A percepção dos agentes internos do Tribunal 62

Burada ُشًشنا ّي ه ع ْث ع ه ط ٍو ْو ي ُرْي خ Ģeklinde baĢlayan rivayetleri ele alacağız.

398 _{en-Nesâî, es-Sünenü’l-Kübrâ, 14, Kitâbu‟l-Cumua‟, 5, III, 91, (1374).} 399 _{Ġbn Ebi ġeybe, el-Musannef, IV, 153 (Muhakkik Ebu Avvâme‟nin notu).} 400

Ahmed b. Hanbel, Müsned, XXVI, 84, (16162).

401_{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XXVI, 84, (16162);Ebû Dâvud, 2, Kitabu‟s-Salât, 209, I, 405,}

(1049);Ġbn Mâce, 5, Kitâbu Ġkâmeti‟s-Salât, 79, I, 345, (1085); en-Nesâî,14, Kitâbu‟l-Cumua‟, 5, III, 91, (1374).

101

1. “Güneşin üzerine doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s.) o

günde yaratıldı. O günde yeryüzüne indirildi. O günde tevbesi kabul edildi. O günde vefat etti. Kiyâmet de o gün kopacaktır. Cin ve insan dışındaki hiçbir canlı yok ki Cuma günü Güneş doğuncaya kadar Kiyâmetin kopmasından endişe etmesin. O günde bir vakit vardır ki her kim o saate rastlayıp Allâh’tan bir şey istese Allâh isteğine mutlaka cevap verecektir.”402

2. “Güneş Cuma gününden daha faziletli bir gün üzerine ne doğar ve ne de

batar. Cinler ve insanlar dışındaki tüm canlılar Cuma gününden dolayı mutlaka korkuya kapılırlar.”403

3. “GüneĢ Cuma gününden daha hayırlı bir gün üzerine ne doğmuş ve ne de

batmıştır. Allâh bizi (Müslümanları ) ona hidayet etti. Öbür insanları ise ondan saptırdı. İnsanlar Cuma günü konusunda bize tabidirler. O Müslümanların, Cumartesi Yahudilerin, Pazar ise Hrıstiyanların kutsal günleridir. Şüphesiz Cuma gününde bir vakit vardır ki kişi namazda o vakte rastlayıp Allâh’tan bir şey isterse Allâh isteğini mutlaka verecektir”.404

4. “Güneş Cuma gününden daha faziletli bir gün üzerine ne doğar ve ne de

batar. Cinler ve insanlar dışındaki tüm canlılar mutlaka Cuma gününden dolayı korkuya kapılır”.405

5. “Güneşin doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s) o günde

yaratıldı; o günde Cennet’te sokuldu; o günde Cennet’ten çıkartıldı.”406

6. “Güneşin üzerine doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s.) o

günde yaratıldı. O günde Cennet’te girdirildi. O, günde Cennet’ten çıkartıldı. Muhakkak kiyâmet de o gün kopacaktır.”407

402 _{Mâlik b. Enes, Muvatta, 5, Cumua‟, 7, I, 108, ( h. no; 16).} 403_{Abdurrezzâk, Musannef, III, 257, (5563).}

404

Ġbnû‟l-Ca‟d, Müsned, I, 1020, (2954).

405 _{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XIII, 116, (7687).} 406 _{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XV, 113, (9207).} 407 _{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XV, 240, ( 9409).}

102

7. “Güneş Cuma gününden daha faziletli veya daha büyük bir gün üzerine ne

doğar ve ne de batar. Cinler ve insanlar dışındaki tüm canlılar Cuma gününden dolayı mutlaka korkuya kapılırlar”.408

8. “Güneşin doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. O günde Âdem (a.s.)

yaratıldı, Cennet’ten indirildi, tevbesi kabul edildi ve vefat etti. Kiyâmet de o gün kopacaktır. Bundan dolayı insanlar ve cinler dışındaki tüm canlılar o günde Güneş doğuncaya kadar korkuya kapılırlar. O günde bir vakit vardır ki müslüman biri namazda o vakte rastlayıp Allâh’tan bir şey istese Allâh isteğine mutlaka cevap verecektir.” 409

