LOGISTIKA, ŠPEDICIJA I TRANSPORT
* Zabilješke sa predavanja *
2
Uvod
Logistika, Špedicija i Transport
predstavlja zabilješke studenata IV godine, sa predavanja iz predmeta Špedicija i transport. Osnovu materijala je posmatranje sinteze principa savremenog logističkog poslovanja u svijetu. Predavanja su zasnovana na osnovu FIATA programa obrazovanja i rada savremenih špedicija. Zabilješke imaju za cilj da ukažu privrednim subjektima, kako pravnim tako i fizičkim licima da ovladaju pravilima i principima „Logistike” kao nove naučne menadžment discipline. Međusobne veze materijalnih, energetskih i informacionih tokova podliježu principima intenzivne koordinacije i integracije svih sistema i procesa preko kojih se prostorno, vremenski i kvalitativno transformišu robni tokovi u procesu reprodukcije.Predavanja nastoje da sintezom dugogodišnjeg naučnog rada na afirmaciji Logistike kao multidisciplinarne nauke, špedicije i transporta, kao generatora oporavka privrednih sistema bazira na primjeni logističkih principa objedine kroz istu.
Predavanja su opredjeljena da kratko obrazlažu sveobuhvatna i jednovremena dejstva svih relevantnih činjenica: materijalnih, energetskih i informacionih tokova a sa ciljem njihove optimilizacije. Dakle, cjelovito će se posmatrati tokovi na putu od izvora sirovina do krajnjeg potrošača finalnih proizvoda. Nosilac integrativne funkcije u fizičkom smislu je logistička jedinica koja prolazi kroz sisteme bez ili sa neznatnim izmjenama. Težnja je stvaranje idealne logističke jedinice koja bi zadovoljila sljedeću jednakost:
JEDINICA PAKOVANJA =
JEDINICA SKLADIŠTENJA =
JEDINICA PRETOVARA =
JEDINICA TRANSPORTA =
LOGISTIČKA JEDINICA.
Slika U.1 Logistička jedinica
Cilj zabilješki sa predavanja je da edukacijom doprinese stvaranju novih kompetencija profila stručnjaka logistike-špedicije i transporta osposobljenog da projektuje i upravlja logističkim sistemima i procesima.
3 Logistika se nalazi u presjeku različitih stručnih disciplina te se ona predstavlja kao multidisciplinarna oblast. Svaki napredak i razvoj u bilo kojoj od tih oblasti se reflektuje na razvoj logistike, a njen razvoj impulsivno, povratno djeluje na razvoj ostalih disciplina, što u zatvorenom iterativnom krugu predstavlja činilac sveukupnog privrednog razvoja. Osnovni zadatak međunarodnog špeditera je da svog nalogodavca oslobodi cjelokupne brige oko otpreme ili dopreme robe, kao i svih poslova u vezi sa tim. Logistika i Špedicije kod nas je nemjerljiv jer se na jednom mjestu mogu naći razrađene teme međunarodne asocijacije FIATA, stoga smo ubijeđeni da će ova materija biti povod pisanja knjig tipa udžbenika.
4
1. LOGISTIKA I ŠPEDICIJA
1.1 DEFINICIJA LOGISTIKE I NJENA GENEZA
U vojnoj terminologiji, logistika se pojavljuje u davna vremena, a njena geneza se vezuje za francusku reč loger što u prevodu znači plasiranje, snabdjevanje, smještanje. Prvi put u naučnom referatu o vojnoj strategiji, logistiku kao pojam, koristi francuski general Baron de Jomini (1779 - 1896). U drugom svjetskom ratu, u angloameričkom jeziku logistika se upotrebljava kao pojam planiranja i upravljanja procesima dostave i snabdjevanja vojnih trupa. Početkom sedamdesjetih godina, termin logistika ulazi u naučnu i praktičnu primjenu svih disciplina koje se bave problemima kretanja materijala, ljudi, energije i informacija.
Razlika između vojne i privredne logistike se ogleda prvenstveno u cilju: vojna logistika – strateški, politički cilj
privredna logistika – ekonomski, privredni cilj
AUTOR/IZVOR DEFINICIJA LOGISTIKE
PFOHL [80]
Logistika obuhvata sve aktivnosti preko kojih se odvija prostorna i vremenska transformacija robe, njene količine i strukture. Ove transformacije čine logističku determinantu cjelokupnog protoka robe koji je planiran, upravljan, realizovan i kontrolisan. Sve aktivnosti treba međusobno uskladiti da bi se obezbjedio efikasan protok robe od mjesta otpreme do mjesta prijema.
PERIŠIĆ [[[[74]]]] Logistika čini sistem aktivnosti koje omogućavaju oblikovanje, projektovanje, usmjeravanje, vođenje i regulisanja protoka robe (materijala i proizvoda), energije i informacija unutar i između sistema. Sa aspekta kretanja robe logistika se može definisati kao skup svih delatnosti kroz koje se u određenom sistemu vrši oblikovanje, projektovanje, upravljanje i kontrola postupka na području manipulisanja, skladištenja i transporta robe.
COUNCIL LOGISTICS MANAGEMENT (CLM) američko društvo za logistiku
Logistika je termin koji opisuje procese planiranja, izvršenja i kontrole efikasnosti tokova i zaliha sirovina, poluproizvoda u procesu proizvodnje, gotovih proizvoda i povezanost informacija od mjesta izvora do tačke potrošnje,sve u cilju prilagođavanja zahtjevima kupaca, klijenata. Ove aktivnosti mogu obuhvatati i servisiranje, opsluživanje kupaca, prognozu tražnje, distribuciju informacija i komunikacijske veze, upravljanje zalihama, manipulacije sa robom, planiranje redoslijeda realizacije procesa, snabdjevanje dijelovima i servisnu podršku, izbor lokacije fabrika, skladišta i opreme, pakovanje, vraćanje robe na doradu, transport i smještanje otpadaka, saobraćaj i transport, skladištenje i zalihe.
Zbir parcijalnih optimuma ne mora da znači konačni optimum. Evropska asocijacija
za logistiku
Logistika je organizacija za planiranje, kontrolu i realizaciju robnih tokova od mjesta nastanka do mjesta prodaje preko proizvodnje i distribucije do krajnjeg korisnika sa ciljem zadovoljenja zahtjeva tržišta uz minimalne troškove i minimalne investicije.
5 1.2 PRAVCI RAZVOJA LOGISTIKE U EVROPI
Na bazi dosadašnjeg trenda razvoja osnove evropske transportne politike se mogu naznačiti kroz slijedeće: formiranje evropske koncepcije razvoja transportne i saobraćajne infrastrukture
integrisanje transporta i stvaranje neprekidnih logističkih lanaca transporta i proizvodnje promovisanje evropske politike standarda i kvaliteta
zaštita čovjekove okoline
apliciranje i identifikacija društvenih i ekonomskih kriterija kod izbora investicija u saobraćajnu infrastrukturu
Svjetski trendovi u transportnoj politici Evrope, a sa stanovišta uloge i mjesta željezničkog saobraćaja identifikujemo kroz tržišnu orijentaciju, decentralizaciju i privatizaciju. Cilj ekonomike saobraćaja u ovom vidu se ogleda u odvajanju troškova željezničke infrastrukture od ostalih troškova eksploatacije.
Prevoz stvari odvija se različitim sredstvima - drumskog, željezničkog, pomorskog, riječnog, vazdučnog i cjevovodnog saobraćaja. Budućnost Evrope i fundament transportne politike ogleda se u ubrzanom razvoju kombinovanog transporta odnosno razvijanju Logistike kao nosioca svih transportnih tokova sadašnje i buduće organizacije transportnih procesa u Evropi i svijetu.
Kombinovani transport će činiti osnove koncepcije transevropskih strateških koridora pod parolom . "Danas utovaramo sutra isporučujemo" na srednjim relacijama i "danas utovar prekosutra istovar isporuke" na dugim relacijama.
Savremene tendencije u racionalizaciji, distribuciji materijalnih dobara i optimizaciji saobraćajnog sistema kreću se u pravcu formiranja i razvoja robnotransportnih centara- logistički centara.(Robni hoteli sa pet zvjezdica) Osnovne karakteristike i svrha logističkih centara je objedinjavanje svih bitnih logističkih djelatnosti uz preuzimanje niza transportno distributivnih i drugih usluga dislociranih na područje grada, a uz visok stepen usluga realizacije osnovnih djelatnosti kao što su :
obavljanje djelatnosti dolaznog i odlaznog daljinskog lokalnog transporta robe i tovarnih jedinica integralnog transporta
vršenje pretovara robe u unutrašnjem i međunarodnom saobraćaju na području daljinskog tako i na području lokalnog saobraćaja
sabirni i distributivni centri robe
prateće i uslužne djelatnosti ( informaciono-upravljački sistemi, berza tereta i dr.)
Na osnovu projektnih rješenja potvrđenih u praksi značaj logističkih centara se ogleda i u slijedećem pogledu: ostvarenje uspješne i produktivne kooperacije u transportu i čvršćeg povezivanja svih učesnika u logističkom
lancu kako u makro tako i mikro distribuciji
rasterećenje mreže drumskih saobraćajnica unutar grada preseljavanjem transportnih organizacija u logističke centre
6 poboljšavanje distribucije gradskog i šireg snabdjevanja robom ne samo na industrijskom i komercijalnom
području, već i na području potrošnje, uvoza i izvoza itd.
smanjenje zagađenosti i buke u stambenim i drugim područjima grada, smanjenjem noćnog parkiranja teretnog drumskog saobraćaja u stambenim područjima grada.
