FAKTORI KOJI UTIČU NA VEZIVAWE FIKSNIH NADOKNADA
VesnaMEDIĆ,KosovkaOBRADOVIĆĐURIČIĆKlinikazastomatološkuprotetiku,Stomatološkifakultet,UniverzitetuBeogradu,Beograd
KRATAK SADRŽAJ
Uvod Po me ra we kru ni ce iz we nog le ži šta na zu bu če sto na sta je kao po sle di ca neo d go va ra ju će ge o me trij ske kon fi‑ gu ra ci je bru še nog zu ba ko ji ni je u mo guć no sti da se su prot sta vi dis lo ci ra ju ćim si la ma ko je de lu ju na na dok na du.
Ciq rada Ciq ra da je bio da se pro ce ni uti caj pre pa ra tiv nog di zaj na na re ten ci ju i sta bi li za ci ju fik snih na dok‑ na da.
Metod rada Za is pi ti va we su ko ri šće na 64 raz li či to di men zi o ni ra na eks pe ri men tal na pa trq ka od ner đa ju ćeg če‑ li ka. Ka pi ce, iz ra đe ne za sva ki eks pe ri men tal ni pa tr qak, ta ko đe od ner đa ju ćeg če li ka, upo tre bqe ne su za is pi ti va‑ we re ten ci je. Po sle ce men ti ra wa ka pi ca na eks pe ri men tal ne pa trq ke oba vqe no je me re we ja či na si la za te za wa po‑ treb nih za raz dva ja we ce men ti ra nih ka pi ca od pa trq ka. Ka pi ce iz ra đe ne od le gu re sre bra i pa la di ju ma sa na gi bom oklu ziv ne po vr ši ne od 60° u od no su na uz du žnu osu ko ri šće ne su za is pi ti va we sta bi li za ci je. Po če tak po me ra wa ka pi ce pod dej stvom si la pri ti ska ma ni fe sto vao se na glim pa dom si le, što je gra fič ki za be le že no.
Rezultati Sta ti stič ki zna čaj na raz li ka je uoče na iz me đu vred no sti si la za te za wa po treb nih za raz dva ja we ka pi ce od eks pe ri men tal nih pa tr qa ka raz li či te du ži ne (p<0,05) i raz li či tog na gi ba ak si jal nih po vr ši na (p<0,01). Naj ve‑ će vred no sti si la re ten ci je za be le že ne su kod eks pe ri men tal nih pa tr qa ka naj ve će du ži ne i naj ma weg na gi ba ak si‑ jal nih po vr ši na. Sta ti stič ki zna čaj na raz li ka iz me đu vred no sti si la za te za wa po treb nih za raz dva ja we ka pi ca ce‑ men ti ra nih na eks pe ri men tal nim pa trq ci ma raz li či tog preč ni ka ni je uoče na (p>0,05). Ia ko sma we wem na gi ba ak‑ si jal nih po vr ši na eks pe ri men tal nih pa tr qa ka do la zi do po ve ća wa vred no sti si la pri ti ska, uoče na raz li ka ni je sta ti stič ki zna čaj na. Vred no sti ja či ne si la pri ti ska sta ti stič ki se zna čaj no raz li ku ju za eks pe ri men tal ne pa trq‑ ke raz li či te du ži ne (p<0,01) i raz li či tog preč ni ka (p<0,05).
Zakqučak Na osno vu re zul ta ta mo že se za kqu či ti da su re ten ci ja i sta bi li za ci ja fik sne na dok na de obr nu to sra‑ zmer ne na gi bu ak si jal nih po vr ši na bru še nog zu ba, dok su pri kon stant nom na gi bu ak si jal nih po vr ši na bru še nog zu ba upra vo sra zmer ne we go voj du ži ni i preč ni ku.
Kqučne reči: retencija; stabilizacija; dužina; prečnik; nagib aksijalnih površina
UVOD
Većinafiksnihnadoknadaustomatološkojprak sivezujesecementnimmaterijalimazanosećazub natkiva[1,2].Integralnavezanadoknadeizubnih tkivatokomfunkcionalnihopterećewauusnojdu pqipredstavqaspecifičnispojkojitrebadabu depostojanpridelovawurazličitihdislociraju ćihsila.Funkcionalnojedinstvofiksnenadokna deizubamogućejejedinoakosesnagavezesuprot stavqadejstvusvihdislocirajućihsila,amortizuje ih,prenosinazubenosačeiwihovapotpornatkiva, izazivajućiujednoukostnomfundamentustimula tivniefekat.Uspešnosttakvevezerezultatjemno gihdeterminanti,aliodprimarnogznačajasuoso benosticementnihveziva,odlikebrušenogzubai specifičnostinadoknadaostvareneutehnološkom postupkuweneizrade[3,4].Bezobziranasloženost ibrojnostfaktorakojidefinišuvezufiksnena doknadeibrušenogzuba,morasepriznatidasudi zajnpreparacijeigeometrijskakonfiguracijabru šenogzubaodkqučnevažnosti,azatojeiskqučivo odgovoranterapeut.
Analizaosnovnihfaktorakojiutičunavezivawe fiksnihnadoknada,wihovopoznavaweitumačewesu preduslovzaodređivaweoptimalnoggeometrijskog oblikabrušenogzubakojićenaprezawaunutarce mentnogslojasvestinanajmawumogućumeru,tetime
sprečitioštećewacementaigubitakefektaveziva wa.Modifikacijeobeležjabrušenogzubamogućesu uokviruosnovnihprincipapripreme[5].
