Triết học nghiên cứu thế giới theo phương pháp riêng của nó, không giống bất kỳ khoa học cụ thể nào. Chủ nghĩa duy vật là kết quả nhận thức của các nhà triết học duy vật cổ đại.
Các giai đoạn phát triển cơ bản của phép biện chứng
Chức năng phương pháp luận của triết học
Trong triết học Mác - Lênin, lý luận và phương pháp thống nhất hữu cơ với nhau. Cơ sở để phân biệt chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong triết học.
Khái lược về lịch sử triết họctrước mác
- Hoàn cảnh ra đời triết học và đặc điểm của triết học ấn Độ cổ, trung đại
- Tư tưởng triết học của Phật giáo (Buddha)
- Triết học trung hoa cổ, trung đại
- Hoàn cảnh ra đời và đặc điểm của triết học Trung Hoa cổ, trung đại
- Một số học thuyết tiêu biểu của triết học Trung Hoa cổ, trung đại a) Thuyết Âm - Dương, Ngũ hành
Hoàn cảnh ra đời và đặc điểm của triết học Trung Quốc cổ đại và trung đại. Đây chính là cội nguồn của quan điểm duy vật và biện chứng trong tư tưởng triết học của người Trung Quốc.
Lịch sử triết học Tây Âu trước Mác
- Triết học Hy Lạp Cổ đại
- Hoàn cảnh ra đời và đặc điểm của triết học Hy Lạp cổ đại
- Một số triết gia tiêu biểu a) Hêraclit (520 - 460 tr. CN)
- Triết học Tây Âu thời Trung cổ
- Hoàn cảnh ra đời và đặc điểm triết học Tây Âu thời trung cổ
- Phái duy danh và phái duy thực
- Triết học Tây Âu thời phục hưng và cận đại
- Triết học Tây Âu thời kỳ phục hưng thế kỷ XV - XVI
- Triết học Tây Âu cận đại thế kỷ XVII - XVIII
- Chủ nghĩa duy vật Pháp thế kỷ XVIII
- Triết học cổ điển Đức thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX
- Những nội dung thể hiện lập trường duy vật và duy tâm
- Những nội dung của tư tưởng yêu nước Việt Nam
- Những nhận thức về dân tộc và dân tộc độc lập
- Những quan niệm về nhà nước của một quốc gia độc lập và ngang hàng với phương Bắc
- Những nhận thức về nguồn gốc về sự động lực của cuộc chiến tranh cứu nước và giữ nước
Nét đặc trưng của triết học thời kỳ này là xu hướng phát triển của chủ nghĩa kinh viện. Tóm lại, hệ thống triết học của Hegel (gồm ba bộ phận chính: logic, triết học tự nhiên, triết học tâm linh) là một hệ thống duy tâm, bản chất của nó “là ở chỗ lấy trí làm chủ”. lý luận với tư cách là điểm xuất phát, để từ tâm lý học rút ra giới tự nhiên” (Lênin).
Sự ra đời và phát triển của triết học Mác - Lênin
Những điều kiện lịch sử của sự ra đời triết học Mác 1. Điều kiện kinh tế - xã hội
- Nguồn gốc lý luận và những tiền đề khoa học tự nhiên a) Nguồn gốc lý luận
Mác không chỉ nằm trong nguồn gốc lý luận của triết học, mà còn nằm trong ba nguồn gốc lý luận của chủ nghĩa Mác. b) Tiền đề khoa học tự nhiên. Cùng với nguồn gốc lý luận trên, những thành tựu khoa học là điểm khởi đầu cho sự ra đời của triết học Mác.