9. “Güneşin doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s) o günde

yaratıldı; o günde Cennet’te girdirildi; o günde Cennet’ten indirildi. Kiyâmet de ogün kopacaktır. O günde bir saat vardır ki bir mu’min namazda o saate rastlayıp Allâh’tan bir şey istese Allâh isteğine mutlaka cevap verecektir. Hz. Peygamber (s.a.v.), eliyle o anın kısa olduğuna işaret etti”.410

10. “Güneş Cuma gününden daha hayırlı bir gün üzerine ne doğmuş ve ne de

batmıştır. Allâh bizi (Müslümanları ) ona hidayet etti. Öbür insanları ise ondan saptırdı. İnsanlar Cuma günü konusunda bize tabidirler. O Müslümanların, Cumartesi Yahudilerin, Pazar ise Hrıstiyanların kutsal günleridir. Şüphesiz Cuma gününde bir vakit vardır ki kişi namazda o vakte rastlayıp Allah’tan bir şey isterse Allah isteğini mutlaka verecektir”.411

11. “Güneşin üzerine doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s) o

günde yaratıldı o günde Cennet’te girdirildi ve o günde Cennet’ten çıkartıldı.’’412

12. “Güneşin üzerine doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s) o

günde yaratıldı o günde Cennet’te girdirildi ve o günde Cennet’ten çıkartıldı. Şüphesiz Kiyâmet de o gün kopacaktır.’‟413

408 _{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XV, 552, (9896).} 409

Ahmed b. Hanbel, Müsned, XVI, 204-205, (10303).

410 _{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XVI, 321, (10545).} 411 _{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XVI, 421-422,(10723).} 412 _{Müslim, 8, Cumua‟ 6, III, 6, (2013).}

103

13. “Güneşin doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s.) o günde

yaratıldı. Ogünde tevbesi kabul edildi. O günde yeryüzüne indirildi. O günde vefat etti. Kiyâmet o gün kopacaktır. Cinler ve İnsanlar dışındaki hiçbir canlı yok ki Cuma günü Güneş doğancaya kadar Kiyâmet’in kopmasından endişe etmesin. O günde bir saat vardır ki Allâh’tan bir şey isteyene Allâh isteğini mutlaka verecektir.”414

14. “Güneşin doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s) o günde

yaratıldı o günde Cennet’te girdirildi ve o günde Cennet’ten çıkartıldı. Kiyâmet de o gün kopacaktır.’’415

15. “Güneşin doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s) o günde

yaratıldı o günde Cennet’te girdirildi ve o günde Cennet’ten indirildi. Kiyâmet de o günde kopacaktır. O günde öyle bir vakit vardır ki kişi namazda o vakte rastlayıp Allâh’tan hayır dilerse Allâh isteğini mutlaka verecektir.”416

16. “Güneşin doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s) o günde

yaratıldı o günde Cennet’te girdirildi ve o günde Cennet’ten çıkartıldı.” 417

17. “Güneşin doğduğu en hayırlı gün Cuma günüdür. Âdem (a.s.) o günde

yaratıldı. O günde yeryüzüne indirildi. O günde tevbesi kabul edildi. O günde vefat etti. Kiyâmet de o günde kopacaktır. İnsanlar dışında hiçbir canlı yok ki Cuma günü Güneş doğancaya kadar Kiyâmet’in kopmasından endişe etmesin. O günde bir vakit vardır ki her kim namazda Allâh’tan bir şey isterse Allâh isteğini mutlaka verecektir.” 418

Bu grupta zikrettiğimiz onyedi rivayetden onikisi ُشً شنا ّيف ْث ع ه ط ٍو ْو ي ُرْي خ veya ثعهط

