Slechts in dertien van de 128 kraakpanden (10 procent) werd het kraakpand ontruimd na melding door de officier van justitie. En dus ook niet bij ontruimingen na dagvaarding van de officier van justitie in kort geding.
Inleiding
- Aanleiding en vormgeving van het evaluatieonderzoek
- Probleemstelling en onderzoeksvragen
- Onderzoeksmethoden
- Deskresearch
- Dossieronderzoek bij de politie
- Inzicht in de afdoening door de officier van justitie
- Inzicht in kort gedingen bij de voorzieningenrechter
- Interviewronde
- Leeswijzer
De kritiek en de zorgen van de ketenpartners hebben bij de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer geleid tot een aanpassing van het voorstel. Onder de noemer deskresearch hebben we de totstandkoming van de Wet kraken en leegstand (2010) en de Wet Handhaving kraakverbod (2022) gereconstrueerd.
Het kraakverbod nader bezien
- Intenties van de wetgever bij de invoering van de Wet kraken en leegstand
- De Wet kraken en leegstand en de OM-beleidsregels
- Aanleiding voor de Wet handhaving kraakverbod
- Verwachtingen van de nieuwe handhavingswet
- Tijdwinst
- Werklast
- Juridische aandachtspunten
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel stelden de initiatiefnemers van het wetsvoorstel voor om het gebouw na drie dagen te ontruimen. Met betrekking tot het nationale recht heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) aangegeven dat nationaal recht ook van toepassing kan zijn op personen die illegaal op een plaats verblijven,24 maar beperkt kan zijn (artikel 8 lid 2 EVRM).
Kraakincidenten: omvang en aard
- Definitie van een kraakincident
- Soorten krakers
- Aantal gevonden kraakincidenten
- Aard van de gevonden kraakincidenten
Hierdoor is er geen sprake van kraak in de woning, maar van binnenkomst door de verdachte." Ook vonden we tijdens onze huiszoeking negen van de elf kraakincidenten in de politieregistraties. We hebben niet één incident aangetroffen, maar dit incident is wel opgenomen in het Excelbestand van de unit Amsterdam (zie voetnoot 26 verderop in de paragraaf).
En krakers die niet zelf contact opnemen met de politie, komen uiteindelijk ook op de radar van de politie, zo luidt het idee. In de provincie Noord-Holland werden daarentegen meer kraakincidenten geconstateerd dan we op basis van de woningmassa konden verwachten. De uiteindelijke karakterisering van de gevonden kraakincidenten genoemd in de onderzoeksvragen betreft het 'type eigenaar'.
Kraakincidenten: van begin tot eind
- Eerste contact en vaststellen van huisrecht
- Concrete plannen van de eigenaar als leidraad bij beslissing
- Rol van de gemeente
- Ontruimingsvarianten
- Strafrechtelijke ontruiming: geen bijzondere omstandigheden
- Strafrechtelijke ontruiming: bijzondere omstandigheden
- Civielrechtelijke ontruiming
- Bestuursrechtelijke ontruiming
- Ontruimingen in getal
- Het tijdsverloop bij ontruimingen
- Werklast bij kraakincidenten
Dit wordt door de politie doorgaans gezien als bewijs dat de tijdsaanduiding op de stickers niet klopt. De bouwkundige staat van een gebouw speelt waarschijnlijk ook een rol bij de wensen van de eigenaar. De rechter weegt dan het belang van de eigenaar (eigendomsrecht) af tegen het belang van de krakers (woningrecht).
De eigenaar meldt zich bij de politie en vraagt op aandringen van de officier van justitie om ontruiming. De politie geeft een ontruimingsbevel van de officier van justitie aan de krakers. Bij tien van de dertien ontruimingen startten de krakers een kort geding.
Strafrechtelijke vervolging van krakers
Aangemerkt als verdachte
Deze personen worden verdacht van overtreding van artikel 138/139 Sr (inbraak in woning of kamer) of artikel 138a Sr (hacken).64. Kijken we in welke gevallen krakers als verdacht worden aangemerkt, dan blijkt dat in tien van deze twintig gevallen sprake is van ontruiming in de akte; zeven kraakincidenten zijn beëindigd wegens huisvredebreuk en er zijn nog drie andere vormen van ontruiming geweest (burgerlijke rechter, eigenaar ontruimt zelf, bewoner vertrekt zonder rechterlijke tussenkomst). In bijna de helft van de twintig zaken gaat het om vervolging op grond van artikel 138/139 Sr of 138a Sr.
