Deze studie is ontstaan uit een combinatie van onderzoek op het gebied van filosofie, esthetiek, beeldende kunst en kunstgeschiedenis. Het veld van de beeldende kunst wordt bestudeerd vanuit de esthetische theorie en het concrete beeldende kunstobject zelf.
Hoofdstuk 1 Achtergronden en kenmerken van beeldende kunsten
Afhankelijk van de kennis en ervaring die in de hersenen is opgeslagen, wordt wat wordt waargenomen, inclusief afbeeldingen, geïnterpreteerd. In de loop van de geschiedenis hebben zich behoeften ontwikkeld in verband met de gemeenschappelijke transformatie van de natuur.
Het reële karakter van beeldende kunsten
De mens begrijpt de werkelijkheid altijd door middel van abstracties, abstracties zijn producten van de werkelijkheid en ontwikkelen zich met de werkelijkheid. Aan de andere kant is het construeren van een driehoek ook een abstractie, een driehoek is een van de natuur geabstraheerde vorm.
Hoofdstuk 3 Invloed van technologie en maatschappelijke machtsverhoudingen
De traditie van het weergeven van de natuur is bewaard gebleven in de mate dat er nog motieven aanwezig zijn. Door de verdere ontwikkeling van reproductietechnologie zal het verschil tussen origineel en kopie in de toekomst nog kleiner worden. Voor aanvang van de nieuwe les, klik alles vervangen jaar, poetste een schoonmaakploeg van de academie het werk weg, ervan uitgaande dat het vies was.
38 Hier zijn slechts enkele voorbeelden van de invloed van dominante maatschappelijke groepen op de ontwikkeling van de beeldende kunst. Het programma was een voortzetting van het 19e-eeuwse realisme toegepast op thema's van de proletarische revolutie. Omgekeerd heeft het wegvallen van de machtspositie van een bepaalde groep ook gevolgen voor de beeldende kunst.
41 Zie voor een toelichting op het kunstbeleid in deze periode in de Sovjet-Unie bijvoorbeeld: Farner, pp.99-100. Deze manier van produceren komt ook tot uiting in de beeldende kunst: massaproductie, toenemende technologisering en uitwisseling zijn niet alleen internationale kenmerken geworden van het productieproces, maar ook van de beeldende kunst. Steeds meer mensen kunnen geïnformeerd worden over ontwikkelingen in de beeldende kunst en daar zelf aan bijdragen.
Over maatstaven in de beeldende kunsten
Ze zijn ook niet nieuw, maar ze komen - deels onder andere namen - terug in bijna alle kunstwaarderingen. Omdat deze factoren door de geschiedenis heen veranderen, verandert ook de waardering van kunstwerken en stijlen. Door de maatschappelijke binding van kwaliteitsoordelen en rechters zijn oordelen over kunstwerken relatief, veranderlijk, afhankelijk van de maatschappelijke situatie en de plaats van de rechter daarin.
15 Zie voor de wijziging van de waardering ook het voorbeeld van Van Gogh en Arno Breker. De veranderende functie en interpretatie van visuele kunstwerken in de loop van de tijd is een uitdrukking van de maatschappelijke variabiliteit waarbinnen ze functioneren. Dat een kunstwerk als mooi wordt ervaren, drukt volgens deze opvatting niet de kwaliteit van het werk zelf uit, maar de positie van de mens ten opzichte van het kunstwerk.
Goed is dat wat behaagt door de rede, alleen door puur begrip. Wanneer de werkelijkheid op deze manier wordt weergegeven, weerspiegeld door "juist bewustzijn", dan verschijnt volgens deze opvatting de waarheid als ware schoonheid in het kunstwerk zelf: ware kunst draagt waarheid in zich wanneer ze het resultaat is van een juiste reflectie van realiteit. 56 De ontwikkelingen in Oost-Europa zijn snel veranderd sinds de langzame ineenstorting van de Sovjet-Unie.