Obeležjabrušenogzubasudeterminanteretenci jeistabilizacijefiksnenadoknade.Kritičanzna čajimajudužinazuba,wegovprečnik,nagibiaksi jalnihpovršinaformiranitokompripremeiveli činaukupnebrušenepovršine.Posmatranosaspek takliničkeprakse,retencijaistabilizacijafik snenadoknadesuodređenemorfološkimosobinama iprirodnimdimenzijamazubakojisebrusi.Gingi vookluzivnadužinaiprečnikzubasukonstanteu svakompojedinomslučajunakojelekarnemožebit nouticati.Lekarmožeunekolikouticatinagin givookluzivnudužinubrušenogzubaakoracional noplaniraokluzivnoskraćewezuba.Faktorkojije podkontrolomlekarajesteformirawenagibaaksi jalnihpovršinazubatokompripreme[6].
Literaturajebogataprikazimastudijakojeistra žujuuticajpojedinihaspekatapripremenareten cijuistabilizacijuveštačkekrunice.Veličina uglakonvergencijejejedanodfaktorakojiodređu jejačinuaksijalnihineaksijalnihsilakojimakru nicamožebitiizloženaadaseneodvojiodbruše nogzuba[7,8].Jorgensen(Jor gen sen)[9]jeprviuočio
vezuizmeđuretencijeinagibaaksijalnihpovrši na.Rezultatidobijeninaosnovuwegovihistraži vawapotvrđujučiwenicudasespovećawemnagiba
aksijalnihpovršina,odnosnokoničnostibruše nogzuba,srazmernoiprogresivnosmawujeretenci ja.Iznenađuje,međutim,podatakdameđuautorimane postojisaglasnostoidealnomnagibunaspramnihak sijalnihpovršina.Preporučujesenagibaksijal nihpovršinaod3°,5°,10°,13°i16°[711].Poštosu uglovikonvergencijeod3°do13°verovatnoklinič kiprihvatqivi,usaglašavawemrazličitihmišqe wadolazisedozakqučkadabioptimalninagibak sijalnihpovršinatrebalodabude5°[4].Međutim, nagibiaksijalnihpovršinaformiraniuuslovima usnedupqečestoodstupajuodpreporučenogideala. Rezultatimerewanagipsanimmodelimazubabruše nihuuslovimasvakodnevnekliničkepraksepokazu judavrednostiuglovavarirajuod19°do37°[1214]. Postignutiuglovikonvergencijesuznatnovećiod onihkojepreporučujeteorija.
Formirawenagibaaksijalnihpovršinabruše nihzubauuslovimausnedupqeuslovqenojevrstom pripreme,položajemzubauzubnomnizu,morfolo škimodlikamazuba,pripremombezpodminirano stiiiskustvomlekara.Izgledadajenemogućebi tikategoričanuopredeqewuzaodređeninagibak sijalnihpovršinaifavorizovatigakaoidealan. Ovajradćeseosvrnutinanekeodmehaničkihzako nitostikojesuodgovornezadobruadaptacijufik snenadoknadenadefinisanojpozicijinazubu,kao inafaktorekojimogusprečitipomerawe,rotaciju ililomqewenadoknadetokomfunkcije.
CIQ RADA
Ciqradajebiodaseutvrdiuticajdužine,preč nikainagibaaksijalnihpovršinabrušenogzuba naretencijuistabilizacijunadoknade.
METOD RADA
Sobziromnasloženostpostavqenogciqa,defi nisanimetodološkipristupeksperimentujepode qennadvadela.
Uticaj dužine, prečnika i nagiba aksijalnih površina brušenog zuba
na retenciju nadoknade
Snagaretencijejekvantifikovanamerewemja činesilekoja,delujućiupravcustavqawaiski dawanadoknade,uspevadaodvojicementiranukru nicuodbrušenogzuba.Zaovajdeoispitivawapo sebnosudizajnirana64eksperimentalnapatrqka odnerđajućegčelika.Dimenzioniraweeksperimen talnihpatrqakaiformirawenagibawihovihak sijalnihpovršinaobavqenojemašinski,prime nomuniverzalnogstrugaselektronskimpodešava
wem.Iakosubilirazličiteveličine,svipatrqci suimalipostoqaistihdimenzija.Dužinaipreč nikeksperimentalnihpatrqakaodabranisutakoda odgovarajuprosečnimvrednostimazadužinu(10,8,
6i4mm)iprečnik(7,6,5i4mm)različitihgru
pazuba.Nagibiaksijalnihpovršinapatrqaka(0°, 3°,6°i9°)definisanisunaosnovupreporukaoop timalnomnagibuaksijalnihzidovapatrqakakoje trebaostvarititokompripremezubazaprihvata wefiksnenadoknade.
Posleobavqenogdimenzionirawaeksperimen talnihpatrqakamašinskisuizrađenekapiceod nerđajućegčelikazasvakipatrqak.Precizannačin izradekapicaomogućiojesigurnuadaptacijukapi cenapatrqku.Prostorizmeđuunutrašwepovrši
nekapiceipovršinepatrqkabioje25µm,izuzev
uzonivisine(1mm),pribazipatrqka,gdejekapi
caintimnopriawalabezzazora(Slika1).Unutar gorweghorizontalnogzidasvakekapicepodpravim uglomnawenuaksijalnuosuformiranjekanalkroz kojićeseprovućišinakojajesastavnideopribora kojimsekapicapovezujeselementimamernogapara ta.Ovajdizajnjedopuwenkakobiseobezbedilome rewejačinesilapotrebnozarazdvajawecementira nihkapicaodeksperimentalnihpatrqaka.
