Urban identity and public spaces that reflect culture must be governed by ergonomic design principles that will ensure that the character of the city in terms of dynamics such as socio-economic, quality of life and citizen satisfaction will be competitive. In this study, public spaces in the center of Bartın city were examined from the perspective of urban ergonomics by providing theoretical information and standards about public spaces, urban design, urban ergonomics, urban facilities and ergonomic urban facilities.
GİRİŞ
Amaç ve Kapsam
Kamusal mekanların kalitesi insanların yaşam kalitesini etkilemektedir ve bu mekanların ergonomik tasarımı ile yakın bir ilişkisi bulunmaktadır. Aynı zamanda kamusal alanların ergonomik tasarımı ile kentin gelişmişlik düzeyi arasında da yüksek bir ilişki bulunmaktadır.
KURAMSAL TEMELLER
Kamusal Alanlar
Kentsel açık alanlar farklı türlere ayrılmakta ve işlevlerine bağlı olarak da farklı roller üstlenmektedir. Kentsel açık alanlar her ne kadar rekreasyon ve/veya başka amaçlarla kullanılsa da aynı zamanda kentsel büyümeye yön veren önemli araçlardır (Özdirlik, 2000).
Kentsel Tasarım
Çağdaş kentsel gelişim projelerinde kentsel kimlik, kimlik kazanımı veya mevcut kimliğin sürdürülmesi, kentsel dönüşüm ve yenileme konuları önem kazanmıştır. Bu bağlamda, kaybolan ya da yıkılan kentsel alanların yenileme projeleri çağdaş kentsel tasarım uygulamalarının odak noktasını oluşturmaktadır (Oğuz vd., 2010).
Kentsel Ergonomi
Bu amaçla kamusal alanların, doğal çevrenin korunması düşüncesiyle, peyzaja, tarihi yapıya ve ergonomi ilkelerine uygun bakım ve onarımının planlandığı, kent insanının yararlandığı yerler olması sağlanmalıdır. bu alanların rekreasyonel, kültürel, sosyal ve diğer amaçlarla kullanılması, kentsel ve ulusal ekonominin faydası dikkate alınarak. Estetik değeri yüksek tutulması gereken kamusal alanların psikolojik işlevlerinin iyi yorumlanması ve anlaşılması gerekmektedir.
Kent Donatıları ve Ergonomik Standartlar
- Ergonomik Standartlar
- Oturma Ögeleri
- Aydınlatma Ögeleri
- Çöp Kutuları
- Bitki kasaları
- Bildirişim Panoları
- Sınırlayıcılar
- Su ögeleri
- Estetik objeler
- Tasarım aşamaları ve uygulama
Bu nedenle sadece işlevsel amaçlarla değil, aynı zamanda kentsel peyzaj üzerindeki canlandırıcı etkileri nedeniyle de büyük önem taşımaktadır (Bulut vd., 2008). Bu nedenle donatı elemanlarının seçimi birçok kriter bir arada dikkate alınarak yapılmalıdır (Li vd., 2005; Kántor ve Unger, 2010). Dolayısıyla bu unsurların seçiminde kullanıcıların istek ve ihtiyaçları dikkate alınmalı ve birçok husus dikkate alınarak seçim yapılmalıdır (Bulut vd., 2008; Burgess vd., 1988).
Oturma elemanı seçilirken kullanıcının o elemanı ne kadar süre kullanması beklendiği dikkate alınmalıdır (Bulut vd., 2008). Bu nedenle dış mekan aydınlatma elemanlarında işlevsellik ön plana çıkmaktadır (Painter, 1996; Niaki vd., 2014). Sokak ve yol aydınlatmalarında aydınlatma direkleri simetrik olarak yani aracın yolunu daha fazla aydınlatacak şekilde yerleştirilmemelidir (Bulut vd., 2008).
Çöp kutuları her köşede en az bir tane olmak üzere kolay ulaşılabilir noktalara yerleştirilmelidir (Bayraktar vd., 2008; Rehan, 2013). İnsan boyuna eşit veya daha alçak inşa edilmemeli, yaya yolları üzerinde veya yayaların geçişini engelleyecek şekilde konumlandırılmamalıdır (Bulut vd., 2008). Yeterli mesafeden görülebilecek, yayalar ve arabalar için tehlikeli konum oluşturmayacak şekilde yerleştirilmelidir (Yörük vd., 2006).