شًشنا ّيهع Ģeklinde baĢlamaktadır. Yani bazılarında “zarfiyet” i ifade eden ّيف/içinde kelimesi bulunurken diğerlerinde “isti‟la” için olan ّيهع/üzerine kelimesi

vardır. Kalan beĢ rivayet ise te‟kid/mubalağa için kullanılan ifadelerle baĢlamaktadır. Abdurrezzak‟ın ile Ahmed b. Hanbel‟in yedi rivayetinden ikisi برغجلاو شًشنا عهطج لا

413 _{Müslim, 8, Cumua‟, 6, III, 6, (2014).}

414 _{Ebû Dâvud, 2, Kitâbu‟s-Salât, 209, I, 404, (1048).} 415

et-Tirmizî, 1, Kitâbu‟t-Taharat, 353, II, 359, ( 488). 416 _{et-Tirmizî, 1, Kitâbu‟t-Taharat, 354, II,362, (491).} 417 _{en-Nesâî, 14, Kitâbu‟l-Cumua‟, 4, III,89, (1373).} 418 _{en-Nesâî, 14, Kitâbu‟l-Cumua‟, 45, III, 113, (1430).}

104

ةعًجنا ووي ٍي مضفا ووي ىهعĢeklinde baĢlarken 419

Ġbnu‟l-Ca‟d‟ın rivayeti ile Ahmed b. Hanbel‟in rivayetlerinden biri de ةعًجنا ووي ٍي ريخ ووي ىهع ثترغ لاو شًشنا ثعهط اي Ģeklinde baĢlamaktadır.420

Bu rivayetler de, birinci grupta geçen rivayetler gibi, Cuma gününün faziletinin büyüklüğünden söz edip ama bunu daha mubalağalı / te‟kidli bir Ģekilde ifade etmek veya buna vurgu yapmak için bu kalıplarla baĢlanılmıĢtır.

Ġbnu‟l-Ca‟d ile Ahmed b. Hanbel‟in bir rivayetinde hadisin ikinci cümlesi

اَاذْ

الله ( Allah biz (müslüman)‟i ona hidayet etti. ُّع ساُنا مضاو ( Öbür insanları

ondan saptırdı) Ģeklinde bir ifade vardır.421

Bu gruptaki rivayetlerin onbirinde Âdem (a.s.)‟ ın bu günde yaratıldığını ifade için ق ّيف هخ 422

yine bazılarında bu günde Cennet‟e girdirildi için ةُجنا مخدا ّيفو ,423Cennet‟ten bu günde indirildi içinظثْا ّيفو 424tevbesi bu günde kabul oldu için

ّيهع ةيج ّيفو 425

vefat etti, için ise تاي ّيفو 426 ifadeleri bulunmaktadır. Âdem‟le (a.s.) alakalı ifadelerden sonra on‟a yakın rivayette kıyâmet‟in bugünde kopacağını ifade eden ةعاضنا ووقج ّيفو 427veya bunun pekiĢtirilmiĢ hali olan ووي يف لاا ةعاضنا ووقج لا

419 _{Abdurrezzâk, Musannef, III, 257, (5563);Ahmed b. Hanbel, Müsned, XIII, 116 ; XV,552.} 420 _{Ġbnu‟l-Ca‟d, Müsned, I, 1020, (2954); Ahmed b. Hanbel, Müsned, XVI, 421-422,(10723).} 421

Ġbnu‟l-Ca‟d, Müsned, I, 1020, (2954); Ahmed b. Hanbel, Müsned, XVI, 421-422,(10723).

422 _{Mâlik b. Enes, Muvatta, 5, Cumua, 7, I, 108; Ahmed b. Hanbel, Müsned, XV, 113, (9207) ;}

Ahmed b. Hanbel, XV, 240, ( 9409);Ahmed b. Hanbel, XVI, 204-205, (10303);Ahmed b. Hanbel, XVI, 321, (10545); Müslim, 8, Cumua, 6, III, 6, (2013);Müslim, 8, Cumua, 6, III, 6, (2014);Ebû

Dâvud, 2, Kitâbu‟s-Salât, 209, I, 404, (1048);et-Tirmizî, 1, Kitabu‟t-Taharat, 353, II, 359, (

488);et-Tirmizî, 1, Kitabu‟t-Taharat, 354, II,362, (491);en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 4, III,89, (1373);en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 45, III, 113, (1430).