Quá trình hình thành và phát triển triết học Mác
- C.Mác, Ph.Ăngghen và quá trình chuyển biến tư tưởng của các ông từ chủ nghĩa duy tâm và dân chủ cách mạng sang chủ nghĩa duy vật và
- Giai đoạn đề xuất những nguyên lý triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
- Giai đoạn Mác và Ăngghen bổ sung và phát triển lý luận triết học Từ sau Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, học thuyết Mác tiếp tục được bổ sung và
- Thực chất và ý nghĩa cuộc cách mạng trong triết học do Mác và Ăngghen thực hiện
- Giai đoạn Lênin trong sự phát triển triết học Mác
Quan điểm duy vật lịch sử tạo cơ sở lý luận khoa học vững chắc cho sự phát triển tư tưởng cộng sản chủ nghĩa của C.Mác và Ph.Ăngghen. Người đã có những đóng góp to lớn cho sự phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác nói chung và chủ nghĩa Mác nói riêng.
Một số trào lưu triết học phương Tây hiện đại
- Chủ nghĩa thực chứng
- Chủ nghĩa hiện sinh
- Chủ nghĩa Phơrớt
- Chủ nghĩa Tôma mới
- Chủ nghĩa thực dụng
Do đó, chủ nghĩa khoa học không thể mở ra một con đường mới thực sự đúng đắn cho sự phát triển của triết học. Các đại diện quan trọng nhất của chủ nghĩa hiện sinh là các nhà triết học Hydeger, Strastor, Jasper và Marx. Chủ nghĩa hiện sinh cho rằng tự do là bản chất của sự tồn tại của con người.
Những nguyên lý cơ bản của triết học Mác - Lênin
Vật chất và ý thức
- Vật chất
- Những phương thức tồn tại của vật chất
Những hình thức tồn tại như vậy của các đối tượng vật chất được gọi là không gian. Điều này có nghĩa là không có dạng vật chất nào tồn tại ngoài không gian và thời gian. Ngược lại, không thể có thời gian hay không gian bên ngoài vật chất.
Nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức
- Nguồn gốc của ý thức
- Bản chất của ý thức
- Kết cấu của ý thức
Chính mối quan hệ vật chất đó đã hình thành nên quá trình phản ánh thế giới vật chất vào bộ não con người. Kiến thức khoa học phản ánh mức độ hiểu biết của một người về thế giới thực. Con người chỉ nhận thức được mình trong mối quan hệ với người khác, trong quá trình cải tạo thế giới.
Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
Như vậy, vô thức có vai trò hữu hiệu nhất định đối với đời sống và hoạt động của con người. Nhờ có vô thức mà những chuẩn mực do con người đặt ra được thực hiện một cách tự nhiên. Sau đó con người với ý thức của mình xác định các biện pháp tiến hành tổ chức hoạt động thực tiễn.
Hai nguyên lý của phép biện chứng duy vật
Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến 1. Khái niệm mối liên hệ
- Các tính chất của mối liên hệ
- Ý nghĩa phương pháp luận
Tính khách quan của mối liên hệ thể hiện ở chỗ: mối liên hệ là bản chất vốn có của mọi sự vật, hiện tượng; nó không phụ thuộc vào ý thức của con người. Các mối liên hệ này có vị trí, vai trò khác nhau đối với sự tồn tại và vận động của các sự vật, hiện tượng. Phép biện chứng duy vật nghiên cứu những mối liên hệ phổ biến quyết định sự vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng.
Nguyên lý về sự phát triển 1. Khái niệm phát triển
- Tính chất của sự phát triển
Quan điểm duy vật biện chứng cho rằng nguồn gốc của sự phát triển là ở bản thân sự vật. Bởi vì, như đã phân tích ở trên theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nguồn gốc của sự phát triển là ở bản thân sự vật. Phân tích nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển.