Özellikle engelli kişiler için tehlike oluşturmayacak yükseklikte ve şekilde yerleştirilmelidir (Mitchell ve Suen, 1998; Asadi-Shekari vd., 2012). Kısıtlama olarak kullanılacak malzemenin seçiminde dayanıklılık, estetik, işlevsellik, çevreye uyumluluk ve kullanıcı tercihleri dikkate alınmalıdır (Lundberg ve ark., 2008).
MATERYAL VE YÖNTEM 3.1 Materyal
Yöntem
Çalışmanın amacı Bartın kent merkezindeki kamusal alanların ve bu alanlardaki kentsel donatı unsurlarının ergonomik ve kent kimliğiyle uyumlu olup olmadığını araştırmaktır. Bu amaçla çalışma alanı içerisindeki kamusal mekanların ve kentsel tesislerin mekansal ve nesnel özellikleri (şekil, boyut, renk, malzeme ve doku) belirlenerek fotoğrafları çekilmiştir. Araştırma alanında anketin uygulanacağı kişi sayısı, şehir merkezinde kamusal alanları kullanan günlük ortalama kişi sayısına göre belirlenmiş ve örneklem büyüklüğü hesaplanmıştır.
Örneklem büyüklüğü sonucu dikkate alınarak kişilerin ankete dahil edilme olasılığının eşit olduğu basit tesadüfi örnekleme yöntemi uygulanmış ve anket 100 kişi üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın istatistiksel kısmında anket verileri SPSS programına aktarılarak sayısal olmayan (nitel) değişkenler arasındaki ilişkiler ki-kare ve çapraz tablolar kullanılarak incelenmiştir. En yaygın kullanılan parametrik olmayan testlerden biri olan ki-kare, örneklem değerlerinin hipotez ve popülasyon dağılımı ile uyumlu olup olmadığını ölçer.
BULGULAR
Saptama ve Belgeleme Bulguları
Yaya ve araç trafiğinin kesiştiği noktalara yerleştirilen sınırlayıcı unsurlar, araçların alana girmesini engellemek veya araç park etmesini engellemek gibi amaçlarla kullanılsa da yaya hareketini de olumsuz etkilemektedir. Böyle bir yaya bölgesi için kaldırım düzenlemesi gereksiz görünmekte ve yayaların hareketi olumsuz etkilenmektedir (Şekil 13). Bitki kutuları yerine asıl amaç için sınırlayıcı unsur olarak kullanılmakta ve araçların yola girmesini engelleyecek şekilde konumlandırılmaktadır.
2015 yılında yenilenen Belediye Parkı, Hükümet Caddesi ile birlikte yaya dolaşımını yönlendirmesine rağmen kullanılan zemin kaplaması, aydınlatma elemanı, çöp kutuları ve sınır elemanları tamamen farklıdır (Şekil 15). Sokak ve çevresinde kullanılan donanımlar süreklilik yaratmamış, çevredeki mimari yapılarla konum ve işlevleri açısından uyumsuzluklar ortaya çıkarılmıştır. Yapılan araştırmalara ve literatür çalışmalarına göre kent kimliğinin parçası olabilmenin en önemli koşulu donatı elemanlarının süreklilik ve bütünlük taşımasıdır.
Bu açıdan bakıldığında Hükümet Caddesi ve çevresinde kullanılan kentsel donatı unsurları, kentin kültürel ve tarihi özelliklerinin karakterizasyonunda eksik kalmaktadır. Tüm bunları değerlendirirken Bartın'ın tarihi ve kültürel geçmişi dikkate alınarak, kente özel tasarım yaklaşımıyla donatı elemanlarının belirlenmesi, yayalar için konforlu ve estetik unsurların kullanılması gerekmektedir.
Anket Bulguları
Şekil 19'da görüldüğü gibi anket katılımcılarının eğitim düzeyleri ve meslek türleri açısından incelendiğinde çoğunluğunun üniversite mezunu (%49) olduğu görülmektedir. Şehir merkezinde bulunma sıklığı ve ulaşım tercihi açısından incelendiğinde %56'sının her gün şehir merkezinde, %25'inin ise günaşırı şehir merkezinde olduğu görülmektedir.