Filosofen over beeldende kunstwerken
Een van de bekendste voorbeelden waar dit is gebeurd, is het debat over de beeldengroep Laocoön12. Je kunt niet anders naar visuele kunstwerken kijken dan vanuit de kennis en ervaring van je eigen tijd. Een van de bekendste voorbeelden is de muur- en plafondschildering van Michelangelo in de Sixtijnse Kapel25.
Zelfs sommige delen van de Laocoön-groep zelf zijn soms bedekt en dan weer blootgelegd. 29 Over de mogelijkheden om onder invloed van nieuwe technieken het ene kunstgenre in het andere te veranderen, zie ook: Hoofdstuk 1, noot 1. In de hedendaagse beeldende kunst vinden we zeer uiteenlopende afbeeldingen van menselijke lichamen, zoals kubistisch, surrealistisch en constructivistisch, die nauwelijks overeenkomsten vertonen met het beeld van de groep Laocoön.
Als een beeldend kunstwerk echt voor je ogen moet bewegen, moet je een moment kiezen dat voorbij gaat.” Het surrealisme maakt gebruik van de mogelijkheid om dingen in een ongebruikelijke context weer te geven. Tussen het puntje van de borstel en het staal van de blik zal het spektakel zich spoedig in zijn volle omvang uitbreiden''.
Basiselementen waarmee beeldende kunstwer- ken geanalyseerd kunnen worden
Er bestaan verschillende soorten perspectief (onder-, boven-, zijaanzicht, en dergelijke) afhankelijk van het standpunt van de toeschouwer en van het punt waaruit het kunstwerk gemaakt is. Analyse van de grotschilde- ringen van Lascaux volgt hieronder, de andere analyses bevinden zich in bijlage I. Van de gehanteerde basiselementen is een samenvattend schema gemaakt (bijlage II) dat kan dienen als richtlijn bij de analyse.
Alle basiselementen en gerelateerde problemen, die we verderop in de beeldende kunst afzonderlijk zullen behandelen, zijn al aanwezig in de afbeeldingen van de primitieve mens. Een echte foto moet de kijker aantrekken met de kracht en betrouwbaarheid van imitatie42. Materiaal kan zowel door menselijk handelen (schilderen, beeldhouwen, enz.) als door natuurlijke krachten in een bepaalde vorm worden gevormd.
De interpretatie van de afbeelding kan in de loop van de tijd veranderen, of het kunstwerk bevat mogelijk geen duidelijk herkenbare afbeelding. Bij dergelijke analyses wordt speciale nadruk gelegd op de visuele mogelijkheden van de individuele basiselementen die in het kunstwerk worden gebruikt. Door deze bundeling vormt de mens zich een driedimensionaal beeld van de dingen in de ruimte.
Hoofdstuk 7 Basiselementen als uitgangspunt voor interpre- tatie
Bij de visuele waarneming van een letter wordt het beeld van de betreffende ordening van elementen doorgestuurd naar de hersenen en verbonden met het daar opgeslagen bijpassende begrip. Dezelfde interpretatiemethode is toe te passen bij het analyseren van beeldende kunstwerken: beeldende kunstwerken kunnen geanalyseerd worden op de beeldende basiselementen (materiaal, kleur, lijn e.d.) waaruit ze zijn opgebouwd, terwijl men de betekenis van de voorstelling bij de analyse tijdelijk uitschakelt. De basis van het leren en herkennen van de basiselementen ligt in de wisselwerking tussen organisme (mens) en natuur besloten: doordat de mens voor zijn zelfbehoud bij herhaling handelingen uitvoert, zoals draaibewegingen, rechte bewegingen, et cetera, ontstaan langzamerhand begrippen.
De mogelijkheid om deze begrippen te leren en te onthouden, ontstaat door evolutie, door biologische aanpassing en reactie van de mens op de natuurlijke omstandigheden buiten hem. Het zien van basiselementen en tijdelijk kunnen uitschakelen van de betekenis van een voorstel- ling, maakt een analyse van beeldende kunstwerken op basiselementen mogelijk. Interpretatie van beeldende kunstwerken in de zin van verhaalachtige beschrijvingen, verandert in de loop van de tijd met de taal en betekenis die aan woorden gegeven wordt, en is afhankelijk van de kennis en ervaring van diegene die interpreteert.