Važanmomenattokompostupkacementirawabio jedaseeliminišuhorizontalnesilekaomogući inicijatorimalpozicijekapicanapatrqku.Zbog togajeosmišqenpomoćnialatzacementiraweuob likuvaqka,učijemjecentrumašinskomobradomna pravqenacilindričnašupqina.Wendowideoje dimenzionirantakodaobezbeđujepreciznoleži štezaspoqnupovršinukapice.Gorwideošupqi nejeužiipreciznofrezovanpremapostoqueks perimentalnihpatrqak.Pomoćudodatnogalatapo stignutojedakapicastabilnoleži,dokjepravac utiskivawapatrqkadefinisanvođicamabočnepo vršinegorwegdelašupqine(Slika2).
Zacementirawekapicakorišćenjenormalnove zujućicementcinkfosfat(„Cegal”,Galenika,Srbi ja).Materijaljepripremanpopreporuciproizvođa ča,soptimalnimodnosomprahaitečnostiod1:0,5
SLIKA 1. Eksperimentalni patrqak (1) i kapica od nerđajućeg čelika (2).
ivremenommešawaod60sekundi.Cementnameša vinajeutankomiravnomernomslojunanetanaunu trašwupovršinukapice,azatimjekapicaposta vqenausvojeležišteualatuzacementirawe.Uka picujedigitalnomkompresijompomoćualatazace mentiraweutisnuteksperimentalnipatrqak,aza timjeneposrednonakontogaizložendejstvusileod
50Ndesetminuta.Cementiraniparovisuostavqeni
24časaudestilovanojvodinatemperaturiod37°C.
Poistekuvremena,eksperimentalniparovisupod vrgnutidaqojprocedurinauniverzalnomaparatu zaispitivawemehaničkihosobinamaterijala(Ti ra test 2300),gdejeobavqenorazdvajawekapicaodpatr
qakaupravcustavqawaiskidawabrzinomoptere
ćewaod5mmuminuti(Slika3).
Uticaj dužine, prečnika i nagiba aksijalnih površina brušenog zuba
na stabilizaciju nadoknade
Efektistabilizacijesuodređenimerewemjačine silekoja,delujućipododgovarajućimuglomnapra vacskidawaistavqawanadoknade,uspevarotaci jomdaodvojirubkruniceswenogležištanabruše nomzubu.Drugideoeksperimentalnogradaobavqen jenadizajniranimpatrqcimaodnerđajućegčelika dimenzijadefinisanihuprvomdelueksperimenta. Zaovajdeoradanačiwenesukapiceodleguresrebra ipaladijuma,modelovanekaokopirkošuqiceiste debqinezidova.Specifičnostovihkapicajeposto jawezakošewanaokluzivnojpovršinipoduglomod 60°uodnosunauzdužnuosu.Wihoveaksijalnepovr šinesuodrazoblikapatrqka(Slika4).
Dabiseobezbediliuslovizaindukovawekosihsi la,zasvakieksperimentalniparkonstruisanjepo sebanpribor(Slika5)kojiječiniomasivnidržač unutarkojegjeformiranoležištezapostoqepatrq kapoduglomod30°uodnosunahorizontalnuosu.Ka daseeksperimentalniparpostavinasvojeležišteu držaču,zakošewenaokluzivnojpovršinikapicepo stajeparalelnoshorizontalominawegasemožede
SLIKA 3. Pribor upotrebqen za razdvajawe cementiranih kapi-ca od eksperimentalnih patrqaka.
FIGURE 3. Tools used during cemented caps removal from experimen-tal dies.
SLIKA 5. Držač (pomoćni pribor): 1 – šiqak; 2 – eksperimental-ni patrqak; 3 – držač.
FIGURE 5. The holder (helpful tools): 1 – pointed part; 2 – experimen-tal die; 3 – holder.
SLIKA 4. Eksperimentalni patrqak (1) i kapica od legure sre-bra i paladijuma (2).
FIGURE 4. Experimental die (1) and silver-palladium alloy cap (2). SLIKA 2. Pomoćni alat za cementirawe (1 – eksperimntalni
pa-trqak; 2 – kapica od nerđajućeg čelika; 3 – pomoćni pribor za cementirawe).
lovatiodgovarajućomsilompoduglomod90°(uodno sunahorizontalnuosu).Usledpritiskanastajeobrt nimomenatkojitežidarotirakapicuokoaksijal neosepatrqka(Slika6).Merewejačinesilapotreb nihdaizvedurotacijukapiceobavqenojeumašini zaispitivawemehaničkihosobinamaterijala(kaou prvomdelueksperimenta),pričemujedržačeksperi mentalnogparafiksiranzadowideoaparata,dokjeu gorwideopričvršćenšiqakkojimsevršipriti saknazakošenideookluzivnepovršinekapice.Po četakrotacijekapicezabeleženvizuelno,grafički semanifestovaosmawewemsilepritiska.
REZULTATI
Rezultatiprvogdelaistraživawaprikazanisu nagrafikonima15.
Izmeđusredwihvrednostiintenzitetasilautvr đenihzapatrqkerazličitihdužinapostojistati stičkiznačajnarazlika.Analizavarijanse(nivo značajnosti0,05)pokazujedadužinapatrqakabit noutičenavrednostijačinesile.Pritomevezadva navedenaparametranijelinearna,većeksponenci jalna,očemusvedočikoeficijentkorelacijeod0,97. Najvećiintenzitetsilezabeleženjekodpatrqaka snajvećomdužinom(Grafikon1).