Şehir merkezindeki yaya yolları yeterli midir?
“Şehir merkezindeki yaya yolları yaya yoğunluğunu karşılayabiliyor mu?” sorusuna ilişkin cinsiyet ve yaş dağılım grafiği. 47 kadın katılımcıdan 27'si yaya yollarının yaya yoğunluğunu karşılayamayacağını söylerken, 20'si yeterli kapasiteye sahip olduğunu söyledi. 53 erkek katılımcıdan 29'u yaya yollarının yaya yoğunluğunu karşılayamadığı yanıtını verirken, 24'ü ise yeterli kapasiteye sahip olduğunu yanıtladı.
Katılımcıların %56'sına göre şehir merkezindeki patikalar yaya yoğunluğunu karşılayamıyor (Şekil 22). Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır.
Şehir merkezindeki yaya yolları yaya yoğunluğunu karşılayacak kapasitede midir? (ölçülendirme olarak)
“Kent merkezindeki yaya yolları yaya yoğunluğunu karşılayabilecek durumda mı? (düzenleme olarak)” sorusuna yönelik cinsiyet ve yaş dağılım haritası. 47 kadın katılımcıdan 17'si şu soruyu sordu: "Şehir merkezindeki yaya yürüyüş yolları yaya yoğunluğunu karşılayabiliyor mu?" Sorunun cevabı hayır, 30 kişi ise evet cevabını verdi. Katılımcıların tamamına baktığımızda %51'i şehir merkezindeki yaya yollarının yaya yoğunluğunu karşılayacak şekilde tasarlanmadığını söylüyor (Şekil 23).
“Şehir merkezindeki yaya bölgesinde yeterli sayıda oturma ve dinlenme alanı var mı?” sorusuna ilişkin cinsiyet ve yaş dağılım haritası. "Şehir merkezindeki yaya bölgesinde yeterli sayıda oturma ve dinlenme alanı var mı?" sorusuna 47 kadın katılımcıdan 32'si hayır, 11'i ise evet yanıtı verdi. “Kent merkezinde yeterli sayıda sokak mobilyası var mı?” sorusuna verilen yanıtların cinsiyet ve yaş dağılım grafiği.
Şehir merkezindeki Kent mobilyaları (oturma bankları, çöp kutuları, çiçek kasaları, telefon kabinleri, bildirişim
Şehir merkezinde sizce aşağıdakilerden hangileri yetersiz ve az sayıdadır?
Kent Mobilyalarının Yeterliliğine Ait İstatistiksel Sonuçlar
Katılımcıların değerlendirme sonuçları kent mobilyalarının türüne göre farklı mıdır? veya "Katılımcıların farklı şehir mobilyalarına ilişkin yeterlilik dereceleri arasında anlamlı bir fark var mı?" Hipotez için Cochran'ın Q testi sonuçları Tablo 3'te verilmiştir. Çiçek kutuları & Heykeller ve sanatsal objeler - 0,815b İlişki yok Telefon kulübeleri ve Billboardlar - 0,388b İlişki yok. Billboardlar ve ATM'ler - 0,000b Bir İlişki Var Billboardlar ve Heykeller ve Sanatsal Nesneler Bir İlişki Var.
Kiosklar & Heykeller & Sanat Eserleri - 0,000b Bir ilişki var ATM & Heykeller & Sanat Eserleri - 1,000b İlişki yok. Örneğin katılımcıların çöp kutuları ve çiçek kutularının uygunluğuna verdikleri yanıtlar arasında anlamlı bir fark olduğu görülmektedir.
Kent Mobilyalarının Ergonomisine Ait İstatistiksel Sonuçlar
Örneğin bankoların ve çöp kutularının ergonomisine ilişkin katılımcıların cevapları arasında anlamlı bir fark bulunmaktadır.
Yaya Bölgesi İle İlgili Sonuçlar
Örneğin katılımcıların yürüyüş yollarının yeterliliği ve yürüyüş yollarının uygunluğuna ilişkin sorulara verdikleri yanıtlar arasında anlamlı bir fark olduğu görülmektedir.