5 Tijdens een van zijn restauraties, werden bepaalde delen van de Laocongroep die oorspronkelijk ontbloot waren, bedekt. Deze mogelijkheid wordt vanaf het begin van de 20e eeuw in beeldende kunsten op grote schaal in praktijk gebracht. Het gebruik van de basiselementen als lijn, en kleur blijft niet meer voornamelijk beperkt tot het weergeven van een verhalende, herkenbare inhoud en levert daardoor meer vormmogelijkheden.
Beeld en taal
Analoog daaraan heeft men vaak de neiging om in de beeldende kunst gebruikte vormen te beschouwen als dragers van betekenissen die verwijzen naar iets in de werkelijkheid. In de dagelijkse communicatie (praten, lezen, film kijken etc.) vormen mensen altijd beelden met woorden en vice versa. In de weergave van een boom bijvoorbeeld wordt geïmpliceerd wat de kunstenaar over een boom weet en zijn technische kennis14.
Kwalitatieve uitspraken over een beeldend kunstwerk, uitspraken over eigen- schappen als groot-klein, rond-vierkant, et cetera, functioneren vaak ook als oordeelsuitspraken in de zin van beter of slechter. In de taal kan men zulke uitspraken over beeldende kunstwerken doen, maar het beeldend kunstwerk zelf is niet opgebouwd uit betere of slechtere lijnen, kleuren en dergelijke. In zichzelf draagt een beeldend kunstwerk geen kwalitatief oordeel in de betekenis van beter of slechter, zo'n oordeel wordt via taal door de mens toegevoegd.
Wanneer aan beeldende kunst de eis van correctheid wordt gesteld, zoals in het geval van taal, dan betekent dat dat een dergelijk kunstwerk een herkenbare gelijkenis moet vertonen met iets uit de werkelijkheid. 17 Over zowel de persoonlijke als de sociale band van beleving, zie ook: Hoofdstuk 4, Over het aangename, goede en mooie in de beeldende kunst. Geometrische principes zijn slechts één aspect dat in de beeldende kunst kan worden gebruikt.
Het Grote Glas en twee Composities
Het volgende voorbeeld van interpretatie van een beeldend kunstwerk, is een poging tot interpretatie van `het Grote Glas' naar aanleiding van de titel, `La Mariée mise à nu par ses Célibataires, même', en van de door Duchamp gegeven benaming aan de onderdelen. In het bovenste gedeelte van het werk, het domein van de bruid, worden drie hoofdgebeurtenissen uitgebeeld, waaronder het uitkleden van de bruid en haar opbloeien. In het domijn van de vrijgezel (onderste gedeelte van het werk) wordt een symmetrisch patroon van drie gebeurtenissen uitgebeeld, waaronder de geboorte van de wensen van de vrijgezel en hun tocht vol hindernissen op weg naar de verlangens van de bruid, zoals de smalle buizen (Capilary Tubes) en 7 zeven (Seven Sieves).
Uit dit interview blijkt dat Duchamp de titel en namen van de delen van "The Big Jar" niet wilde laten overeenkomen met de afbeeldingen in het werk zelf. Het volgen van Duchamps "Big Jar" is een voorbeeld van interpretatie op basis van basiselementen. Terwijl het glas versplintert, ontstaan er lijnen die door de transparantie van het glas versmelten met de lijnen van de achtergrond.
Hierdoor ontstaat ook een verbinding tussen het achtergrondstandpunt en het in het werk afgebeelde standpunt. Kandinsky en Mondriaan hebben grote invloed gehad op de ontwikkeling van de moderne beeldende kunst. 60 De harmonie van vormen en kleuren moet volgens Kandinsky gebaseerd zijn op het principe van effectieve agitatie van de menselijke geest.