LOGISTIČKI CENTAR AUSTRIJSKE TRGOVAČKE KOMPANIJE “BILLA” 3 n 2 SUPERMARKET 1 KASA 3 n 2 DOBAVLJA^ 1 RC – BILLA SKLADI[ TE L O G I S T I ^ K I C E N T A R TRANSPORT TRANSPORT OPTIMIZACIJA TRANSPORTA ZALIHE PAKOVANJE I UTOVAR U SKLADU SA ZAHTEVIMA ISPORUKE
stanje zaliha u priru~nim skladi{tima supermarketa
KARAKTERISTIKE LOGISTIČKOG CENTRA: - opslužuje 1200 filijala
- jednovremeno opsluživanje 96 zahtijeva filijala - dnevni kapacitet isporuke 250.000 paketnih jedinica - oko 6000 artikala
- visokoregalsko skladište, dužine 90 m, visine 32 m - kapacitet skladišta 22500 paletnih mesta
- skladište opslužuje 10 visokoregalskih slagača, kapaciteta 5000 paleta dnevno - u centar dnevno ulazi 3000 paleta (200 – 400 vozila)
- godišnji promet centra je oko 4 milijarde $
7 1.3 OPĆENITO O ŠPEDITERSKOJ DJELATNOSTI
Začeci špedicije datiraju još od 13.vijeka iz doba prosperiteta Venecije. Tadašnji mletački trgovci sa alpskim i prekoalpskim zemljama koristili posrednike koji su se brinuli za siguran prevoz robe koja je u Veneciju dolazila morem.
Bitno je da na početku uočimo razliku između vozara i špeditera. Naime, vozar je pravna (ili fizičko) lice koje prevozi robu ( željeznica, autotransportno preduzeće, avio-prevoznik i drugi) dok špediter organizira transport robe raznim (tuđim) prevoznim sredstvima od prodavca do kupca.
Riječ špediter odnosno špedicija je latinskog porijekla i dolazi od riječi expedire. što se može prevesti kao odriješiti, urediti, dok se u praktičnoj primjeni prevodi sa odaslati, otpremiti.
Osim pojma špediter, u špediterskoj djelatnosti susrećemo i pojmove međušpediter, kao i podšpediter.
Međušpediter je pravno ili fizičko lice na koje je špediter prenio djelimično izvršenje špediterskog posla. Za rad međušpeditera, špediter neodgovara, ali odgovara za njegov izbor. Podšpediter je osoba na kuju je (glavni) špediter prenio u cjelini izvršenje špediterskog posla. Za rad podšpeditera odgovara špediter, osim ako ga izabrao sam komitent.
Špedicije se mogu podijeliti na više načina i to: Prema teritorijalnom djelokrugu rada Prema osnovnom obilježju psolovanja.
Prema teritorijalnom djrelokrugu rada špedicije možemo podijeliti na unutrašnju i međunarodnu. Unutrašnja preuzima poslove koji ne prelaze državnu granicu zemlje u kojoj je sjedište špedicije. Međunarodna špedicija organizira prevoz robe u uvozu, izvozu i tranzitu, a obično se dijeli na kontinentalnu, pomorsku i graničnu.
(riječ latinskog porijekla)
expedire
Poslati otpremiti Odrediti, urediti
ŠPEDITER (OTPREMNIK)
8 Prema osnovnom obilježju poslovanja špeditere možemo podijeliti na zbirnu (zbirni promet), sajamske, željezničke, avionske, kao i špedicije koje su specijalizirane za određene vrste robe ( npr.drvo, nafta, žitarice i dr.)
Zadatak: Projektovati rješenje
1.4 Uspostava sistema kvaliteta i špeditersko poslovanje
Otvaranje jednog špediterskog poduzeća je prije svega jedna vrsta intimne priče između čovjeka i jedne ideje: - čovjek prije svega mora posjedovati sve untrašnje kvalitete i adekvatnu kompetenciju koji će odgovarati
njegoj ideji/projektu,
- ideja odnosno projekat nema nikakvog smisla ako nije u suglasnošću s idejom konstantnog napredovanja i poboljšavanja rezultata koji će pridonijeti razvoju i trajanju.
Poduzeće mora biti u komparaciji s jednim živim bićem. On, kao i to biće, mogu nestati, ako ne uspiju da se adaptiraju novim okolnostima jednog okoliša u konstantnom napretku:
- konkurencija je postala nemilosrdna i međunarodna,
- zahtjevi klijenta su sve veći i veći te se razlikuju jedno od drugog, - tehnologija je u neprestanom razvoju,
- sve složeniji servisi više ne dozvoljavaju improvizaciju i neodređenost u poslovanju.
Već postojeća zasićenost tržišta dovodi do velikih bitki između poduzeća za zauzimanje većih dijelova tržišta. Ta konkurentnost dovodi do rata među cijenama koji imaju uticaj na njihovu rentabilnost.
Da bi poduzeće moglo opstati, treba se povećati dijelovi tržišta robe koji su donose najviše prihoda. Te da bi izvukao korist u konkurenciji naspam drugih poduzeća, mora se stvoriti strategija koja ce moći steći slijedeće tri dimenzije u poslovanju:
- potpuno upravljanje za sve potrebe klijenta, - optimalna produktivnost,
- te smatrati poduzeće u njegovoj suštini: raditi s kvalitetom.
STRATEŠKI CILJ JE ZADOVOLJITI KLIJENTA
Klijent mora biti prva briga koji mora biti predmet svih pažnji: on mora biti saslušan, shvaćen, da bi ga se moglo što bolje poslužiti, te naravno, za najbolju cijenu.
9 Klijent razmatra kvalitetu ponude, pa samim tim cjelokupnih servisa poduzeća. Jedinu stvar koju klijent vidi je kvalitet ponude ili dojam koju ima o njoj.
On ne podnosi havarije i nesavršenost. On mora imati povjerenja u kapacitet njegovih opskrbljivača koji su mu sposobni konstantno raditi kvalitetne usluge.
Poslovno poduzeće je to koje se adaptira klijentu i njegovim potrebama, mimo svih mogućih promjena koje mogu nastupiti u raznim okolišima.
Kvalitet je jedan proces koji počinje s poznavanjem potrebe klijenta i koji se prilagođava njegovom potražnjom. Znači, kvalitet se može definisati kao suglasnost proizvoda i servisa s potrebama klijenta, vanjskih ili unutrašnjih za koje su se obavezali unutrašnji ili vanjski opskrbljivači.
10 Ako je kvalitet neophodan za svaku odluku klijenta, on je takođe neophodan za opstanak poduzeća. Rukovodeće lice ima vrlo važnu ulogu i njegov stepen osobnog zalaganja je uvjerljiv dokaz njegovog poslovanja.
Ali kvalitet je takođe stvar svih zaposlenih lica u poduzeću. Oni takođe ne smiju zaboraviti klijenta. Istina je da je to osoblje radi više o unutrašnjoj logici poduzeća, gdje se može zaboraviti važnost klijenta.
Direktor poduzeća mora znati mobilizirati svo svoje osoblje i dati klijentu vanjske znake kompetitivnog preduzeća, zahvaljujući:
- kvalitetom ponuđenih servisa,
- kapacitet inovacije, te komunikacije i adaptacije, - komercijalnu dinamičnost,
- rokovi optimalne reakcije, - privlačne cijene.
Rukovodeće lice mora orijentirati svoje poduzeće prema jednoj ne samo kvantitativnoj odnosno količinskoj koncepciji (potpuna kontrola nad prihodima, da bi se smanjila dodatna vrijednost) ali takođe i kvalitativnoj gdje će se ponuda preduzeća stavljati u konstantnu adaptaciju (prema ukusu klijenata).
On mora takođe orijentirati svoje napore da bi se dovelo do većeg porasta njegovog ponude, stvoriti neku vrstu „gnijezda“ konzumacije i ostvariti servise koje klijenti očekuju. On takođe se mora usmjeriti svoju strategiju na omogućenje brzog reagovanja naspram svih zahtijeva od strane klijenta.
Totalna reaktivnost ponude naspram potražnje od strane klijenta ne može biti dobijena bez nepotpune pouzdanosti na svim stepenima kvalitetnog lanca. Za svaku promjenu na tržištu mora postojati istovrsna adaptacija u svim granama poduzeća.
Rukovodeće lice mora imati neku vrstu tablice gdje će se pratiti razvoj kvaliteta i naročito njegova dva bitna elementa:
- reaktivnost odnosno totalna suglasnost ponude naspram svih prisila tržišta (rok reakcije gledajući ga odvojeno od efektivne realizacije servisa),
- pouzdanost: istovrsna ponuda servisa klijentu i smanjiti na taj način moguće njegovo nezadovoljstvo.
Poboljšanje rezultata može se jedino dobiti kvalitativnom analizom svih razloga nefunkcionisanja da bi se mogli pripremiti planovi koji će popraviti nezadovoljavajuću situaciju. I pitanja se tada ponovo ponavljaju:
- Što mi znamo o kvalitetnom načinu rada?
- Što se još može dodati toj djelatnosti da bi mogla biti ponuđena na prodaju te doprinijeti stvaranju marže? - Koliko možemo razumno uložiti novca na veći period, i koliko će nas koštati taj projekat?
11 Obrazloženje jednom takvom pristupu je često potreban zbog zapažanja havarija, reklamacija od strane klijenta, koje mogu biti dosta neformalne, ali koji pokazuju realnost nezadovoljstva. Gledaju se svi funkcionalni elementi poduzeća, kojima će se razmatrati njegova dinamičnost i moguću mobilizaciju ka pristupu kvalitetnom sistemu. Za jedno preduzeće, pristup prije svega počinje od gledanja:
- njegovog/njegovih postojećih zanimanja, - područje njegove kompetencije,
- njegove slabosti i jače tačke,
- prijetnje dobrom poslovanju na jednom određenom tržištu, - mogućnosti koje mogu biti iskorištene.
Nakon zbroja svih elemenata, gleda se želja za jednom boljom organizacijom aktivnosti poduzeća te se odlučuje za pristup kvalitetnosti. Postavljaju se tada dva pitanja: dokle i kako sve to postići?
