Segmentação e Experiências Personalizadas

Günümüzde genç ustalar tarafından icra edilen telkari sanatı zahmetli olmasına karşın çok basit aletlerle yapılabilen bir tekniktir. Kullanılan araçlar işlem akışı sırasına göre şöyledir:

Madenin eritilmesinde ve kalıba dökülmesinde; ergitme ocağı, pota, tel derecesi, maşa, kürek. Dökülen kalın metal çubukların tel haline getirilmesinde; silindir, haddeler, mengene, tel pensesi, tel çekme makinesi ve mikrometre. Telin bükülmesinde; el matkabı ve elektrikli dinamo. Tellerin modele göre şekillendirilmesinde; çiftler, makas, teneke kalıp ölçüleri, tırtır makinesi ve örs. Kaynak işlemlerinin yapımında; şalümo ve amyant. Gümüş top yapımı ve kabartma işlerinde ise; pres, kurşun tabak, keski zımbaları, heştek, havşalar ve tahta tokmak. Bunların dışında düz ve yuvarlak uçlu küçük penseler, eğeler, kıl testere, fırçalar vs. araçlar kullanılmaktadır.

2.4.4.1. Ergitme ocağı: Dökülecek değerli metalin eritilmesinde

kullanılan cihazdır. Gazlı eritme ocakları da mevcut olmakla birlikte, günümüzde metallerin fire vermesi, oksitlenmesi gibi sorunları hemen hemen tümüyle ortadan kaldıran, daha temiz, daha hızlı, elektrikli ve indüksiyonlu ergitme makineleri tercih edilmektedir (Aras, 1996).

Şekil 5. Ergitme Ocağı

2.4.4.2. Ergitme potaları: Grafit ya da topraktan yapılan, ısıya dayanıklı

metal ergitme kaplarıdır. Potalar bardak ya da çanak şeklinde olabilirler. Pota içerisinde eriyen metalin rahat dökülebilmesi için ağız kısmında sürahi ucuna benzer bir eğim vardır.

Şekil 6. Ergitme Potaları

2.4.4.3. Dereceler: Eriyik haldeki metalin içine döküldüğü çelik ya da

pik kalıplardır. Plaka için geniş dikdörtgen, tel için ince uzun kanal şeklindedir. Metal dökülmeden önce, metali dökeceğimiz derece ısıtılmalıdır. Ayarlı olan dereceye şide adı verilir. Kalınlığı sabittir ve üç parçadan oluşur. İki parçası dik olup üçüncüsü seçilen boyutları sabitleştirmekte kullanılır.

Şekil 7. Tel Derecesi Ve Astar Şidesi

2.4.4.4. Silindir: Telleri istenilen inceliğe getirmek amacıyla kullanılan

araçtır. Ağır ve büyük olan bu araçların düz ve oluklu olmak üzere iki tipi bulunmaktadır. Oluklu silindirlerin üzerinde karşılıklı olmak üzere daire kesitli, çeşitli çaplarda gittikçe küçülen veya büyüyen oluklar bulunmaktadır. Kalıp halinde ki bir gümüş çubuk bu oluklarda (kapı) sıra ile geçirilmek üzere haddeden geçebilecek inceliğe getirilmektedir. Düz silindirler ise plaka ve şerit gümüş elde etmek amacıyla kullanılmaktadır.

Şekil 8. Tel Ve Astar Silindiri

2.4.4.5. Haddeler: Silindirden geçirilen telleri daha da inceltmek

amacıyla kullanılan araçlardır. Çelik bir levha üzerine delinmiş ve etrafında çok sert çelik ihtiva eden, giderek küçülen bir dizi deliklerden ibarettir. Delikler konik şekilde olup dar olan kısım elmastır. Çekilecek tel geniş taraftan verilerek dar taraftan bir pense yardımıyla çekilmektedir. Yumuşak olan tel geriye doğru yığılarak delikten incelmiş daha doğrusu deliğin çapını almış olarak çıkmaktadır. Haddelerin yapıldığı metalin sert olmasına gerek yoktur. Ancak deliğin etrafının çok sert olması, zamanla aşınıp delik

çapının genişlememesi açısından önemlidir. Haddelerdeki delik çapları 10 mikrondan 300 mikrona kadar değişmektedir.