423 _{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XV, 113, (9207); XV, 240, ( 9409); XVI, 321, (10545); Müslim, 8,}

Cumuâ 6, III, 6, (2013);Müslim, 8, Cumuâ, 6, III, 6, (2014); et-Tirmizî, 1, Kitabu‟t-Taharat, 353, II, 359, ( 488);et-Tirmizî, 1, Kitabu‟t-Taharat, 354, II,362, (491);en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 4, III, 89, (1373).

424 _{Mâlik b. Enes, Muvatta, 5, Cumua‟, 7, I, 108, ( h. no; 16);Ahmed b. Hanbel, XVI, 204-205,}

(10303);Ahmed b. Hanbel, XVI, 321, (10545);Ebû Dâvud, 2, Kitabu‟s- Salât, 209, I, 404, (1048);en-Nesâî, 14, Kitâbu‟l-Cumua‟, 45, III, 113, (1430).

425 _{Mâlik b. Enes, Muvatta, 5, Cumua‟, 7, I, 108, ( h. no; 16); Ahmed b. Hanbel, XVI, 204-205,}

(10303);Ebû Dâvud, 2, Kitabu‟s-Salat, 209, I, 404, (1048);en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 45, III, 113, (1430).

426 _{Mâlik b. Enes, Muvatta, 5, Cumua‟, 7, I, 108, ( h. no; 16); Ahmed b. Hanbel, XVI, 204-205,}

(10303);Ebû Dâvud, 2, Kitabu‟s-Salât, 209, I, 404, (1048);en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 45, III, 113, (1430).

427

Mâlik b. Enes, Muvatta, 5, Cumua, 7, I, 108, ( h. no; 16); Abdurrezzâk, III, 255, (5556);et- Ahmed b. Hanbel, Müsned, XV, 113,

(9207);Ahmed b. Hanbel, XVI, 204-205, (10303); Ebû Dâvud, 2, Kitabu‟s-Salat, 209, I, 404, (1048);en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 45, III, 113, (1430).

105

ةعًجنا428_{Ģeklinde ifadeler bulunmaktadır. Yine bazı rivayetlerde bugünde Kiyâmet}

koptuğu için insan ve cinler dıĢındaki tüm canlıların korkuya kapıldığını bu günü pür dikkat ve hayret içinde izlediklerini, ta‟kîp ettiklerini ifade eden يْو لاا ةتاد ٍي ايو

اقفش ةعًجنا ووي ةخيصي

ٍجناو شَلاا لاا ةعاضنا ٍي Ģeklinde ibare geçmektedir.429

Bazılarında ةخيصي ( kulak vermek) yerine aynı manada olan ةخيضي kelimesi vardır. Abdurrezzak‟ın rivayeti daha genel olup insan ve cin dıĢındaki tüm mahlukatın (yer, deniz, taĢ, ağaç, vs.) bu günde korkuya kapıldığını ifade etmektedir.430en-Nesâî rivayetinde insan dıĢında tüm canlılar ودا ٍتا لاا Ģeklindebir ifademevcuttur.431_Bazı

rivayetlerde kulak vermenin bu günün bir zaman diliminde meydana geldiğini baĢlangıç ve sonuna değinilerekشًشنا عهطج يحح حثصج ٍيح 432_{Ģeklinde ifade edilirken}

diğerlerinde ise ürkmenin Cuma günün tamamında olduğunu ve bunun için

عًجنا ووين

ة عزفج Ģeklinde ifade kullanılmıĢtır.433 Yine bu rivayetlerin on‟unda icâbet saatinden bahsedilmektedir. Bu saate raslamak anlamında bazılarında فداصي bazılarında ise قفاوي bazılarında ىهضي ذثعdiğerlerinde ٍيؤي ذثع bazılarında يهصي bazısında ise يهصت ىئاق وْو tabirleri bulunmaktadır.