Dokle?
- ograničiti se na uslove formuliranih od strane klijenta, usmeno ili pismeno? - razviti temeljni sektor kvaliteta?
- razmatrati certifikaciju?
Kako postići?
- raditi sa unutrašnjim sredstvima odnosno imati dovoljno budžeta i vremena da bi se stručno osposobilo jedna ili više lica unutar poduzeća?
- obratiti se profesionalnim asocijacijama, savjetnicima ili već postojećim edukativnim centrima? - prvenstveno se obratiti jednom savjetniku, koji je već korišten za neke druge djelatnosti u poduzeću?
Ako je prvenstveni cilj certifikacija, onda se treba prije svega pitati da li je to doista potrebno i na koja iščekivanja ona može odgovoriti: pravna, potrebe klijenta, prolazno-modni efekat, mobilizacija oko jednog projekta. Postavljaju se druga pitanja:
- mogu li se dobiti nova radna snaga te materijalna potrebna za ostvarenje projekta? - koja organizacija će napraviti certifikaciju poduzeća?
- Nakon certifikacije, kako se razmatra čuvanje stvorene dinamike poduzeća te dobijeni certifikat?
Preduzeće će zatim preuzeti sve mjere za vođenje sektora kvalitete prema višebrojnim mogućim scenarijima: - po zanimanju,
- po klijentima
- po pravnim mjerilima, - po uvjetima nalogodavca,
12 Sva ta kombinacija parova zanimanje/klijenti, te zanimanja/uvjeti zajedno s elementom organizacije poduzeća te načinom rada će odlučiti na koji način treba pristupiti sektoru kvalitete, čije jače tačke su slijedeće:
- temeljno razmatranje djelatnosti i definicija svakog od servisa, što dosta liči lagano iako se može pokazati dosta delikatan zadatak,
- pismeno staviti sve što je odlučeno,
- paralelno s radom razmišljanja i traženja najbolje solucije, važno je istovremeno da se pojednostave, organizuju ili reorganizuju sve razmatrane djelatnosti poduzeća.
Ako ovaj zadnji zadatak nije tačno i temeljito urađen, poduzeće ima rizik da potroši velika sredstva za stavljanje na normu svog poduzeća, i to na već postojeći sistem koji neće pomoći ni u ničemu na poboljšanju njegovom funkcioniranju i efikasnosti.
Ovaj posao može biti urađen s vanjskim ili internim specijalistima poduzeća. Kad se započne razmatranje pristupu sektora kvaliteta, poduzeće bi trebalo sve da učini da stavi na mjesto neka kazala, te kontrolne elemente koji će mjeriti njihovu efikasnost, nedostatke ili probleme. Time poduzeće daje sredstva za mjerilo razvoja kvaliteta ali isto tako i cijena ne-kvaliteta.
Rukovodstvo poduzeća se mora pismeno obavezati za svoju izabranu strategiju pri pristupu kvaliteti. Jedan od odgovornih lica je izabran da se bavi tim pitanjem djelimično ili punim radnim vremenom. Istovremeno, mora postojati sredstvo za mobilisanje, formaciju i edukaciju osoblja koji će prirediti slijedeća dokumenta:
- knjižicu za kvalitetno osiguranje, - postupci odnosno procedure, - upute za rad ili operativni sistem.
Gledajući s formalne strane, stil sastavljanja mora biti približan ISO 9000 bilo da se teži certifikaciji ili ne. Za to je potrebno imati odgovarajuće stručno osoblje.
Sve radnje koje su bile opisane u ovom poglavlju moraju biti poštovane te slijeđene kao objašnjeno. Interna revizija (internal audit) će provjeriti vjeroistinost. Sve utvrđene havarije će biti kažnjene i sankcionirane.
Sve ostalo zavisi od odluke da se ide dalje ili ne ka certifikaciji.
Jedno špeditersko poduzeće se može odlučiti da se inspiriše jednim od modela normi ISO 9000 bez krajnjeg cilja da dobije certifikat. Istovremeno tražeći poboljšanje funkcionisanja te poboljšanje organizacije poduzeća, to jednostavno olakšava rad jer nije potrebna nikakva obavezna formalnost. Ništa ne sprječava poduzeće da zatraži oficijalno certifikat nakon nekog vremena tokom kojeg će se poduzeće uhodati u poštivanju procedura i drugih operativnih sistema.
Obrnuti pristup bi značio napustiti potražnju certifikacije nakon njezinog dobivanja, što bi bilo štetno za poduzeće, jer:
- kad se jednom dobije certifikat, ide u korist poduzeću da redovno poboljša svoje funkcionisanje, - vanjska slika poduzeća će biti oštećena u javnosti.
Bilo koji da je izbor, poduzeće mora paziti da ne pretjera u želji za pristup kvaliteti s prevelikim formalizmom da nebi otežao način funkcionisanja poduzeća te dovesti do znatnog osporavanja svoje vanjske aktivnosti.
Ukratko, pristup sektoru kvalitete se sadrži u:
- staviti klijenta u centar svojih preokupacija i staviti poduzeće u situaciju da odgovori na sve njegove potrebe, s najboljom efikasnošću i po najmanjem trošku,
- mobilizovati čitavo poduzeće u potrazi zajedničkih ciljeva,
- fondamentalni orijentir koji pomaže poduzeću da se suprostavi sa uspjehom svoj konkurenciji te ojačati svoj položaj na tržištu,
13 - poboljšati svoj svakodnevni kvalitetni sistem te njegov menadžement, tražeći sva moguća razloge
za njegovo nefunkcionisanje te traženja odgovarajućeg rješenja, - povećati ekonomske rezultate poduzeća.
Zadatak: Projektovati rješenje
1.5 OSNOVNI ALGORITAM RADA U ŠPEDITERSKOM POSLOVANJU Ovaj modul ima cilj da pomogne:
- budućem špediteru u shvaćanju različitih etapa u obradi informacija u špediterskom poslovanju koji se nalaze u jednom dosijeu zvanom „tranzitnim“ (profesionalni termin)
- budućem kandidatu na ispitu za dobivanje diplome o špediterskom kapacitetu, te da nauči sve o metodama za dobro polaganje kontrolnog testa.
U jednom špediterskom poduzeću, eksploatacija je u srži komercijalnih, tehničkih i finansijskih uloga. „Proizvod je proizveden“ u svakom momentu.
Poduzeće živi prije svega od veličine povjerenja njegovih klijenata; osiguranje o tehničkom kapacitetu je jedan od glavnih osnova poslovanja.
Rukovodilac poduzeća je u prvoj liniji da se odbrani ovaj dragocijen kapital. Nasuprot što se događa u ostalim privrednim granama, od njega se traži da ima dovoljno znanja da riješi sve tehničke probleme. Od početka njegovog poslovanja, poduzeće mora posvetiti dosta pažnje i potražnji vrhunske kvalitete u njihovim uslugama. S time, samo ponašanje rukovodioca je najbolji primjer osoblju.
On tako mora dokazati svoj kapacitet u obradi administrativnih i komercijalnih operacija tokom eksploatacije poduzeća.
Jedan posao se može dobiti samo zahvaljujući posjeti jednog klijenta, pozivom na javni natječaj ili povremenom konsultacijom. Ponuđena metoda cilja većinu slučajeva koji se dogode: pojava novog klijenta, potreba za jasno naznačeni prijevoz, itd.
Vrlo često, jedan novi posao može prisiliti špeditera da napravi plan transporta po mjeri.
Komercijalna politika jednog poduzeća i njegova eksploatacija moraju se odvijati u što većoj suradnji; izvršilac radova mora često potvrditi prihvat potražnje, zbog konkretnih uslova rada koji se često
14 mijenjaju. Vrlo često se potražnja klijenta odnosi direktno na izvršioca radova. Zbog toga se treba razlikovati vrlo jasno svačija uloga tokom otpreme robe.
Plan ovog modula će biti kao slijedeće:
Potražnja: analiza klijenta i njegova potreba
- Analiza mogućnosti realizacije osmišljene operacije: o razmatranje,
o pregovaranje i njegovo postavljanje,
o formalizacija klijentove ponude, potpis ugovora
Realizacija: eksploatacija dosijea (Otprema ili izvoz/Nabavka ili uvoz) 1.6. ANALIZA KLIJENTOVE POTRAŽNJE
Postavljanje univerzalnih Kiplingovih pitanja: Ko? – Šta? – Gdje? – Kada? – Kako ? Ko (je potražitelj usluge)?
- Koji sektor aktivnosti (industrijski, poljoprivredni, komercijalni, itd.), - Status (industrijalac, trgovac, trgovac na veliko, trgovac na malo, itd.), - Pravni status poduzeća (filijala, dioničarsko društvo, privatnik, itd),
- Veličina poduzeća (veličina kapitala, broj zaposlenog osoblja, broj ukupnih filijala ili zastupnika, itd), - Finansijska struktura poduzeća,
- Platežna sposobnost poduzeća, - Povijesno stvaranje poduzeća, - Način rada poduzeća,
- Ustrojna shema, rukovodioci poduzeća,
- Sugovornici poduzeća: trgovac, tehničko osoblje, finansijski stručnjak, itd, - Klijent poduzeća (u slučaju izvoza) ili njegov dobavljač (u slučaju izvoza).
Šta? - Vrsta robe,
- Specifičnosti: opasna roba, kvarljiva, tekuća, robe za koju trebaju specijalne dozvole, - Vrijednost robe,
- Skladištenje i ambalaža,
- Veličina pošiljke (težina i volumen).
Gdje?
- Mjesto ukrcavanja, dopreme, sugovornici, - Razlike između prodavača/kupca/nalogodavca, - Pristup odredišnom mjestu,
- Carinski prijelazi.