Şekil 9. Haddeler

2.4.4.6. Mengene: Döküm çelik ya da demirden imal edilen, karşılıklı iki

yanağa sahip döner yivli çivi biçiminde bir kolla çalışan alettir. Kesme, delme, bükme gibi işlemler sırasında parçayı sabit bir şekilde tutmaya yarar.

Şekil 10. Mengene

2.4.4.7. Mikrometre: Mikron cinsinden (1/1000 mm) hassasiyetle ölçüm

yapabilen, tel ve astar kalınlıklarını ölçmekte kullanılan bir araçtır. İki kısımdan oluşan aletin bir ucu sabit olup U şeklindedir. Diğer uç ise mikro metrik bir vidanın hareket ettirdiği bir çubuktur. Manüel ve dijital olarak çalışan çeşitleri vardır (Özer, 2004).

2.4.4.8. El Matkabı: Telleri sarmak, bazı bağlama ve birleştirme

elemanlarını yapmak için kullanılan bir alettir. Günümüzde motorlu matkap ve elektrikli dinamolar kullanılmaktadır.

Şekil 12. El Matkabı

2.4.4.9. Çiftler: Küçük metal parçalarını, değerli taşları ve benzeri

nesneleri tutmaya yarayan, telkaride ise çatı telini şekillendirmek ve dolgu tellerini sarmak için kullanılan cımbıza benzer bir alettir. Farklı amaçlar için değişik biçimlerde yapılmıştır. Kaynak çifti, normal bir şekilde sivri ve kaynak sırasında parçaların tutulmasına yaramaktadır.

Şekil 13. Çiftler

2.4.4.10. Makas: Telleri ve astarı istenilen ebatlarda kesmeye yarayan

alettir. Dolgu telini kesmede küçük, kalın tel ve astarları kesmede büyük makaslar kullanılmaktadır.

Şekil 14. Makas Çeşitleri

2.4.4.11. Teneke kalıp ölçüleri: Tarakların yapılabilmesi için telleri

sarmada kullanılan, modellere göre belirlenmiş ölçülerde tenekeden kestirilerek yapılan araçlardır.

Şekil 15. Teneke Kalıp Ölçüleri

2.4.4.12. Tırtır Makinesi: Tellere tırtırlı şekil vermek amacıyla

kullanılan bir araçtır. Bir kol yardımıyla döndürülen biri küçük diğeri büyük iki dişliden oluşur.

2.4.4.13. Örs: Demir veya çelikten imal edilen, dövülecek metale

dayanak vazifesi gören ve darbelere etkinlik kazandırmaya yarayan alettir. Bunların üzerine kurşun levha koyup el keskisi ile plaka kesme işleri yapılmaktadır. Çeşitli büyüklükte örsler mevcuttur.

Şekil 17. Örsler

2.4.4.14. Şalümo: Metali tavlama ve kaynak yapma gibi ısıl işlemlerde

kullanılan, gaz ile çalışan bir alettir. Uygulanacak ısıl işleme göre değiştirilebilen farklı başlıkları vardır. Şalümonun bünyesinde bulunan gaz ayar dedantörü, şalümo ağzından çıkan gaz ayarının yapılmasını sağlar. Bu sayede alevin büyüklük ve sertlik derecesi ayarlanabilmektedir.

Şekil 18. Şalümo ve Başlıkları

2.4.4.15. Amyant: Isı yalıtımına sahip, üzerinde ısıl işlemler yapmaya

yarayan maddedir. Amyantın ısı yalıtımı özelliği tezgâhı sıcaklıktan korurken, ısıl işleme tabi tutulan metalin de sıcaklığının korunmasını sağlar. Genellikle ebadı 15x25 cm.dir. Günümüzde amyantın yanı sıra ateş tuğlası veya seramik kaynak stantları kullanılmaktadır.