Görüldüğü gibi iki rivayet dıĢında öbür rivayetlerde bazı farklılıklar olmakla beraber hemen hemen hepsi aynı Ģeylerden bahsetmektedir. Hepsi Cuma günün en hayırlı gün olduğundan veya en büyük gün olmasından, Hz. Âdem (a.s)‟ in yaratılıĢı, Cennet‟ten indiriliĢi, tevbesinin kabulu ve vefatının hepsi bu günde olduğunu; ayrıca bu günde icâbet saatinin bulunduğundan bahsetmektedir. Ġki rivayetten maksadımız Ġbnu‟l-Ca‟d ve Ahmed b. Hanbel‟in tahrîc ettikleri rivayet olup bu rivayette Cuma günün en hayırlı gün olduğu ifadesinden sonra Allâh‟ın Müslümanlara onu gösterdiğinden baĢkalarını ise ondan saptırdığından bahs edilmiĢtir. Yine bu rivayette Cuma günü Müslümanların, Cumartesi Yahudilerin, Pazar gününün ise

428 _{Ahmed b. Hanbel, Müsned, XV, 113, (9207); Ahmed b. Hanbel, XV, 240, ( 9409); Ahmed b.} Hanbel, XVI, 204-205, (10303);Ahmed b. Hanbel, XVI, 321, (10545); Müslim, 8, Cumuâ, 6, III,

6, (2014);et-Tirmizî, 1, Kitabu‟t-Taharat, 354, II,362, (491).

429 _{Mâlik b. Enes, Muvatta, 5, Cumua‟, 7, I, 108, ( h. no; 16); Ahmed b. Hanbel, XVI, 204-205,}

(10303); Ebû Dâvud, 2, Kitabu‟s-Salât, 209, I, 404, (1048); en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 45, III, 113, (1430).

430 _{Abdurrezzâk, III, 255, (5556).}

431 _{en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 45, III, 113, (1430).}

432 _{Malik b. Enes, Muvatta, 5, Cumua‟, 7, I, 108, ( h. 16); Ahmed b. Hanbel, XVI, 204-205,}

(10303); Ebû Dâvud, 2, Kitabu‟s-Salat, 209, I, 404, (1048); en-Nesâî, 14, Kitabu‟l-Cumuâ, 45, III,

113, (1430).

106

Hıristiyanların kutsal günü olduğundan bahs edilmiĢtir. Böylece bu rivayet öbür rivayetlerden tamamen farklılık arzetmektedir. Hem Ġbnu‟l-Ca‟d hem de Ahmed b. Hanbel‟in rivayetlerinin senedlerinde Osmân b. Ömer b. Fâris el-Basrî bulunmaktadır. Yahyâ b. Said‟in bu zatı beğenmediği nakledilmiĢtir. Her ne kadar Zehebî, bunun Yahyâ b. Said‟in muteĢeddid olmasından kaynaklandığını söyleyerek Osmân b. Ömer‟i savunmuĢsa da 434

rivayetinin diğerlerinden farklı olması sebebiyle ihtiyatla karĢılanması gerektiğini söylebiliriz.

Ayrıca bu rivayet daha önce zikrettiğimiz ve Cuma gününün Tevrat‟ta geçtiğini belirten rivayetlerle de çeliĢmektedir. Zira bu rivayette bugünün Müslümanlara verildiği ve diğer insanların bundan saptırıldığı ifade edilmektedir. Halbuki Ebû Hureyre ile Ka‟bu‟l-Ahbâr arasında geçen diyalogta Ka‟b Cuma gününü Tevrat‟ta bulduğunu belirtmektedir. Ebû Hureyre daha sonra Abdullâh b. Selâm‟la karĢılaĢıp ona Ka‟b ile aralarında geçeni anlatmıĢ oda Tevrat‟ta gördüğünü söylemiĢtir. 435