15 - Datum i vrijeme davanja robe na raspolaganje,
- Željeni/zahtijevani datum i vrijeme za dopremu, - Predviđeno vrijeme za ukrcavanje/iskrcavanje, - Horarij,
- Frekvencija, dolazak na vrijeme.
Kako?
- Incoterms, geografska razdaljina robe za otpremu, - Alati za skladištenje na određenom mjestu, - Uslovi nametnuti vozilima,
- Otprema dokumenata,
- Potrebne vize za tranzit/ulazak u jednu zemlju,
- Otprema za dokazanu naknadu, bankarsku potvrdu o plaćanju, itd., - Dobijene informacije (od strane koga?),
- Dati informacije (kome?),
- Prelazak kroz carinarnicu: određena prelazišna mjesta, nametnuti sugovornici, promet dokumenata, čekanje na carinarnici,
- Obavezan prijelaz preko (na primjer luka po dokumentnom akreditivu).
1.7. STUDIJE PROVEDIVOSTI
Razmatranje se odnosi na slijedeće tačke Kako postići slijedeće ciljeve:
- Zadovoljstvo klijenta (ustrajna privrženost), - Zadovoljstvo dobavljača (ustrajna privrženost), - Rentabilnost.
Traganje i analiza svih prisutnih sredstava, te selekcija adaptiranih potražnji Taj izbor se tiče slijedećeg:
- Vrsta glavnog prijevoznog sredstva (na primjer, zračni, pomorski, u zavisnosti od vremenskog roka za otpremu),
- Vrsta transporta između proizvođača do mjesta otpremišta te do mjesta dopremišta i krajnjeg kupca,
- Grupisanje pošiljki,
- Vrsta broda, aviona itd. te poželjnog putnog smjera,
- Mogućnosti brze otpreme (kapacitet, frekvencija) – prilagođavanje putnom smjeru, - Vrsta vozila i oprema,
- Operacije istovara/utovara,
- Dodatne operacije: ambalaža, osiguranje, posredničko skladištenje, administrativne vize, - Operacije na carinarnici (koje, gdje),
- Operacije koje treba učiniti dopisnik, - Obavezan posjed informacije i dokumenta,
16 Pregovaranje i postavljanje proračunatih sredstava
Studiji o provedivosti se radi prije svakog izbora dobavljača za svaki od traženih usluga u jednom transportnom planu otpreme. Svaki od izbora je rezultat predgovora za kupnju usluge.
Sugovornici su: pomorska i zračna poduzeća, cestni prijevoznici, mogući dopisnici ili izvođači usluga, osim transportnih.
Kriteriji za izbor su suglasni s uvjetima koji su već objašnjeni u modulu D1.
Formalizacija klijentove ponude
Radi o globalnom ili detaljnom proračunu, koji se radi naspram navike klijenta i njegovog načina rada. Cilj je prvenstveno da se dobije potpis ugovora. Faze su slijedeće:
- Priprema svih razloga za priložen proračun, - Prinos kotacije ili proračuna,
- Potrebna priprema za moguće pregovaranje, - Prihvaćanje: potpisivanje ugovora o špediciji.
1.8. IZVRŠENJE USLUGE PO NALOGU KLIJENTA Davanje uputa - Koje? - Kome? - Za kada? - S kojom preciznošću? - S kojim dokumentima? Slijeđenje - Koje operacije? - Kod koga? - Za kada?
- Putem kojeg sredstva?
Nabaviti dokumente - Koje?
- Od koga? - Kada? - Na koji način?
- Provjeriti pravovaljani rok.
Predati dokumente
- Koje? (zavisi od sugovornika) - Kome?
- Kada? - Na koji način?
17 - Provjeriti pravovaljani rok prije njihovih predavanja.
Dobiti informacije Dati informacije
- Koje? Npr. prvobitna uzbuna - Kome?
- Za kada? - Na koji način?
Naplata
Isplata računa dobavljačima. Praćenje isplaćivanja.
18 1.9 ULOGA I ZADACI MEĐUNARODNOG ŠPEDITERA
Osnovni zadatak međunarodnog špeditera je da svog nalogodavca oslobodi cjelokupne brige oko otpreme ili dopreme robe, kao i svih poslova u vezi sa tim.
Osnovni špediterski poslovi i zadaci su:
FIATA je međunarodni savez špediterskih udruženja (Federation des Associations de Transitaires et Assimiles) sjedište saveza je u Bernu, a sekretarijat je u Beču. Osnovni zadatak FIATA je unapređenje špeditersku djeltnost u međunarodnim razmjerima tj. Da se bavi problemima pravne, ekonomske i tehničke
ZADACI:
Davanje strucnih savjeta i učešće u pregovorima pri zaključivanju ugovora o međunarodnoj kupoprodaji (transport, osiguranje, carinjenje)
Izbor najpovoljnijih transportnih sredstava, prijevoznih puteva i klauzula koje treba primjeniti u me|unarodnoj kupoprodaji
Organizacija zbirnog prometa JIT tehnologije
Zaklju~ivanje ugovora o prijevozu, utovaru, istovaru, pretovaru, skladi{tenju, sortiranju, pakovanju, osiguranju robe
Carinsko posredovanje
Izdavanje {pediterskih potvrda i ostalih FIATA dokumenata ispostavljanje ili pribavljanje transportnih i drugih isprava i kontrola obra~una transportnih i drugih tro{kova
Preduzimanje mjera za obe{te}enje u slu~aju gubitka, o{te}enja ili zaka{njenja isporuke robe
Pribavljanje transportnih dozvola i ostalih dokumenata Organizovanje pra}enje tereta i
Unutra{nja {pedicija ostalo
19 Zadaci :
- kontakt sa postoje}im i potencijalnim komitentima o organizaciji dopreme, prihvata i dostave uvoznih po{iljaka - osiguranje robe u transportu prema dispoziciji - carinsko posredovanje i dr. Organizacija (unutra{njost) : - sektor, slu`ba, odjeljenje, filijala -poslovnica idr FUNKCIJA UVOZA U ME\UNARODNOJ [PEDICIJI TEHNOLOŠKI POSTUPAK: 1. POZICIONIRANJE 2. DISPONIRANJE 3. OSIGURANJE 4. AVIZIRANJE I PRIJEM ROBE 5. CARINJENJE 6. OTPREMA KOMITENTU 7. FAKTURISANJE UVOZNA DISPOZICIJA
prirode koji se odnose na međunarodnu špediciju. Unutar FIATA postoje različite stalne komisije i potkomisije, kao npr. željeznički promet, pomorski, cestovni idr.
1.10 POSLOVI UVOZA
Poslovi uvoznog dijela međunarodne špedicije mogli bi se, uglavnom, svesti u slijedeće radnje: Pozicioniranje
Disponiranje Osiguranje
Aviziranje i prihvat robe
Istovar/iskrcaj robe Carinjenje
Otprema komitentu Fakturisanje
Zadatak se sastoji da osim kontakata s postojećim potencijalnim komitentima, u organizaciji i dopremi, prihvatu i dostavi uvoznih pošiljaka komitentima ili ponjihovom nalogu –krajnjim korisnicima.
20
UVOZNA DISPOZICIJA:
Nalog špediteru da izvrši određeni posao
{tampana je na posebnom formularu od strane {peditera i dostavljena uvoznicima mo`e biti data pismeno i usmeno
prihvatanjem dispozicije {pediter je zaklju~io ugovor o {pediterskom poslu dispozicija mo`e biti odgovor na {pediterevu ponudu
UVOZNA DISPOZICIJA 1.Podaci o robi 2. Podaci o uslovima i na~inu dopreme 3. Podaci o osiguranju 4. Ostali podaci Prilozi:
Prijava o zaključenju posla Faktura
Razna uvjerenja
Izvod iz kupoprodajnog ugovora
- [pediter:
- evidentira prijem dispozicije - pa`ljivo prou~ava - po potrebi tra`i od uvoznika
neophodna obja{njenja - upozorava na nedostatke
potrebnih isprava - potvr|uje prijem dispozicije - otvara pozicionu mapu i u nju
stavlja UCD i ostala dokumenta
Pozicioniranje –- svaka primljena dispozicija se registruje i dodjeljuje se broj pozicije pod kojim se vodi cjelokupna prepiska u vezi sa izvršenjem posla.
Dispozicija predstvalja nalog špediteru da izvrši jedan određeni posao, on se izdaje na posebnom obrascu-formularu. Dispozicija se može dati i usmeno, telefonom ili telefaxom. Dispozicija mora sadržavati podatake o robi (njena svojstva, pakiranje i sl.) Ovi podaci se mogu razvrstati u slijedeće grupe: podaci o robi, podaci o uslovima i načinu dopreme, podaci o osiguranju i osatli podaci.
Disponiranje – nakon dobijene dispozicije i dokumenata pozicijske mape. Instradaciju robe možemo izvršiti u dva smjera i to ako je komitent izričito naveo način i prevozni put ili je ostavio špediteru da u skladu sa kupoprodajnim ugovorom izvrši istu. U skladu sa postoješim tarifama odabira se optimalni prevoz, nakon toga se vrši tzv. opoziv robe. Opoziv predstavlja instrukciju inostranom liferantu ( dobavljaču) kako, kada i na koji način da otpremi prodanu robu. Opoziv se piše u više kopija, od kojih se obavezno dostavljaju dobavljaču, špediteru u zemlji dobavljača, komitentu idr.
Osiguranje – postupak koji sprovodi špediter u skladu sa sporazumima, osiguravanje pošiljke protiv uobičajeni i zatraženih rizika.
Doprema robe – vrši se u skladu sa odredbama kupoprodajnog ugovora., odnosno na temelju datih instrukcija u dispoziciji nalogodavca.
21 Aviziranje i prihvat robe - proces obavještavanje komitenta o trenutnom stanju i poziciji robe. (npr. O
prispjeću pošiljke na odredište, uputnoj stanici, tranzitnom carinjenju, ležarina, kolska danguba isl.) O Prispjeću pošiljke i drugim stanjima špediter obavještava komitenta tzv formulacijom obavještenja (vizom) ili formularom.