Er zijn drie arrondissementen waar geen enkele zaak tot vervolging leidt, te weten: Noord-Holland, Den Haag en Zeeland/Midden-West-Brabant.
Afdoening door de officier van justitie
Hiermee rekening houdend kunnen we concluderen dat in de meeste gevallen de officier van justitie besluit de verdachte te dagvaarden. De krakers moeten minimaal zeven dagen voor de geplande ontruiming een proces-verbaal van het openbaar ministerie krijgen. Omdat een strafrechtelijke ontruiming - afgezien van de bijzondere omstandigheden - door het OM moet worden gemeld en de krakers hiertegen (met opschortende werking) een kort geding kunnen aanspannen, is een 'huisvestingsmodel' volgens de initiatiefnemers van de Wet Handhaving Kraakverbod .
Bij slechts dertien van de 128 kraakincidenten (10 procent) werd het pand ontruimd nadat de officier van justitie een melding had gedaan. Als een pand wordt ontruimd na melding door het OM, brengt dat voor alle partijen het nodige (papieren) werk met zich mee. Bij slechts 10 procent van de kraakincidenten is gebruik gemaakt van de route waarbij de officier van justitie de ontruiming aangeeft – de route die centraal staat bij de handhaving van de Wet op het kraakverbod.
Vonnis van de rechter
Conclusies
Beleidslogica van de Wet handhaving kraakverbod
De wetgever wordt echter tegengesproken door de rechter: kraken is weliswaar verboden, maar de lokale wet moet wel gerespecteerd worden. De constructie die toen in het leven is geroepen om aan deze eis te voldoen, is dat de officier van justitie een ontruiming moet verklaren en dat zij vervolgens de mogelijkheid krijgen om dit in kort geding aan te vechten. Als zij een kort geding starten, wordt de daadwerkelijke uitzetting enkele weken opgeschort.
De nieuwe wet biedt krakers niet langer de mogelijkheid om een verkorte procedure te starten. De officier van justitie vraagt toestemming voor de ontruiming aan de onderzoeksrechter, die binnen drie dagen beslist en de krakers in die tijd laat horen. Krakers kunnen in beroep gaan tegen de beslissing van de onderzoeksrechter, maar dit beroep heeft geen schorsende werking.
Kraakincidenten in 2021
De indieners van het wetsvoorstel verwachten dat de nieuwe wet leidt tot (1) een snelle en effectieve handhaving van het kraakverbod, (2) ontmoedi- ging van kraken als illegaal ‘woonmodel’ en (3) een effectievere bescherming van het recht op eigendom van een pand of terrein. We spreken van een kraakincident in 2021 als de kraak en/of de ontruiming in 2021 heeft plaats- gevonden. Er zijn – volgens die methode – 128 kraakincidenten in kaart gebracht; bij 93 inciden- ten (73 procent) is er aangifte gedaan en bij 35 incidenten (27 procent) is het bij een melding gebleven.
In het politieapparaat worden kraakincidenten doorgaans geregistreerd onder de noemer huiselijk geweld (artikel 138 Sr), omdat kraken (artikel 138a) geen categorie (sociale klasse) is in het politieapparaat. Wel zien we dat er soms direct ontruimingen plaatsvinden omdat er volgens politie en/of het OM - terecht of onterecht (dit is niet door een rechter getoetst) - sprake is van huisvredebreuk. Gezien de verschillende typen kraakpanden is het niet verwonderlijk dat we ook een diversiteit aan eigenaren zien, zoals figuur 6.1 laat zien.