SLIKA 6. Prikaz dejstva sila pritiska.
FIGURE 6. Pressure force scheme.
GRAFIKON 1. Sile zatezawa izmerene na eksperimentalnim pa-trqcima različite dužine.
GRAPH 1. Tensile forces measured on the experimental dies of vari-ous length.
1426.4 1489.7
1995.2
2579.2
0 500 1000 1500 2000 2500 3000
4 mm 6 mm 8 mm 10 mm
Дужина / Length
Сила зат
езања (
N
)
Tensile f
or
ce (N)
GRAFIKON 2. Sile zatezawa izmerene na eksperimentalnim pa-trqcima različitog prečnika.
GRAPH 2. Tensile forces measured on the experimental dies of vari-ous diameter.
0 500 1000 1500 2000 2500 3000
4 mm 5 mm 6 mm 7 mm
Пречник / Diameter
Сила зат
езања (
N
)
Tensile f
or
ce (N)
1288.9
1583.7
2264.9 2353.1
GRAFIKON 3. Sile zatezawa izmerene na eksperimentalnim pa-trqcima različitog nagiba aksijalnih površina.
GRAPH 3. Tensile forces measured on the experimental dies of vari-ous taper.
0 500 1000 1500 2000 2500 3000
0° 3° 6° 9°
Нагиб аксијалних површина / Taper
Сила зат
езања (
N
)
Tensile f
or
ce (N)
2989.7
1878.1
1514.8
1107.9
Povećawemprečnikapatrqkapovećavaseijačina primewenesile.Međutim,analizomvarijanse(nivo značajnosti0,05)utvrđenojedapromeneprečnikane dovodedobitnihpromenaujačinisile(Grafikon 2).Koeficijentkorelacije,kaomerajačineutvrđe nepovezanosti,bioje0,31.
Sredwevrednostisilaizmerenihzapatrqkes različitim nagibom aksijalnih površinastati stičkisuseznačajnorazlikovale.Primenomana lizevarijanse(nivoznačajnosti0,01)zapažaseda promenanagibaaksijalnihpovršinapatrqakazna čajnoutičenajačinuupotrebqenesile(Grafikon 3).Naosnovukoeficijentakorelacijeod0,45može sezakqučitidapostojilinearnazavisnostizmeđu jačinesilainagibaaksijalnihpovršina.
Regresionaanalizajepotvrdilavišestrukuli nearnukorelacijuizmeđuispitivanihfaktoraito takoštoprečnik,dužinainagibaksijalnihpovr šinazdruženoznačajnodelujunajačinusile.Me đutim,istaanalizapokazalajedajedužinapatrq kakritičnifaktorkojiodređujevrednostireten cionesnage.
haničkuotpornostmaterijalakapice,štojeizazva loperforacijuokluzivnogdelakapice,bezwenog pomerawasležišta.Stogajeplaniranomerewesi laobavqenosamou18eksperimentalnihparovako jipripadajugrupamapatrqakasmalomdužinomi jačinamasilakojesubile3,8246,17N.
Rezultatidrugogdelaistraživawaprikazanisu nagrafikonima69.
Analizavarijanse(nivoznačajnosti0,01)poka zujedapromenadužinepatrqkadovodidobitnih promenajačinesile.Sredwevrednostijačinesila zapatrqkesrazličitomdužinomstatističkisuse značajnorazlikovale(Grafikon6).Promenepreč nikapatrqka(povećawe)takođebitnoutičunajači nusile(povećawe).Izmeđusredwihvrednostijači nasilazapatrqkerazličitogprečnikapostojista tističkiznačajnarazlika(Grafikon7).Povećawem nagibaaksijalnihpovršinapatrqkadolazidosma
GRAFIKON 4. Sredwe vrednosti sila zatezawa u funkciji preč-nika i nagiba aksijalnih površina za eksperimentalne patrqke dužine 4 mm.
GRAPH 4. Tensile forces mean values as diameter and taper functions for experimental dies 4 mm long.
GRAFIKON 5. Sredwe vrednosti sila zatezawa u funkciji preč-nika i nagiba aksijalnih površina za eksperimentalne patrqke dužine 10 mm.
GRAPH 5. Tensile forces mean values as diameter and taper functions for experimental dies 10 mm long.
GRAFIKON 6. Sile pritiska izmerene na eksperimentalnim pa-trqcima različite dužine.
GRAPH 6. Pressure forces measured on the experimental dies of var-ious length.
Дужина / Length
Си
ла
п
ри
ти
ск
а
(
N
)
Pr
essur
e f
or
ce (N)
4824.5
5973.7
0 1000 2000 3000 4000 5000 6000
4 mm 6 mm
GRAFIKON 7. Sile pritiska izmerene na eksperimentalnim pa-trqcima različitog prečnika.
GRAPH 7. Pressure forces measured on the experimental dies of var-ious diameter.
0 1000 2000 3000 4000 5000 6000
4 mm 5 mm 6 mm 7 mm
Пречник / Diameter
Си
ла
п
ри
ти
ск
а
(
N
)
Pr
essur
e f
or
ce (N) 4158.6
4615.4
5255.7
5859.7 wewajačinesile.Izmeđusredwihvrednostijačine silezapatrqkerazličitognagibanijeutvrđenasta tističkiznačajnarazlika(Grafikoni8i9).
DISKUSIJA
trijskidizajnbrušenogzuba,kvalitetunutrašwih površinanadoknada,vrstacementnogmaterijalai debqinacementnogfilma[1719].