Carinjenje - špediter u kratkom vremenskom roku priprema svu potrebnu dokumentaciju potrebnu za carinjenje robe. Zbog kratkoće vremena vrlo je bitno da špediter na osnovu prethodnih obavijesti od strane pošiljaoca o otpremi poišiljke pripremi dokumentaciju za proces carinjenja. Kao mjesto carinjenja prihvata se ono koje je naznačeno tj propisao pošiljaoc u prevoznoj ispravi, naravno ako tamo postoji carisnska ispostava, odnosno ako je prema propisima carinjenje takve robe tamo dozvoljeno. Uvozno carinjenje obavlja se na temelju uvozne carinske deklaracije. Uz deklaraciju se treba priložiti faktura, prevozne isprave, troškovi prevoza, specifikacije i dr. Budući da se carinjenje sastoji iz podnošenja deklaracije, pregleda dokumentacije, pregleda robe i proračuna i naplate carinskih pristojbi. Kroz čitav proces aktivnu saradnju ima špediter.
Otpremanje robe komitentu ( korisniku)
Još za vrijeme postupka carinjenja, špediter treba da izvrši sve potrebne predradnje u smislu dispozicije uvoznika kako bi na najbrži način odmah po vcarinjenju mogao robu otpremiti i kako to uvoznik traži.Roba se podiže kod vozara ili u carinskom skladištu odnosno stovarištu na temelju duplikata ovjerene carinskse deklaracije i iskupljene carinske isprave.
U špediterske poslove spada i distribucija robe po nalogu komitenta. Ako je roba ocarinjena u carinskom skladištu, odnosno stovarištu, špediter može prema dispoziciji nalogodavca izvršiti distribuciju, i to tek nakon prijema potvrđene deklaracije. Prilikom distribucije moguće je da je potrebno izvršiti još neke druge radnje (prepakiranje, signiranje i dr.)
Zbirni promet – pod zbirnim prometom podrazumjeva se skupljanje pojedinačnih komadnih (manjih) pošiljaka od jednog ili više pošiljaoca iz jednog grada ili zemlje, u nekom prikladnom mjestu (RTC, saobraćajnom ili drugom centru).
Fakturisanje – za sve usluge koje smo učinili za komitenta potrebno je fakturisati. Pri fakturisanju obračunavamo sve troškove i špediterska zarada po tarifi.
22 1.11 POSLOVI IZVOZA
Poslovi izvoza špedicije sadrže slijedeće radnje: Pozicioniranje
Ugovaranje prevoznih sredstav otpreme robe
Ispostavljanje prevoznih isprava Utovar/ukrcaj
Carinjenje Osiguranje Aviziranje fakturisanje
Razvoj kooperacije u logistici u industrijskom sektoru
2. Logistička koncepcija
* projektovanje sistema *
2.1 ORGANIZACIONI KONCEPT LOGISTIKE
ASPEKTI ORGANIZACIJE LOGISTIČKIH SISTEMA INTERORGANIZACI ONI LOGISTIČKI SISTEMI
B
INTRAORGANIZACI ONI LOGISTIČKI SISTEMIA
INTERORGANIZACIONI ASPEKT U TRANSPORTNIM LANCIMAB
PO[ ILJALAC OTPREMNI
[ PEDITER TRANSPORTER PRIJEMNI [ PEDITER PRIMALAC Drumski @elezni~ki Vazdu{ ni Rije~ni Pomorski MTO
23 1. SVAKA ORGANIZACIONA FORMA PRVENSTVENO TREBA DA SAVLADA PROBLEME U OKVIRU
TRI GRUPE
KONFLIKTI IZMEĐU ORGANIZACIONIH CJELINA KONFLIKTI UNUTAR OGRANIZACIONIH CJELINA TELEMATSKI PROBLEMI
2. SVAKI SISTEM MORA IMATI SVOJU ORGANIZACIONU FORMU
2.2 ORGANIZACIJA I FUNKCIJE LOGISTIKE U PREDUZEĆIMA
Postoje tri oblika organizacije logistike u preduzećima:
Centralizovana logistička koncepcija (manja preduzeća),
Decentralizovana logistička koncepcija (veća preduzeća različitih tokova i proizvoda) i Kombinovana centralizovano decentralizovana logistička koncepcija
RUKOVODSTVO PREDUZEĆA
FINANSIJSKA SLUŽBA KADROVSKA SLUŽBA OPŠTA I PRAVNA
SLUŽBA LOGISTIČKA
SLUŽBA
PROIZVODNJA A PROIZVODNJA B PROIZVODNJA C
PROIZVODNJA MARKETING PLASMAN PROIZVODNJA MARKETING PLASMAN PROIZVODNJA MARKETING PLASMAN
CENTRALI ZOVANA LOGI STI ^ KA KONCEPCI JA
RUKOVODSTVO PREDUZE] A
FINANSIJSKA
SLU@BA PERSONALNA SLU@BA PRAVNA SLU@BA
PROIZVODNJA A PROIZVODNJA B PROIZVODNJA C
PROIZVODNJA MARKETING LOGISTIKA PROIZVODNJA MARKETING PROIZVODNJA MARKETING DECENTRALIZOVANA LOGISTI^KA KONCEPCIJA PLASMAN LOGISTIKA PLASMAN LOGISTIKA PLASMAN
24
RUKOVODSTVO PREDUZE] A
FINANSIJSKA
SLU@BA KADROVSKA SLU@BA LOGISTI^ KA SLU@BA OP[ TA I PRAVNA SLU@BA
PROIZVODNJA A PROIZVODNJA B PROIZVODNJA C
PROIZVODNJA MARKETING PROIZVODNJA MARKETING PROIZVODNJA MARKETING KOMBINOVANA CENTRALIZOVANA – DECENTRALIZOVANA LOGISTI^KA KONCEPCIJA LOGISTIKA PLASMAN LOGISTIKA PLASMAN LOGISTIKA PLASMAN Logistika ima: 1. upravljačku funkciju:
prjektovanje logističkog sistema,
koordinacija logističkih aktivnosti na nivou preduzeća, organizacija prevoza svih vidova transporta,
ugovaranje nabavke i isporuke robe, kontrola i optimizacija zaliha,
centralno upravljanje logističkim podsistemima,
razvoj tehnoke i tehnologije i organizacije logističke usluge, planiranje potrebne proizvodnje i mogućnost plasmana, poslovi tarifa,
privremeni uvoz LEASING opreme i sl, LAYOUT na makro nivou
2. izvršnu funkciju: industrijska logistika, prevoz, skladištenje, održavanje, rezervni delovi
Primer jedne Nemačke naftne kompanije VEBA – logistika je izvučena na najviši nivo. Oni imaju logistiku nabavke, logistiku industrijskog kompleksa, logistiku distribucije i plasmana (Logistics Controlling – sistem za praćenje informacija o svim logističkim procesima, sistem podrške poslovanja preduzeća).
25 2.3 LOGISTIČKI PRINCIPI
Međusobne veze materijalnih, energetskih i informacionih tokova podliježu principima intenzivne koordinacije i integracije svih sistema i procesa preko kojih se prostorno, vremenski i kvalitativno transformišu robni tokovi u procesu reprodukcije. Intenzivan razvoj privrednih sistema bazira se na primjeni logističkih principa:
1. PRINCIP: sveobuhvatna i jednovremena optimizacija svih karika materijalnih, energetskih i informacionih tokova. Cjelovito posmatranje tokova na putu od izvora sirovina do krajnjeg potrošača finalnih proizvoda.
2. PRINCIP: izjednačavanje nivoa tehnologije logistike i proizvodnje.
3. PRINCIP: uvođenje integruma u logistički lanac. Nosilac integrativne funkcije u fizičkom smislu je logistička jedinica koja prolazi kroz sisteme bez ili sa neznatnim izmenama. Težnja je stvaranje idealne logističke jedinice koja bi zadovoljila sljedeću jednakost: JEDINICA PAKOVANJA= JEDINICA SKLADIŠTENJA= JEDINICA PRETOVARA = JEDINICA TRANSPORTA = LOGISTIČKA JEDINICA.
4. PRINCIP:vremenska sinhronazacija u cilju bržeg protoka materijala i uz eliminaciju svih zastoja i zaliha na cjelokupnom putu transformacije robe u procesu reprodukcije.
5. PRINCIP: povezivanje informacionih, robnih i energetskih tokova.
6. PRINCIP: multidisciplinarni pristup optimizaciji logističkih lanaca sa ciljem dostave prave robe, u pravoj količini, na pravo mesto u pravo vrijeme.
7. PRINCIP: primena savremenih komunikacionih sredstava i informatičke tehnologije koja se integriše u jedinstven sistem i obezbeđuje povezivanje svih učesnika u logističkom lancu.
8. PRINCIP: edukacija i stvaranje novog profila stručnjaka, inženjera logistike osposobljenog da projektuje i upravlja logističkim sistemima i procesima.
Logistika se nalazi u presjeku različitih stručnih disciplina kao multidisciplinarna oblast. Svaki napredak i razvoj u bilo kojoj od tih oblasti se reflektuje na razvoj logistike, a njen razvoj impulsivno, povratno djeluje na razvoj ostalih disciplina, što u zatvorenom iterativnom krugu predstavlja činilac sveukupnog privrednog razvoja. Logistika je dobila epitet naučnog faktora razvoja tržišne privrede ekonomski najmoćnijih zemalja u svetu.