Những cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật
- Một số vấn đề chung về phạm trù
- Định nghĩa phạm trù và phạm trù triết học
- Bản chất của phạm trù
- Cái riêng và cái chung
- Khái niệm cái riêng và cái chung
- Một số kết luận về mặt phương pháp luận
- Nguyên nhân và kết quả
- Khái niệm nguyên nhân và kết quả
- Quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả
- Tất nhiên và ngẫu nhiên
- Khái niệm tất nhiên và ngẫu nhiên
- Mối quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và ngẫu nhiên
- Nội dung và hình thức
- Khái niệm nội dung và hình thức
- Mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức a) Sự thống nhất giữa nội dung và hình thức
- Bản chất và hiện tượng
- Khái niệm bản chất và hiện tượng
- Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng
- Khả năng và hiện thực
- Khái niệm khả năng và hiện thực
- Mối quan hệ biện chứng giữa khả năng và hiện thực
Sự trùng hợp cũng không đơn giản tồn tại mà luôn là biểu hiện của điều không thể tránh khỏi. Khả năng và hiện thực tồn tại trong mối quan hệ chặt chẽ lẫn nhau, không tách rời nhau, chúng thường xuyên biến đổi trong quá trình phát triển của sự vật. Khả năng là một cái gì đó chưa thực sự tồn tại, nhưng nó cũng đại diện cho xu hướng phát triển của mọi thứ trong tương lai.
Những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật
- Phân loại quy luật
- Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại
- Khái niệm chất và khái niệm lượng a) Khái niệm chất
- Mối quan hệ giữa sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất a) Những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất
- Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập
- Khái niệm các mặt đối lập, mâu thuẫn, sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập
- Mâu thuẫn là nguồn gốc của sự vận động và sự phát triển
- Phân loại mâu thuẫn
- ý nghĩa phương pháp luận
- Quy luật phủ định của phủ định
- Khái niệm phủ định và phủ định biện chứng
- Nội dung của quy luật phủ định của phủ định
- ý nghĩa phương pháp luận
Sự biến đổi về lượng và chất của sự vật diễn ra cùng với sự vận động, phát triển của sự vật. Sự thay đổi về lượng của một đối tượng tác động đến sự thay đổi về chất của nó. Tiến hóa là sự biến đổi về lượng kèm theo một số biến đổi về chất không cần thiết trong sự vật.
Lý luận nhận thức
Bản chất của nhận thức và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức 1. Bản chất của nhận thức
- Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức a) Phạm trù "thực tiễn"
Sản xuất vật chất là hình thức đầu tiên và cơ bản của thực tiễn. Mỗi hình thức hoạt động cơ bản của thực hành có một chức năng quan trọng khác. Không có sản xuất vật chất thì không thể có các hình thức hoạt động khác.
- Cấp độ của quá trình nhận thức
Nhận thức lý luận có chức năng gián tiếp vì nó được hình thành và phát triển trên cơ sở nhận thức kinh nghiệm. Trong mối quan hệ này, nhận thức kinh nghiệm là cơ sở của tri thức lý luận. Nó cung cấp kiến thức lý luận với tư liệu phong phú, cụ thể.
Vấn đề chân lý 1. Khái niệm chân lý
- Các tính chất của chân lý
Chân lý không chỉ khách quan mà còn có tính tuyệt đối và tương đối. Một mặt, cái tuyệt đối của chân lý là tổng thể của những tính tương đối. Ngoài tính khách quan, tính tuyệt đối và tính tương đối, chân lý còn có tính cụ thể.
Xã hội - bộ phận đặc thù của tự nhiên 1. Sự tác động qua lại giữa xã hội và tự nhiên
- Đặc điểm của quy luật xã hội
- Sản xuất vật chất - cơ sở của sự tồn tại và phát triển xã hội
Các quy luật xã hội tồn tại và vận hành trong những điều kiện nhất định. Sự tác động của các quy luật xã hội diễn ra thông qua hoạt động của con người. Sản xuất là hoạt động đặc trưng của con người và xã hội loài người.
Biện chứng của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
- Khái niệm phương thức sản xuất, lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất
- Quy luật sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất
Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Khi phương thức sản xuất mới ra đời thì quan hệ sản xuất tương ứng với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là sự vận động phát triển của lực lượng sản xuất.