Mehaničkaretencijajerezultatodnosaizmeđu preparisanihpovršinazubaiunutrašwepovrši nekruniceostvarenogtokomsloženogkliničkola boratorijskogprocesaizradeiusvakompojedinom slučajujekrajweneizvesnaipromenqiva.Preci znamašinskapripremaeksperimentalnihpatrqa kaiadaptacijakrunicauovomistraživawuomogu ćilesuistupolaznumehaničkuretencijuzasveeks perimentalneparove.Uprvomdeluistraživawaje silazatezawa,potrebnazapucawecementnogslojai labavqeweeksperimentalnihkapica,uzetakaome razaprocenuretencijeostvareneposlecementira wauzavisnostioddužine,prečnikainagibaaksi jalnihpovršina.Rezultatinedvosmislenopokazu judatriispitivanafaktoraznačajnoutičunaja činuvezivawa.Međutim,kadaseanalizirazdruže nodelovaweovatrifaktora,uočavasedajedužina brušenogzubakritičnifaktorkojiodređujereten
cijuzatoštonakratkimpatrqcima(4mmi6mm)
smawivawenagibaaksijalnihpovršinačakdonu ledovodidopribližnolinearnogpovećawareten cije(Grafikon5).Suprotnotome,smawivawenagi baaksijalnihpovršinapatrqakavelikedužine(8
mmi10mm)dovodidoznačajnogeksponencijalnog
povećawaretencije(Grafikon4).Dobijenirezulta tisuuskladusrezultatimaCukermana(Zuc ker man)
[6],Potsa(Potts)isaradnika[20]iMaksvela( Max-well)isaradnika[21].
PremanavodimaParkera(Par ker)isaradnika[10],
prikonstantnomnagibuaksijalnihpovršina(10°)
retentivnostrastespovećawemdužine(sa4mmna
7mm),alipovećawenijeuniformnoproporcional
nocelomdužinom.Ovojerazumqivoakoseuobzir uzmečiwenicadakodsvakogkonvergentnogcilin draspovećawemdužineprečnikpostajemawi,tedo lazidosmawewapovršine.Ovepromenenisuoči glednekadasuaksijalnepovršineparalelne.Auto rizakqučujudagingivnapoqazubabrušenihsve ćimnagibomaksijalnihpovršinanajvišedoprino seretenciji,doksuprotno,preparacijesaskoropa ralelnimaksijalnimpovršinamaobezbeđujureten cijukojajeuniformnačitavomdužinom.Toprak tičnoznačidakodkraćihzuba–kakvisunajčešće dowimolari,malponiraniimorfološkiatipič nizubi–trebavećupažwuobratitinasmawewena gibawihovihaksijalnihpovršina.
ProračuniParkeraisaradnika[22]uodnosuna kritičnukonvergencijupokazalisudajeotporna dislociraweveštačkihkrunicanapremolarimai
predwimzubimadužine3mmadekvatansnagibom
aksijalnihpovršinaod5°.Sobziromnatodasemo laričestopreparišusavećimnagibomaksijalnih površinanegopredwizubi,daimajuvećiprečnik odostalihzubaidasusmešteniuregionuokluziv nihsilavećejačine,okluzivnogingivnadužinaod
4mmsepredlažekaonajmawamerazaostvariva
weadekvatneretencije.Kratkizubi,čakiondaka dasepreparišusapotpunoparalelnimaksijalnim površinama,obezbeđujuretencijukojasemožesma tratirizičnom.Tadaserešewemoratražitiupla nirawuipripremidodatnihretentnihoblika,ko jipovećavajuukupnupovršinukontaktaicement nogfilma[23].
Izgledadajekodsvatriispitivanafaktorako jautičunaretencijunadoknadenajvažnijaulogau povećawuilismawewuukupnepovršinenakojojse ostvarujevezivawefiksnenadoknade.
Dugizubivelikogprečnikaobezbeđujuusloveza ostvarivawenajvećemogućeretencije.Utakvimslu čajevimapovećawenagibaaksijalnihpovršinado9° nebitrebaloznačajnodaugroziretencijunadokna de.Naosnovurezultataovogdelaistraživawamo žeseizvućipreporukadapreparacijomzubatreba ostvaritinajmawimogućinagibaksijalnihpovr šina,štovećudužinuiukupnubrušenupovrši nu,kakobiseostvarilanajvećamogućaretencijau svakompojedinomslučaju.
GRAFIKON 9. Sredwe vrednosti sila pritiska u funkciji razli-čite dužine, prečnika i nagiba aksijalnih površina.
GRAPH 9. Pressure forces mean values as functions for different length, diameter and taper.
GRAFIKON 8. Sile pritiska izmerene na eksperimentalnim pa-trqcima različitih nagiba aksijalnih površina.
GRAPH 8. Pressure forces measured on the experimental dies of var-ious taper.
0 1000 2000 3000 4000 5000 6000
3° 6° 9°
Нагиб аксијалних површина / Taper
Си
ла
п
ри
ти
ск
а
(
N
)
Pr
essur
e f
or
ce (N)
5474.3 5239.8
Udrugomdeluistraživawaobeležjeposmatrawa subilesilepritiska,podčijimuticajemdolazido rotacijenecementiranekapiceisledstvenogodva jawawenogrubaodležištanapatrqku.Ovesile uzetesukaokvantitativnedeterminantezaproce nustabilizacijeveštačkekruniceuzavisnostiod tripromenqivafaktora(dužine,prečnikainagi baaksijalnihpovršina).