SONUÇ VE ÖNERİLER
Hükümet Caddesine İlişkin Ergonomik Kentsel Tasarım Önerileri
Rüştiyeler Sokağına İlişkin Ergonomik Kentsel Tasarım Önerileri
Belediye Parkına İlişkin Ergonomik Kentsel Tasarım Önerileri
Kafelerin bölme görevi gören, belediye binasının taş duvarlarına yaslanan bölme duvarları, çatı kaplaması, caddenin geçiş alanı olarak kullanılan kısmı ve kafeleri ayıran elemanların tasarım bütünlüğü içerisinde yeniden tasarlanması ve uyum. birbirleriyle. Tüm bu alanlarda, yukarıda belirtilen hususların dışında, tüm engelli bireylerin de engelli olmayanlar kadar ergonomik ve güvenli bir şekilde erişmesine ve dolaşmasına olanak sağlayacak şekilde tasarım, planlama ve kullanımın yapılması gerektiği konusunda hiç şüphe yoktur. Bu yaya alanlarında kullanılan kentsel olanaklar, kentin tarihi ve kültürel özelliklerini yansıtan kentsel yapı ve kent kimliğiyle uyumlu değildir.
Bartın kent merkezinde yaya bölgesinde bazı yerlere insan ölçekli heykeller yerleştirilmiş olsa da kamusal kullanımın en yaygın olduğu bu bölgede mekan-kimlik dikkate alınarak tasarlanmış, sanatsal içerikli estetik unsurlara ihtiyaç duyulmaktadır. anlam ilişkisi ve yer işaretinin işlevini dikkate alan peyzaj tasarımına göre yerleştirilir. Tüm bunlar değerlendirildikten sonra ergonomik kentsel tasarım önerilerinin yanı sıra Bartın'ın kamusal kentsel mekanları, kentin tarihi ve kültürel geçmişi dikkate alınarak tasarlanmalı, kentsel olanaklar da bu yaklaşımla tasarlanarak yayaların kullanımına sunulmalıdır. Kentin imajının tasarımı ve okunabilirliği açısından önemli bir unsur olan simgesel yapılar çerçevesindeki anıtsal öğeler ve plastik öğelerin, çevresiyle bütünlük oluşturacak bir kentsel tasarım yaklaşımıyla kamusal mekanlarda yer alması gerekmektedir.
Bütünsel bir yaklaşımla yürütülen kentsel gelişim araştırmaları sayesinde tarihi kent dokusunun kimliği mekana yansıdıkça kamusal alanın gözlemlenebilirliği ve okunabilirliği artacaktır.
KAYNAKLAR
Yaşayan Kamusal Alanlar Yaratmak: Ticari ve Tarihi Bölgelerde Sokak Görünümü Tasarımı, Kentsel Tasarım Dergisi DOI:. Stratejik planlama yaklaşımı çerçevesinde kentsel projeler-kamusal alan ilişkileri: Büyükdere aksı-örnek Levent meydanları alanı, Yüksek Lisans Teması, Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Kamusal Alanda Mahalle Parkları ve Bir Mahalle Parkının Tasarım Düşüncesine Yönelik Kılavuz, Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Ekolojik İlkelere Dayalı Kentsel Yeşillendirmenin Kapsamlı Konsept Planlaması: Pekin, Çin'de Bir Örnek Olay. Kamusal Alan Örneği Olarak Konak Meydanının Mekan Kullanımı Açısından İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir. Risk Toplumu Olgusu - Deprem Riski Altındaki Yerleşimlerde Kentsel Açık Alanların Yöntem Olarak İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, MSGSÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Kentsel Açık Alanlar ve Sistemleri Üzerine Bir Araştırma, Yüksek Lisans Tezi, MSGSÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Açık Mekanların Bina Tasarımına Etkisi ve Bir Modelin Araştırılması, Yüksek Lisans Tezi, MSGSÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Engellilere Yönelik Dış Mekan Tasarım Özellikleri, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Ankara.
Anket formu
Kent merkezinde yeterli sayıda kent mobilyası var mı (banklar, çöp kutuları, çiçeklikler, telefon kulübeleri, ilan panoları, büfeler, ATM'ler, heykeller)?
ÖZ GEÇMİŞ