Şekil 19. Amyant

2.4.4.16. Pres: Çeşitli çaplarda daire kesmek ve yarım küre yapmak için

kullanılır. Erkek ve dişi olmak üzere karşılıklı iki başlığı bulunur. Başlıklar arasına konulan altın veya gümüş levhadan, kolu bastırmak suretiyle daire parçalar kolaylıkla kesilir.

Şekil 20. Kollu Pres

2.4.4.17. Heştek takımı: Üzerinde çeşitli çaplarda yarım küre şekline

ayrılmış düzgün çukurlar bulunan çelikten yapılmış bir araçtır. Daha öncesinden daire şeklinde kesilmiş gümüş ve altın parçaları yarım küre şekline getirmeye yarar. Heştek üzerinde yarım küre şeklinde parçalar oluştururken kullanılan bir ucu küre şeklinde çeşitli büyüklükte olan çelik parçalara ise havşa (pinjon) adı verilmektedir.

Şekil 21. Heştek ve Havşalar

2.4.4.18. Tahta tokmak: Yüzük halkalarının malafa üzerinde

oluşturulması ve düzeltilmesinde, metal plaka ve tellerin düzeltilmesinde kullanılır. Ahşap silindir ve saptan oluşmaktadır. Ahşap olmasının amacı; metale zarar vermeden üzerine kuvvet uygulayabilmektir.

Şekil 22. Tahta Tokmak

2.4.4.19. Penseler: Bir teli veya levhayı tutma, çekme, bükme ve eğmek

için kullanılan aletlerdir. Su verilmiş çelikten imal edilir.Penselerin uçlarındaki formlar, kullanım alanlarına göre farklılık gösterir. Dişli ve dişsiz çeşitleri vardır. Düz, yarım yuvarlak, kargaburnu ve silindir uçlu olanları en sık kullanılan penselerdir.

2.4.4.20. Eğeler: Metal üzerindeki pürüzleri ya da çizgili kısımları yok etmek

için veya metali şekillendirmede kullanılan, krom alaşımlı çelikten imal edilen dişli aletlerdir. Eğeler dişlerine göre kalın, kaba, yarı kaba, ince ve çok ince şeklinde sınıflandırılır. Eğelerin lama, balıksırtı, üçgen, yuvarlak, vb. çeşitleri mevcuttur. Eğelenecek yüzeye ve şekline göre en uygun eğe kullanılmalıdır. Lama eğeler düz yüzeylerde, balıksırtı eğeler iç yüzeylerde, üçgen eğeler oluklu ve köşeli parçaların eğelenmesinde, yuvarlak eğeler ise olukların tesviye işleminde ve kilit kanallarının açılmasında kullanılır.

Şekil 24. İnce Dişli Eğe Çeşitleri

2.4.4.21. Kıl Testere: Bazı büyük parçaların kesim, boşaltma işlerinde,

halkalar ve metal kesiminde kullanılmaktadır. Testere kılı özel sertleştirilmiş çeliklerden üretilir. Testere kılı metal kalınlığına ve istenen hassasiyete göre seçilir.

Şekil 25. Kıl Testere

2.4.4.22. Fırçalar: Kıl fırça testere işlemi sonrasında ellerin, çalışma

masasının ve çekmecesinin süpürülmesinde kullanılmaktadır. Sık tüylü olması ve tüylerinin dökülmemesinden dolayı yabani tavşanayağı da bu işlemde kullanılmaktadır. Tel fırça ise metal üzerindeki yakılmış artığı temizlemede, metalin asit sonrası

parlatılmasında kullanıl-maktadır. Yıkama fırçası ise ciladan sonra cila pisliklerinin temizlenmesi için kullanılan ince kıllara sahip bir fırça türüdür.

Şekil 26. Fırça Çeşitleri