Stabilizacija(rezistencija,otpornost)veštač kekrunicejewenasposobnostdasesuprotstavidis lokacijipoddejstvomhorizontalnihikosihsila kojeimajutendencijudajerotacijomodvojeodwe nogležištanazubu[24,25].Uvezistim,potrebno jedapreparativnidizajnbrušenogzubaimaodređe neodlikekojebisprečilemogućurotacijupostoja wemtzv.kompresionihzona.Kumulativnevišestru kekompresionezonedajubrušenomzubustabiliza cionuformu.Stabilizacijafiksnenadoknadejeu direktnojvezispravcemijačinomdelovawadislo cirajućihsila,geometrijskimdizajnombrušenog zubaifizičkimosobinamacementnihveziva[26].
Dabiseshvatioiispravnointerpretiraouti cajobeležjabrušenogzubauobezbeđewuotporno stikrunicenadislokacijupoddejstvomhorizontal nihilikosihsila,neophodnojeprotumačitijači nu,pravacitačkudelovawasilakojeimajutenden cijudarotacijomdislocirajunadoknadu.Ovesile, nastalekontrakcijommastikatornemuskulature,de lujunazubetokomrazličitihkontakataantagoni stičkihdenticija.Akosutosilekojedelujuuzavr šnomokluzivnompoložaju(wihprihvatajubočni zubi),horizontalnekomponentetihsilamogudelo vatištetnosamoakosucentralnikontaktiveliki popovršini,akosucentralnikontaktinepravil nolocirani(nakosimpovršinama),akouuslovi matripodizacijenedostajujedanilidvaodtrimo gućakontakta,akopostojiizrazitarazlikaizmeđu retrudovanogkontaktnogpoložajaiinterkuspalnog položajamandibuleilinaglašeniimedijantnipo makmandibuleustranu.Orovestibularnehorizon talnesilemogudelovatiposebnoštetnoupomenu timokolnostimaakosumediotruzijskeinklinaci jepotpornihkvržicazubasuvišestrme.Pretpo stavqasedaseokluzivnamorfologijafiksnihna doknadamorausaglasitisosnovnimdeterminanta makretwidowevilice,atimedejstvohorizontal nihsilasvestinanajmawumogućumeru[27].
Drugopitawejeuticajsilahorizontalnogsmera, kojemogudelovatiprikretwamamandibule,nasta bilizacijufiksnihnadoknada.Onesigurnoposto jeukolikosenanadoknadamajaveprotruzijske,re truzijske,laterotruzijskeimediotruzijskesmetwe, koje,popravilu,netrebadapostojeuzpravilansi stemvođewamandibuleiuspostavqawejednogodmo delaokluzijeoptimalnogzadatislučaj(okluzijavo đenaočwakomiligrupomzuba)sadisokluzijomna balansnojstrani[28].Jakehorizontalneikosesile sejavqajuipriparafunkcionalnimaktivnostima
ilošimnavikamapacijenata(bruksizam,grickawe lule,olovkeisl.).No,akopostojibilokojiodpo menutirazlogakojibiuticaonanastanakhorizon talnihsila,čijipravacodstupaodpravcaaksijalne osovinezuba,javqasetendencijanagiwawazubaujed nomodpravaca:mezijalnom,distalnom,vestibular nomoralnomilinekojwihovojkombinaciji.
Istehorizontalnesile,delujućiinacementira nefiksnenadoknade,imajutendencijudaihujednom odpravacarotirajuiodvojeodzubanakojemleže. Efekatdejstvahorizontalnihsilanasolokrunice iinlejejenajizraženijiuorovestibularnomprav cu,budućidawihovemeziodistalnekomponentene utrališukontaktisasusednimzubima.Orovesti bularnehorizontalnesiletežedakruniceiinle jenagorwimzubimanagnuvestibularno,anadowim oralno,tedawihoverubovenanaspramnimstrana maodvojeodzubanakojimaleže.Kadasuovenadok nadekotveiliretinerimosta,doizražajaćedoćii efektimeziodistalnousmerenihhorizontalnihsi la.Onesuposledicanaprezawaumostnojkonstruk cijitokomfunkcionalnihopterećewa.Sobzirom narazličitanaprezawa(kompresija,smicawe,zate zawe)utelumostaipostojawerezultirajućesileko jeovonaprezaweindukuje,kotvemostasuizložene intenzivnijimipopravcudejstvaraznovrsnijim dislocirajućimsilamaupoređewusonimakojede lujunausamqenekrunice,posebnoupunomzubnom nizu.Sposobnostnadoknadedasesuprotstaviovoj dislokacijipresvegazavisioddužineiprečnika brušenogzuba[24,29].Viskot(Wi skott)isaradnici
[26]objašwavajuovočiwenicomdaaksijalnizido vibrušenogzuba,ukolikosekulukrotacije,spre čavajunastanakovedislokacije.Dabiaksijalnizid brušenogzubamogaosećilukrotacije,onmoraima tidovoqnudužinu.
