει υποστεί ώστε να μην πονάει. Χορηγήστε αναλγητικά (π.χ. μορφίνη) εάν οι πόνοι από τα τραύματα είναι έντονοι. Μη μετακινείτε τον τραυματία απότομα και χωρίς λόγο. Σκεπάστε τον τραυματία με πρόσθετα ρούχα ή κουβέρτες για να μην κρυώνει.(σχήμα 12) Εάν ο τραυματίας διψάει και εκτιμάτε ότι δεν θα οδηγηθεί άμεσα στο χειρουργείο δώστε του να πιει νερό. Μην του δίνετε νερό εάν έχει τραύμα στην κοιλιά. Μην του δίνετε φαγητό. Εάν ο τραυματίας χάσει τις αισθήσεις του ή έχει τάση για εμετό τοποθετήστε τον σε θέση «ανάνηψης». (σχήμα 13)