Biện chứng của cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng 1. Khái niệm cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng
- Quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng a) Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng
Cơ sở hạ tầng là tập hợp các quan hệ sản xuất tạo nên cơ cấu kinh tế của một xã hội nhất định. Như vậy, cơ sở hạ tầng của một xã hội nhất định được đặc trưng bởi những quan hệ sản xuất thống trị trong xã hội đó. Sự phát triển của lực lượng sản xuất làm thay đổi quan hệ sản xuất, làm thay đổi trực tiếp cơ sở hạ tầng và từ đó làm thay đổi kiến trúc thượng tầng.
Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội và ý nghĩa phương pháp luận của nó
- Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội
- ý nghĩa phương pháp luận của phạm trù hình thái kinh tế - xã hội a) Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử -
- Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta
Mỗi hình thái kinh tế - xã hội có một kiểu quan hệ sản xuất riêng. Xã hội loài người đã phát triển qua nhiều hình thái kinh tế - xã hội nối tiếp nhau. Tại sao nói sự phát triển của hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên.
Giai cấp và dân tộc
Những hình thức cộng đồng người trong lịch sử 1. Những hình thức cộng đồng người trước dân tộc
- Dân tộc
Lịch sử phát triển văn hóa của mỗi dân tộc rất phong phú và đa dạng. Nét chung của văn hóa dân tộc là sự thống nhất trong đa dạng. Dân tộc hình thành mới thực sự tạo ra động lực của sự phát triển.
Giai cấp và đấu tranh giai cấp 1. Giai cấp
- Đấu tranh giai cấp
Các xã hội mâu thuẫn giai cấp đã luân phiên nhau trong suốt lịch sử. Đấu tranh giai cấp là một trong những động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội có giai cấp. Đấu tranh giai cấp giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản là cuộc đấu tranh cuối cùng.
Quan hệ giai cấp - dân tộc
- Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin
- Sự vận động sáng tạo quan hệ giai cấp - dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh
Nhân tố giai cấp là nhân tố cơ bản của phong trào giải phóng dân tộc. Cả nước là nơi trực tiếp diễn ra cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân. Phân tích mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc hiện nay.
Nhà nước và cách mạng xã hội
Nhà nước
- Nguồn gốc và bản chất của nhà nước a) Nguồn gốc của nhà nước
- Đặc trưng cơ bản của nhà nước
- Chức năng cơ bản của nhà nước
- Các kiểu và hình thức nhà nước
Đó là bản chất của nhà nước theo nghĩa nguyên thủy của nó, nhà nước của giai cấp bóc lột. Tính chất giai cấp của nhà nước thể hiện ở các chức năng của nó. Cả chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước đều xuất phát từ lợi ích của giai cấp thống trị.
Cách mạng xã hội
- Bản chất và vai trò của cách mạng xã hội a) Khái niệm cách mạng xã hội
- Quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong cách mạng xã hội
- Hình thức và phương pháp cách mạng
Các cuộc cách mạng xã hội có vai trò to lớn trong đời sống xã hội. Cách mạng vô sản là một loại hình cách mạng xã hội mới về chất. Tuỳ theo hoàn cảnh lịch sử cụ thể mà động lực của cách mạng xã hội cũng thay đổi.
Ý thức xã hội
Tồn tại xã hội và ý thức xã hội
- Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội a) Khái niệm tồn tại xã hội
- Biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội
Tính giai cấp của ý thức xã hội được biểu hiện cả trong tâm lý xã hội và hệ tư tưởng. Giai cấp tiên tiến tiếp nhận di sản tư tưởng tiến bộ của xã hội. Sự đan xen của các hình thái ý thức xã hội trong quá trình phát triển của chúng.
Các hình thái ý thức xã hội
- ý thức chính trị
- ý thức pháp quyền
- ý thức đạo đức
- ý thức khoa học
- ý thức thẩm mỹ
- ý thức tôn giáo
Với suy nghĩ đó, sự phát triển của ý thức đạo đức là biểu hiện của sự tiến bộ xã hội. Đó là một trong những điểm khác biệt giữa ý thức khoa học với các hình thái ý thức xã hội khác. Cũng như các hình thái ý thức xã hội khác, nghệ thuật bắt nguồn từ tồn tại xã hội.