LOGISTIKA
TEHNIKA SISTEMA TRANSPORTNA TEHNOLOGIJA EKONOMIJA PREDUZE] A KOMUNIKACIONA TEHNIKA TEHNIKA TRANSPORTNEOPREME MARKETING INFORMATIKA PROIZVODNA
TEHNOLOGIJA
26 DEKOMPOZICIJA LOGISTIČKIH SISTEMA SA VREMENSKOG ASPEKTA
ZADACI UPRAVLJANJA I REALIZACIJE LOGISTI^ KIH PROCESA
I SISTEMA ZADACI ANALIZE,
PLANIRANJA I PROJEKTOVANJA LOGISTI^ KIH PROCESA
I SISTEMA
ZADACI OBRA^ UNA I ANALIZE IZVR[ ENJA LOGISTI^ KIH USLUGA ZADACI KONTROLE,
NADGLEDANJA IZVR[ ENJA LOGISTI^ KIH PROCESA
LOGISTIKA
VREMENSKA KOMPONENTA
Vremenski aspekt logističkih sistema
2.4 Sistem fizičke distribucije
2.4.1 SERVIS KLIJENATA
Devedesetih godina kompanije (proizvođači – trgovci) su se u funkciji osvajanja konkurentnosti na tržištu orjentisali na ispunjenje vrlo kompleksnih želja klijenata (klijent je kralj – ima novac i donosi odluku o kupovini tog proizvoda).
Preduzeća su postavila cilj da budu stalno u kontaktu sa klijentima i da se stalno prilagođavaju promenama i njihovim željama jer od toga jasno imaju koristi. Cilj je formirati skup stalnih klijenata i pridobiti nove klijente kroz koncept brzih promena i ispunjenja želja klijenata.
Ispunjenje zahtijeva klijenata se razlikuje u odnosu na tri oblasti zahtijeva:
1. Osnovni zahtjevi koji se obavezno moraju ispuniti, u protivnom slijedi nezadovoljstvo klijenta
2. Prateći zahtjevi koje klijent očekuje i vrlo će biti zadovoljan ako se ispune, a oni nisu precizirani u ponudama mnogih ponuđivača. Ovi zahtjevi se razlikuju od branše do branše;
3. Posebni zahtjevi koje klijent ne očekuje ali ako se realizuju onda se ostvari veoma pozitivan utisak.
U vremenu kad ima mnogo sličnih proizvoda, mogućnost diferencijacije i konkurentnost je moguće ostvariti na polju LOGISTIČKE USLUGE.
27 A1 A2 PROIZVO\ A^ I ISPORU^ IOCI PROIZVODA A1 A k A k A k konkurencija na tr`i{tu A k KUPAC, KLIJENT ima svoje `elje:
1. PRAVA ROBA (vrsta, koli~ina) 2. PRAVOG KVALITETA (ispravna) 3. U PRAVO VREME
4. NA PRAVO MESTO (u stanu)
PROIZVOD PROIZVOD + ISPORUKA ISPORUKA SERVIS ISPORUKE KOMPONENTE: 1. VREME ISPORUKE 2. STANJE ISPORUKE 3. POUZDANOST ISPORUKE 4. FLEKSIBILNOST ISPORUKE ILI
Pošiljalac i primalac mogu biti sva pravna i fizička lica. Mogu biti i ista ili različita institucija (npr. deo trgovine, deo industrije….)
Pošiljke mogu biti male (mali paket) i velike (do nekoliko hiljada tona). Mogu biti homogene i nehomogene. Pošiljka može biti:
jedna ili više isporuka,
pošiljka tačno određena u vremenu, pojedinačna i zbirna (za više korisnika), zavisna i nezavisna,
pošiljalac i primalac u realizaciji (organizaciji) isporuke učestvuju zajedno, a i neko treći može tro da uradi.
2.4.2 USLUGA SNABDJEVANJA I SERVIS ISPORUKE
Logistička usluga je rezultat LOGISTIČKOG SISTEMA i ona se ugrađuje u robu koju je potrebno isporučiti klijentu, a on to očekuje.
Servis isporuke je usluga koju INDUSTRIJSKA i TRGOVAČKA preduzeća nude kroz prodaju robe. KOMPONENTE SERVISA:
1. VRIJEME ISPORUKE 2. KVALITET ISPORUKE 3. OBUHVATNOST ISPORUKE 4. FLEKSIBILNOST
28
KLIJENT
REGIONALNI PRODAJNI BIRO ISPORU^ IOCA
CENTRALNA OBRADA SKLADI[TE ZA ISPORUKU TRANSPORTNO SREDSTVO KLIJENT UTOVAR ISTOVAR
vreme kumulanta u danima 1 1 1 1/2 2 2 1 1/2 1/2 1/2 1 2 3 3 6 10 4 6 1/2 9 8 1/2 PRIHVAT PORUD`BINE OBRADA PORUD`BINE OBJEDINJAVANJE I PAKOVANJE PRETOVAR I TRANSPORT USKLADI[ TENJE ROBE KOD KLIJENTA
Vrijeme isporuke
1. VRIJEME ISPORUKE – je proizvod logističkog sistema (Lieferzeit).
2. POUZDANOST ISPORUKE – pouzdanost strukture i vremena isporuke (Lieferzuxeulassigkeit). Zavisi od dva faktora:
a. pouzdanosti radnih procesa i
b. spremnosti za isporuku (Lieferbereitsalaft) – da li iz jednog ili više skladišta, iz centralnog skladišta
3. KVALITET ISPORUKE – stanje isporuke (Lieferungs beschaffeukeit). Zavisi od dva faktora:
a. tačnosti isporuke – oblik i količina, gubici i b. stanja, kvaliteta isporuke – oštećenja, pakovanje 4. FLEKSIBILNOST ISPORUKE – liefrflexibilitat.
Zavisi od tri faktora:
a. modaliteta porudžbenice – veličina, količina,….. b. modaliteta isporuke – oblik pakovanja,…
29 UKUPNI PROMET TRO[ KOVI DOBIT 93% 95% 100%
KVALITET LOGISTIČKE USLUGE
AUTORI KRITERIJUMI EVROPSKA PREDUZEĆA NEMAČKA PREDUZEĆA USA PREDUZEĆA Gerhands 1994 Polzin 1996 Pfohl/Klee r 1986 Aberle/En gel 1993 Pfohl/Een gel/ Fruharf 1996 NJildeman n 1997 Stock/Lalo nde 1997 Gubson/Si nk/Mundu 1993 Transportna sigurnost 1 - 6 1 2 7 6 5 Garancija termina 2 1 1 2 1 1 1 1 Trajanje transporta 9 2 2 3 - 3 3 1 Cena transporta 4 - 3 4 - - 2 2 Učestalost transporta - - 5 5 - - 5 -
Ograničenja, zastoji i ponašanje
pri naknadnim zahtjevima 3 - 8 - - - - 4
Pokrivenost područja i mreže 6 5 4 8 - - 4 -
30 Karakteristike kvaliteta logističke usluge:
1. Utisak o saradniku
2. Utisak o tehničkom stanju sistema 3. Lokacija i oprema poslovnog prostora 4. Redovnost održavanja
5. Orjentacija na očuvanje okoline 6. Različitost pretovarnih mogućnosti 7. Ekološki aspekt infrastrukturnih priključaka 8. Implementacija postupaka za sigurnost kvaliteta 9. Sertifikat sistema za upravljanje kvalitetom 10. Ubedljivost saradnika prodavaoca usluge 11. Odgovornost saradnika
12. Kompetencija saradnika
13. Kompetencija radnika u organizaciji procesa 14. Garancija ponude
15. Raznovrsnost mogućnosti komuniciranja 16. Modaliteti pojedinih porudžbina i isporuka 17. Širina i dubina ponuđene usluge
18. Pokrivenost površine i povezanost sa mrežom u nacionalnom prostoru
19. Pokrivenost površine i povezanost sa mrežom u Evropi
20. Imidž i reference davaoca usluge 21. Brzina prevazilaženja problema 22. Iskustvo u struci davaoca usluge 23. Brza reakcija na promene želja klijenta 24. Aktuelnost i primenjivost informacija 25. Praćenje pošiljke
26. Obrada reklamacija
27. Logistički procesi koji štite životno okruženje 28. Brzo informisanje u slučaju odlaganja isporuke 29. Fleksibilnost u vremenu prihvatanja ili isporučivanja
robe
30. Raspoloživost reprezenta u slučaju potrebe 31. Transportna pouzdanost pri isporuci 32. Poštovanje termina
33. Isporučivost u potrebnom obliku i količini 34. Kratko vrijeme isporuke
35. Cena isporuke SERVIS ISPORUKE VRIJEME ISPORUKE prenosa porud`bine obrade porud`bine otpreme transporta lokacije skladi{ta KVALITET ISPORUKE dostave - pakovanja - pretovara - transporta oblika i veli~ine - obrade porud`bine FLEKSIBILNOS T ISPORUKE realizacije poru~ivanja pakovanja transporta OBUHVATNOST ISPORUKE upravljanja zalihama
VRIJEME ISPORUKE: Vrijeme od momenta definisanja isporuke do momenta ulaska robe u skladište KVALITET ISPORUKE: Ispunjenje zahtijeva klijenta i obuhvatnost jedinice poručivanja u željenom
stanju isporučene robe
FLEKSIBILNOST ISPORUKE: Učestalost, modaliteti isporuke koje definiše i koji odgovaraju klijentu OBUHVATNOST ISPORUKE: Raspoloživost robe koju klijent zahtijeva u prihvatljivom vremenu isporuke
31 2.5 KOOPERACIJA
MJERE KOJE SE PREDUZIMAJU DA BI SE KOORDINIRANO DJELOVALO NA TRŽIŠTU: ekonomske (investicije, tarifska politika…)
pravne (dozvole, propisi, oslobađanje od poreza…) tehničke (razvoj brzih pruga, telekom. tehnike…) tehnološke (primena novih tehnologija transporta…) organizacione (postojanje raznih organizacija…) NIVOI KOORDINACIJE:
• globalni svetski nivo • međunarodni nivo • na nivou teritorija • na nivou udruženja • na nivou preduzeća
KOORDINACIJA MOŽE BITI I NA:
• strateškom nivou (npr: razvoj sistema integralnog transporta je u nekim zemljama bio predmet strateške koordinacije - konkretno kontenerizacija)
• operativnom nivou (izbor optimalnog transportnog lanca, izbor optimalnog prevozioca, make-or-buy strtegija, cyti logistic…)
Kooperacija je definisana obimom i brojem logističkih aktivnosti u lancu koje su predmet zajedničkog rada, od poručivanja, pakovanja, skladištenja, držanja zaliha, loko transporta, daljinskog transporta, do sortiranja, komisioniranja i svih informacionih i kontrolnih aktivnosti.