Širinalukarotacijezavisiodprečnikabruše nogzuba:štojeprečnikveći,lukrotacijeješiri, iobrnuto.Efikasnostaksijalnihpovršinabruše nogzuba,premamišqewuCukermana[24],zavisiod odnosadužineiprečnika.Dabiaksijalnepovrši nemogledasekulukoverotacije,potrebnojedawi hovadužinabudejednakapoloviniprečnika.Ovaj odnosvažisamokadasuaksijalnizidoviparalel ni.Ukolikosenagibaksijalnihzidovapovećava,du žinabrušenogzubamorabitivećaodpolovinewe govogprečnika.Drugimrečima,dugačkizubimalog prečnikamoguobezbeditistabilizacijunadoknade čakikadaimajuvećenagibeaksijalnihpovršina.S povećawemprečnikazubapriistojdužini,zaobez beđewestabilizacijepotrebnojesmawivatinagi beaksijalnihpovršina.Najnepovoqnijiusloviza ostvarivaweadekvatnestabilizacijesukodkratkih zubavelikogprečnika.
sijalnihpovršinaizloženidelovawusilapriti skavelikogintenziteta(7,5308,356N).Naime,meha
ničkaotpornostaksijalnihzidovaeksperimental nihpatrqaka,kojiseefikasnosuprotstavqajuro taciji,dovelajedomehaničkogoštećewadelačija jemehaničkaotpornostmawa.Ovinalazisuusagla snostisrezultatimaeksperimenataCukermana[24], Parkera[29]iTrira(Tri er)[30].
Nalazkoji,međutim,nijeusaglasnostisadostup nimpodacimaizliteraturekažedanagibiaksijal nihpovršinaneutičubitnonajačinuizmerenih sila.Ovajnalazsemožeprotumačitičiwenicomda sueksperimentalnipatrqciuovomdeluistraži vawaimalipovoqanodnosdužineiprečnika.Kod svih18eksperimentalnihparovadužinapatrqka bilajevećaodpolovinewegovogprečnika,štoje omogućilodaaksijalnepovršinesekulukovemogu ćerotacijeisuprotstavesedislokaciji.Uovakvim uslovimasmawivawenagibaaksijalnihpovršina dovelojedopovećawajačinesile,alineznačajno.
Viskot[26]ističedajezaostvarivaweadekvat nestabilizacijefiksnenadoknadekqučnifaktor povoqanodnosgingivookluzivneibukooralnedi menzijebrušenogzuba.Teoretskiproračunipokazu judaseadekvatanotpornadejstvohorizontalnihsi lamožepostićikodzubasrazmeromgingivooklu zivneibukooralnedimenzijeod0,1inagibomaksi jalnihpovršinaod3°.Prirazmeriod0,2adekvat nastabilizacijasemožepostićisnagibomaksi jalnihpovršinaod6°.Akojerazmera0,3,dozvoqen jenagibaksijalnihpovršinado9°,aakoje0,4,ade kvatanotporseobezbeđujedokgodjenagibaksijal nihpovršinado12°.Ovipodaciukazujunapotrebu dasenaosnovukliničkogpregledaianalizemodela zastudijeobavipreoperacionoplaniraweprepara cijezasvakipojedinislučaj.Nastudijskommodelu semogusasvimpreciznoinesmetanoprocenitidu žine,prečniciinagibipotencijalnihnosača.Na osnovutihzapažawadobijaseuvidutoukojojme risudimenzijesvakogpojedinognosačapovoqneza ostvarivaweadekvatnestabilizacije.Akosupoten cijalninosačinadoknadedugačkizubiilidugački iširokizubi,priplanirawustabilizacijenetre bainsistiratinaparalelizirawuaksijalnihpovr šinabrušenogzuba–možeseićisavećomokluziv nomkonvergencijom.Ovajpodatakjekoristanzasva kodnevnupraksusobziromnausloveručneobradei vizuelneprocenekontroleparalitetauustimako jinisujednostavni.Osmišqenimplanirawempri preme,ukqučujućiidodatneretentivneoblike,mo žeseostvaritizadovoqavajućastabilizacijaipri većemnagibuaksijalnihpovršina.
ZAKQUČAK
Naosnovurezultataistraživawamožesezakqu čitidaretencijaistabilizacijafiksnenadoknade
bitnozaviseoddužine,prečnikainagibaaksijal nihpovršinabrušenogzuba,dasuprikonstantnom nagibuaksijalnihpovršinabrušenogzubaretenci jaistabilizacijafiksnenadoknadeupravosrazmer nedužiniiprečnikubrušenogzuba,adasuprikon stantnojdužiniiprečnikubrušenogzubaobrnuto srazmernenagibuwegovihaksijalnihpovršina.
LITERATURA
1. Rosenstiel SF, Land MF, CrispinBJ. Dental luting agents: a review of the current literature. J Prosthet Dent 1998; 80:280-301. 2. Ayad MF, Rosenstiel SF, Salma M. Influence of tooth surface
rough-ness and type of cement on retention of complete cast crowns. J Prosthet Dent 1997; 77:116-21.
3. Rosenstiel SF, Land MF, Fujimoto J. Contemporary Fixed Prosthodontics. 3rd ed. St. Louis: The CV Mosby; 2001.
4. Shillingburg HT, Jacobi R, Brackett SE. Fundamentals of Tooth Preparations. 3rd ed. Chicago, IL: Quintessence Publishing Co; 1997. 5. Goodacre CJ, Campagani WV, Aqilino SA. Tooth preparations
for complete crowns: An art form based on scientific principles. J Prosthet Dent 2001; 85:363-76.
6. Zuckerman RG. Factors that influence the mechanical retention of complete crown. Int J Prosthodont 1988; 1:196.
7. Nordlander J, Weir D, Stoffer W, Ochi S. The taper clinical prepa-rations for fixed prosthodontics. J Prosthet Dent 1988; 60:148-51. 8. Mack PJ. A theoretical and clinical investigation into the taper
achieved on crown and inlay preparations. J Oral Rehabil 1980; 7:255-65.
9. Jorgensen KD. The relationship between the retention and conver-gence angle in cemented veneer crowns. Acta Odontol Scand 1961; 60:746.