Kort gedingen
Uitkomst van kraakzaken
Doorlooptijden
Kraakincidenten buiten het zicht van de politie
Vervolging en veroordeling van krakers
Ook hier geldt de 'verontrustende werking' van de zaak met veertien verdachten (alle veertien werden geseponeerd). Hiervoor worden verschillende redenen gegeven, zoals 'kleine feiten', 'andere interventies overheersen' en 'klein aandeel feiten'. Van de 31 verdachten werden er 23 gedagvaard en één verdachte kreeg een proces-verbaal (boete van 75 euro).
In de straftoemetingsrichtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen het type pand en de mate van recidive. De eerste overtreder krijgt een boete; een recidivist kan worden veroordeeld tot een taakstraf of gevangenisstraf. Bij twee incidenten zijn echter dezelfde verdachten betrokken, zodat in vijf zaken sprake is van een vonnis.70 Tabel 6.2 geeft een overzicht van de opgelegde straffen.
Werklast bij een kraakincident
In Tabel 6.3 is de gemiddelde werklast voor de politie, Openbaar Ministerie (OM) en de rechter- lijke macht (RM) weergegeven. Het zijn deze zaken die de grootste werklast met zich meebrengen voor zowel politie als Openbaar Ministerie.72. De politie zal aangifte moeten opnemen, naar de plannen van de eigenaar vragen, de aanzegging van de officier moeten uitreiken en uiteindelijk voor de ontruiming zorgdragen.
De officier van justitie gaat in overleg met verschillende partijen en zal uiteindelijk een bevel tot ontruiming uitvaardigen. Als de bewoners een kort geding starten – wat bij deze evacuatieroute meestal het geval is – moet de officier van justitie een dossier (laten) samenstellen en indienen bij de officier van justitie. De rechters die wij spraken gaven aan dat er geen verschil is in de werklast van het kort geding of het kort geding wordt aangespannen door de eigenaar of door de ontvoerders.
Kraken als ‘woonmodel’
In de tabel vallen heterdaadontruimingen en ontruimingen op basis van huisvredebreuk of een onveilige situatie onder directe ontruimingen. Het lijkt erop dat de meeste krakers na een ontruiming op zoek gaan naar een alternatief anders dan het kraken van woonruimte. De omstandigheid dat krakers – als het tot een strafrechtelijke ontruiming komt na aanzegging door de officier van justitie – een kort geding aanspannen en vervolgens het verzoek tot kort geding weer intrekken, komt inderdaad regelmatig voor.
Het idee is waarschijnlijk dat de krakers nog een paar weken in het gebouw kunnen blijven. Wel moet worden opgemerkt dat het onderzoek alleen betrekking heeft op kraakincidenten die in 2021 hebben plaatsgevonden. Het intrekken van de voorkeur voor het kort geding vindt plaats voor zeven van de dertien panden die in 2021 via deze route zullen ontruimen.
Slotconclusie
As evictions under criminal law - except in special circumstances - must be notified by the public prosecutor and squatters can initiate summary proceedings (with suspensory effect) against it, it gives the possibility to turn squatting into a "housing model", according to the initiators of the anti-squatting law . In 2% of the incidents, we do not understand who the owner is from the available documents. In 35% (in 45 incidents) of cases, a criminal trail follows, with 20 incidents of squatting being ended by the police.
In 2021, the squatters of only one building did not voluntarily leave the building they squatted after a reminder from the Public Prosecution Service or after the ruling of the preliminary relief judge. In 20 of the 128 squatting incidents (16 percent), one or more suspects were reported for squatting. The route in which the public prosecutor issues an eviction notice – the route that is central to the Squatting Prohibition Enforcement Act – is used in only 10% of squatting incidents.
Begeleidingscommissie
BVH-bestand
Tot slot is in de documenten gezocht naar begrippen die antwoord kunnen geven op de vraag of we daadwerkelijk te maken hebben met een kraakincident. In onderstaand overzicht zijn deze zoektermen weergegeven en is aangegeven op hoeveel BVH-nummers één of meerdere documenten met deze term voorkomen. Van de 3.247 gevallen scoorden er 1.211 op de zoekreeks, maar niet op een van de bovenstaande zoektermen en werden er geen aanklachten ingediend; het is geen misdaad/overtreding;
Er is dan dus geen sprake van een opgave, een projectcode of een van de genoemde zoektermen.
Berichten van Squat.net (2021)