RAZLOZI NASTANKA KOOPERACIJE:
kompleksnost transportnih zadataka u transportnom lancu, zahtjevi za većim kvalitetom,
specijalizacija rada
ekonomski ciljevi za jeftinijim transportom prostorna disperzija sistema
UČESNICI U KOOPERACIJI: • korisnici transportnih usluga
• nosioci prevozno-transportnih usluga
• nosioci skladišno-manipulativno-pretovarnih usluga • špedicija
KOOPERACIJA MOŽE BITI:
• prosta (svaki učesnik obavlja sve operacije da bi realizovao transportnu uslugu)
• složena (svi učesnici su specijalizovani, više njih učestvuje u davanju kompleksne usluge)
FORME KOOPERACIJE:
• horizontalna (sabiranje transportnih zahtijeva u vremenu i prostoru)
• vertikalna (kooperacija između transportnih preduzeća i korisnika, špeditera i korisnika…)
• dijagonalna (zajednički rad između različitih saobraćajnih tehnika i tehnologija na različitim područjima, prvenstveno se odnosi na transportne lance u tehnologijama integralnog transporta - hucke pack, prevoz izmenljivih transportnih sudova, sedlaste prikolice, pokretne sutostrade…)
32 OBLICI KOOPERACIJE: • ekonomski • tehnološki • tehnički • organizacioni • informacioni
NIVOI KOOPERACIJE: planiranje, realizacija, kontrola
PODRUČJA KOOPERACIJE: lokalni i daljinski ransport, skladištenje, zalihe, pretovar i dr.
RTC
RTC
PR 5 PR1 PO3 PO2 PO1 daljinskitransport loko distributivnitransport loko sabirni transport skladi{tenje zalihe sortiranje pretovar skladi{tenje zalihe sortiranje pretovar poru~ivanje trgovina KONCEPCIJA KOOPERACIJE
PODRUČJE KOOPERACIJE U LOGISTIČKOM LANCU
poruči-vanje loko sabirni transp. skladi-štenje zalihe dalji--nski transp. skladi-štenje zalihe komisi-oni- ranje loko distrib transp. kooperanti partneri struktura i broj • proizvođači po-pošiljaoci pr-primaoci • trgovina • špedicija transportno preduzeće • RTC po pr trgov šped po/3 šped po/3 šped RTC po šped po/3 šped trans pr/5 trgov pr/5 trgov pr/5 trgov trans pr/5 šped trans nivo kooperacije • planiranje • realizacija • kontrola real kontr real real kontr plan real kontr real plan kontr real plan real oblici kooperacije • tehnološki • organizacioni • ekonomski • informacioni tehn org info tehn org tehn info tehn org info tehn org eko info org eko info tehn tehn org
33 2.5.1 EFEKTI KOOPERACIJE
1. smanjenje nepotrebno dupliranih logističkih sistema (veći broj skladišta u logističkom lancu od proizvodnje do potrošnje),
2. smanjenje zaliha u procesima distribucije,
3. koncentracija u tokovima omogućava savremenih tehnologija, 4. ubrzava se protok materijala kroz procese distribucije, 5. bolje korišćenje kapaciteta logističkih sistema,
6. smanjuje se vezani kapital u logističkim sistemima i zalihe i povećava se masa kapitala za ulaganje u profitne sisteme,
7. povećava se kvalitet usluge koji je preduslov savremene strategije proizvodnje orjentisane ka tzv. “vučenim tokovima”,
8. povećava se fleksibilnost logističkog sistema koja je sve značajnija i prisutnija na tržištu proizvoda i usluga,
9. smanjenje logističkih troškova u distribuciji robe i povećanje kvaliteta isporuke povećavaju konkurentsku moć industrijskih preduzeća na nacionalnom i
međunarodnom nivou. 31% 13% 16% 31% 48% 20% 36% sada budu}nost 0% preduze}a koja su analizirana 50% 10% 20% 30% 40% 16% LOGISTIKA DISTRIBUCIJE LOGISTIKA NABAVKE LOGISTIKA POVRATNIH MATERIJALA I AMBALA@E PROIZVODNA LOGISTIKA
34
2.5.2 LOGISTIČKI LANCI
Logistički lanac je uređeni niz logističkih aktivnosti poručivanja, pakovanja, transporta, pretovara, skladištenja, formiranja tovarnih jedinica, sortiranja, kontrole, ukrupnjavanja, izrade prateće dokumentacije, itd. Redoslijed i broj aktivnosti u lancu LA=(LA1,LA2,...,LAi...,LAn ) su pod jakim dejstvom promenljivosti atributa koji ih
opisuju. LAi+1 LAi LA3 LA2 LA1 a2 a6 a4 a5 a3 n3 n2 n1 a1 LOGISTI^ KE AKTIVNOSTI ENTITETI • LA1 - PORU^ IVANE • LA2 - PAKOVANJE • LA3 - KONTROLA • LA4 - PRETOVAR • LA5 - TRANSPORT • LA6 - SKLADI[ TENJE • LA7 - SORTIRANJE • itd. A T R I B U T I • a1 - PROSTOR • a2 - VREME • a3 - KOLI^ INA • a4 - TRO[ KOVI • a5 - NIVO TEHNOLOGIJE • a6 - LOGISTI^ KA JEDINICA • a7 - NOSILAC REALIZACIJE • itd. TOKOVI MATERIJALA TOKOVI LJUDI TOKOVI INFORMACIJA TOKOVI ENERGIJE PROMENJIVOST • broj elemenata • struktura niza
• atributi elemenata u nizu
URE\ ENI NIZ SA PROMENJIVIM BROJEM I STRUKTUROM ELEMENATA
ME\ UZAVISNOST, UZASTOPNOST, PARALELNOST
35 dani ~aso minuti godin mese ~asovi sekun d vrem karike logisti~kog lanca
real time informacije porud`bine
transport skladi{tenjkomisioniran e real time informacija kontrola pretovar pretovar pakovanje transport skladi{tenje minuti sekun d minuti
Obilježjevremenske strukture aktivnosti u logističkom lancu
proizvodnj
finansije vozni park skladišten PROIZVOĐAČ META SISTEM LOGISTIČKI LANAC POTROŠAČ TRGOVINA ROBNO TRANSPORTNI CENTAR INTERES CILJ INTERES CILJ INTERES CILJ INTERES CILJ ŠPEDITERSKO TRANSPORTNO PREDUZEĆE što više robe za prevoz u jednoj po{iljci cilj {to manje
zalihe KONFLIKT CILJEVA U LANCU
B – izme|u institucionalnih celina KONFLIKT CILJEVA U LANCU
A – izme|u funkcionalnih celina
MIKRO LOGISTIČKI
SISTEM
OPTIMIZACIJA LANCA WIN - WIN
LOGISTIČKI LANAC JE MOST KOJI SPAJA MIKRO - META - MAKRO SISTEME SA TEŽNJOM URAVNOTEŽENJA KONFLIKTA CILJEVA UČESNIKA U LANCU
META LOGISTIČKI SISTEM MAKRO LOGISTIČKI SISTEM
36
LANAC KAO OTVOREN AH1 AH2 AH3 AH4 AH5 AH6 AH7 AH8
ASPEKT HOMOGENOG SABIRANJA LANACA U VREMENU I PROSTORU LANAC KAO ZATVOREN POTPUNA AUTONOMIJA DJELIMIČNA AUTONOMIJA
Sabiranje homogenih zahtijeva u logističkim lancima
A1 A2 LOGISTIČKI SISTEM A UBRZANJE PROTOKA LANCA LOGISTIČKI LANAC ISKORIŠĆENJE KAPACITETA SISTEMA B
Informatika Tehnika Tehnologija Organizacija Upravljanje A1 A1 A2 A B B4 B2 B1 KOMPLEKSNOST SVEOBUHVATNOST JEDNOVREMENA OPTIMIZACIJA SISTEMA I LANCA B1 B2
37 2.5.3 LOGISTIKA TRGOVINE
Ovo je oblast logistike distribucije. Logistika distribucije i plasmana proizvoda ima zadatak da organizuje takav sistem distribucije koji će maksimalno uskladiti ponudu i potražnju proizvoda i usluga između proizvodnje, trgovine i krajnjeg korisnika.
KANALI I LANCI DISTRIBUCIJE
Pod kanalima distribucije podrazumevamo skup elemenata koji karakterišu prostor, vrijeme, količinu, kapacitet, troškove, tehnologiju, organizaciju i informatiku.
Kanali distribucije se mogu podeliti na:
direktne (od proizvođača do potrošača) i
indirektne (proizvođač - trgovina na veliko – potrošač;
proizvođač - trgovina na veliko – trgovina na malo – potrošač; proizvođač - predradnik – trgovina na veliko, malo i potrošač)
PROIZVO\ A^ POTRO[ A^
TRGOVINA NA VELIKO TRGOVINA NA
MALO
Između trgovine na veliko i trgovine na malo postoje razlike:
količina, broj artikala, logistička jedinica, frekvencija….. TRGOVINA NA VELIKO TRGOVINA NA MALO ve}a koli~ina, manji asortiman, ve}e logisti~ke jedinice, manja frekvencija manja koli~ina, ve}i asortiman, manje logisti~ke jedinice, veća frekvencija
U trgovini na malo i u trgovini na veliko se javljaju transformacije u pojavnim oblicima roba pri čemu je kod trgovine na malo prisutno i raspakivanje i potom sabiranje jediničnih pakovanja. Frekvencija zahtijeva značajno odstupa prema vrsti artikla i zadaci koji se postavljaju pred logistiku imaju obilježje velike heterogenosti po više parametara. Ove tokove roba prati paralelni tok informacija, a teži se da tokovi informacija prethode tokovima materijala (elektronska trgovina).