10. Parker MH, Calverley MJ, Gardner FM, et al. New guidlines for preparation taper. Int J Prosthodont 1993; 2:61-6.
11. Wiskott HWA, Nicholls JI, Belser UC. The relationship between abutment taper and resistence of cemented crowns to dynamic loading. Int J Prosthodont 1996; 9:117-39.
12. Nooan JE, Goldfogel MH. Convergence of axial walls of full veneer crown preparations in a dental school enviroment. J Prosthet Dent 1991; 66:706-8.
13. Patel PB, Wildgoos DG, Winstanley RB. Comparison of conver-gence angles achivied in posterior teeth prepared for full veneer crowns. Eur J Prosthodont Rest Dent 2005; 13:100-4.
14. Sato T, Mutawa N, Okada D, Hasegawa S. A clinical study on abut-ment taper and height of full cast preparations. J Med Dent Sci 1998; 45:205-10.
15. Owen CP. Retention and resistance in preparations for extracoronal restorations. Part I. Theoretic studies. J Prosthet Dent 1986; 56:13-9. 16. Owen CP. Retention and resistance in preparations for extracoronal
restorations. Part II: practical and clinical studies. J Prosthet Dent 1986; 49:148-53.
17. Jorgensen KD. The relationship between the film thickness of conk-phosphate cement and retention of veneer crowns. Acta Odontol Scand 1960; 18:479.
18. Zidan O, Ferguson GC. The retention of complete crowns prepared with three different tapers and luted with four different cements. J Prosthet Dent 2003; 89:565-71.
19. Wiskott HWA, Belser UC, Scherrer SS. The effect of film thckness and surface texture on the resistance of cemented extracoronal restora-tions to lateral fatigue loading. Int J Prosthodont 1999; 12:255-62. 20. Potts RG, Shillingburg HT, Duncanson MG. Retention and
resis-tance of preparations of cast restorations. J Prosthet Dent 1980; 43:303-8.
21. Maxwell AW, Blank LW, Pelleu GB. Effect of crown preparation height on the retention and resistance of gold castings. Gen Dent 1990; 38:200-4.
22. Parker MH, Gounderson RB, Gardner FM, et al. Quantitative deter-mination of taper adequate to provide resistance form: concept of limiting taper. J Prosthet Dent 1988; 59:281-8.
23. Proussaefs P, Campagani W, Bernal G, at al. The effectiveness of auxiliary features on a tooth preparation with inadequate resistance form. J Prosthet Dent 2004; 91:33-41.
INTRODUCTION Crown displacement often occurs because the features of tooth preparations do not counteract the forces directed against restorations.
OBJECTIVE The purpose of this study was to evaluate the
effect of preparation designs on retention and resistance of fixed restorations.
METHOD The study was performed on 64 differently sized
stainless steel dies. Also, caps which were used for evaluated retention were made of stainless steel for each die. After cementing the caps on experimental dies, measuring of nec-essary tensile forces to separate cemented caps from dies was done. Caps, which were made of a silver-palladium alloy with a slope of 60° to the longitudinal axis formed on the occlusal surface, were used for evaluating resistance. A sudden drop in load pressure recorded by the test machine indicated fail-ure for that cap.
RESULTS A significant difference was found between the
tensile force required to remove the caps from the dies with different length (p<0.05) and different taper (p<0.01). The greatest retentive strengths (2579.2 N and 2989.8 N) were noticed in experimental dies with the greatest length and
smallest taper. No statistically significant (p>0.05) differ-ences were found between tensile loads for caps cemented on dies with different diameter. Although there was an appar-ent slight increase in resistance values for caps on dies with smaller tapers, the increase in resistance for those preparation designs was not statistically significant. There was a signifi-cant difference among the resistance values for caps on dies with different length (p<0.01) and diameter (p<0.05).
CONCLUSION In the light of the results obtained, it could
be reasonably concluded that retention and resistance of the restoration is in inverse proportion to convergence angle of the prepared teeth. But, at a constant convergence angle, retention and resistance increase with rising length and diameter.
Key words: retention; resistance; length; diameter;
convergen-ce angle
Vesna MEDIĆ
Sinđelićeva 40, 11000 Beograd E-mail: [email protected]
FACTORS INFLUENCING BONDING FIXED RESTORATIONS
Vesna MEDIĆ, Kosovka OBRADOVIĆ-DJURIČIĆ
Clinic for Prosthodontics, Faculty of Dentistry, University of Belgrade, Belgrade
*RukopisjedostavqenUredništvu27.3.2007.godine.
principles of design and analysis. Int J Prosthodont 1988; 1:302. 25. Wiskott HWA, Belser UC, Scherrer SS, et al. Compressive and
ten-sile zones in the cement interface of full crowns: a technical note on the concept of resistance. Int J Prosthodont 1999; 8:80-91. 26. Wiskott HWA, Nicholls JI, Belser UC. The effect of tooth
prepara-tion height and diameter on the resistance of complete crowns to fatigue loading. Int J Prosthodont 1997; 10:207-15.
27. Korioht TWP. Number and location of occlusal contacts in
intercuspal position. J Prosthet Dent 1990; 64:206-10. 28. Stanišić-Sinobad D. Osnovi gnatologije. Beograd: BMG; 2001. 29. Parker MH, Malone KH, Trier AC, Striano TS. Evaluation of
resis-tance form for prepared teeth. J Prosthet Dent 1991; 66:730-3. 30. Trier AC, Parker MH, Cameron SM, et al. Evaluation of resistance