38 2.5.4 LOGISTIKA PROIZVODNJE
LOGISTIKA PROIZVODNJE LOGISTIKA
NABAVKE DISTRIBUCIJELOGISTIKA
PROIZVODNI PROCESI
Prema fazama toka materijala proizvodna logistika se nalazi između logistike nabavke i logistike distribucije. Proizvodna logistika obuhvata sve aktivnosti koje su u vezi sa snabdjevanjem proizvodnog procesa, ulaza materijala, dijelova i dr., a sa druge strane izlaz gotovog proizvoda koji je spreman za dalju upotrebu.
U okviru proizvodnog procesa osnovni cilj je realizacija kvalitativnih promena na proizvodu sa ciljem da se dobiju željeni proizvodi (izlazi).
Proizvodni procesi se realizuju u okviru proizvodnog sistema.
PROIZVODNI SISTEM: elementi, podsistemi, veze, procesi sredstva za proizvodnju, mesto za rad, tehnologija, radna snaga ….. ULAZ IZLAZ sirovine, polufabrikati, gotovi proizvodi, energija, informacije, …. gotovi proizvodi, otpadni materijal, {kart, energija, informacije
Predmet rada u okviru proizvodnog procesa mijenja svoje kvalitativne i kvantitativne karakteristike prema definisanoj tehnologiji pri čemu svaka od ovih promena pred logistiku postavlja nove zadatke.
Proizvodni procesi i logističke aktivnosti su tijesno povezani, au nekim slučajevima i nerazdvojni. Ovo usko povezivanje je naglašeno i onda kada je područje zadataka logistike proizvodnje kroz tok materijala (ne obuhvata samo skladištenje, transport i manipulaciju već i obradu proizvoda).
U procesima proizvodnje sreće se izuzetno širok spektar pojavnih oblika materijala koji je višestruko veći od onih koji se javljaju u spoljnom transportu. U cilju sistematizacije sreću se različite kategorije proizvodnih procesa. KRITERIJUMI:
1. karakteristične vrste tehnoloških procesa u proizvodnji (proizvodnja energije, prerada i obrada materijala, montaža…),
2. prema oblicima veza tehnoloških procesa u okviru proizvodnje,
3. prema tipovima proizvodnje (obim) – masovna, serijska (za poznatog i nepoznatog kupca) i pojedinačna, 4. prema nivou automatizacije
39 U proizvodnim sistemima zadatak logistike je:
1. iskorišćenje proizvodnih kapaciteta, s jedne strane i 2. obezbeđenje robe za logistiku distribucije, s druge strane.
Logistika proizvodnje za sam proces proizvodnje priprema materijale neophodne za proizvodni proces i mora da obavi eksternu pripremu od isporučioca do preduzeća (veza sa logistikom nabavke).
Jaka veza logističkih i proizvodnih procesa nameće sistemski pristup pri rešavanju konkretnih zadataka pri čemu je cilj optimalno rešenje.
t Q
Q/2
Priprema resursa
Godišnja isporuka od Q komada može se ostvariti za kratko vrijeme ili u etapama. Sa aspekta pripreme za proizvodnju bolje je za kratko vrijeme proizvesti ukupnu količinu. Sa aspekta zaliza bolje je proizvodnju ostvariti u etapama (manje zalihe). Ova dva aspekta su u koliziji.
Postoje i drugi aspekti i problemi na savrenenom tržištu: asortiman proizvoda se često mijenja
količine jedne vrste proizvoda se smanjuju
sve veća udaljenost mesta proizvodnje i mesta potrošnje međunarodna podela rada
Nove tendencije u procesu proizvodnje koje su nastale sve oštrijom konkurencijom na tržištu dovele su do napuštanja tzv. “guranog sistema” i prelazak na “vučeni” proces realizacije proizvodnje.
Ovakvi oblizi proizvodnje nalaze se u okruženju tehnološkog progresa: a) novi materijali, b) novi postupci. SISTEMI RESURSI RM1 RM2 RM3 RMn radna ma{ina
40 Materijali od prvog radnog mesta prema tehnologiji osnovne proizvodnje trpe kvalitativne ili kvantitativne promene. Cilj je da se željeni izlaz ostvari sa što manje ulaganja, ali i sa što manjim troškovima pri funkcionisanju proizvodnje.
Proizvodni procesi se organizuju na više načina. Organizacioni pristupi imaju drugačije zahtijeve za proizvodnim resursima, ali i različit uticaj na logističke aktivnosti, a time i na troškove. U ovom domenu sreću se tri karakteristična tipa organizacije proizvodnje:
1. RADIONIČKA PROIZVODNJA, 2. PROTOČNA PROIZVODNJA,
3. PROIZVODNJA SA RADNIM CENTRIMA
RADIONIČKA PROIZVODNJA
Karakteristika radioničke proizvodnje je raspored radnih mesta prema srodnosti vrste operacija koje se obavljaju (ta radna mesta su prostorno objedinjena u jednu jedinicu – radionicu).
Ekstremna fleksibilnost
Za svaki zadatak – proizvodni nalog, predmet obrade se transportuje do proizvodne radionice prema redoslijedu operacija predviđenih tehnologijom. Ovo dovodi do velikog broja transportnih procesa, do ukrštanja tokova materijala, povratnih kretanja (kao na slici).
Uslijed raznolikosti vremena trajanja operacija tipično je međuskladištenje predmeta rada. Pored nesinhronizovanosti vremena operacija prisutne su i teškoće u realizaciji transportnih aktivnosti sa proizvodnim procesima (ovo dovodi do neophodnosti čekanja bilo transportnog sredstva bilo čekanje na transportno sredstvo). Pogodnosti radionice: objedinjavanje u jednu prostornu celinu, lakša kontrola, isti nivo obrazovanja radnika…
R1 – BUĐENJE R2 – GLODANJE R3 – BRU[ENJE
R4 – VARENJE R5 – STRUGOVI R6 ČIŠĆENJE P1
P2 P3
41 2.5.5 PROTOČNA PROIZVODNJA
Ovu proizvodnju karakteriše raspored radnih mesta prema redoslijedu operacija. Po pravilu se primenjuje kod serijske proizvodnje gde su operacije na predmetima rada tehnološki iste ili slične.
kvar
RM1 RM2 RM3 RM4
Tokovi materijala su kontinualni, kapacitet radnih mesta je usaglašen i mesta su velike proizvodnosti.
Puferi su mala skladišta između radnih mesta i imaju dvostruku ulogu: prijem željene količine materijala i da “hrani” deo linije sa druge strane.
RADNI CENTRI
Između radioničke i protočne proizvodnje primenjuje se rad u tzv. radnim centrima (grupna proizvodnja). Kod ovog tipa proizvodnje jedinice se prostorno grupišu, ali sa različitim funkcijama unutar grupe.
RM – radna mesta razli~itih vrsta ~ime omogu}avaju kompletnu obradu na odre| enom skupu proizvoda
Pogodnost ovog tipa proizvodnje je znatno skraćivanje transportnih puteva, manji broj ukrštanja i dr. Kod ovog tipa orgaizacije je karakteristično da radnici iz osnovne proizvodnje realizuju transport, manipulaciju i druge logističke aktivnosti u okviru proizvodnog “ostrva”.
2.5.6 JIT (JUST IN TIME)
Tvorac ove strategije je Taii chi Ohno (Taihi Oho).
JIT je sveobuhvatni pristup rješavanja problema čiji je cilj povećanje kvaliteta i poboljšanje vremenske komponente u području nabavke, proizvodnje i distribucije.
Osnovni cilj je da se eliminišu svi gubici u logističkom lancu pri čemu se pod gubicima podrazumevaju aktivnosti koje ne dodaju vrednost proizvodu. Teži se minimizaciji svih troškova.
42 Kroz ovakav pristup JIT teži izbjegavanju proizvodnje i isporuke proizvoda sve do momenta kada se on ne traži. U odnosu na klasične proizvodne strategije JIT daje slijedeće efekte:
1. skraćenje vremena trajanja proizvodnog procesa 80-90%, 2. smanjenje zaliha: - sirovina i poluproizvoda 35-75%,
zaliha u proizvodnji 30-90%, gotovih proizvoda 50-90%, 3. skraćenje vremena pripreme proizvodnje za 75-90%, 4. povećanje kvaliteta i dr.
Sve ovo zahtijeva posebne resurse, tehnologiju, filozofiju i posebno psihologiju ljudi. JIT U OBLASTI PROIZVODNJE
Pravi materijal mora biti u pravo vrijeme na pravo mesto;
Mijenja se odnos sa dobavljačem (čvrsto povezivanje) i smanjuje se broj dobavljača; Apsolutni kvalitet je jedan od postulata JIT-a;
Svestrana osposobljenost radnika
Primer u automobilskoj industriji – Daimler Chrysler u Cirihu. U okviru JIT principa postoje tri varijante isporuke:
1. snandardna JIT isporuka (dopremanje dijelova u fabriku). Svakodnevno proizvođač prosleđuje trebovanje i daje se nalog davaocu logističke usluge. Na nivou tačnosti 1čas snabdevač dostavlja na pretovarni front tražene materijale. Davaoc logističke usluge to preuzima i obaveštava proizvođača. 2. doprema na mesto korišćenja (bukvalno se deo po deo doprema do radnog mesta). Snabdevač je
odgovoran za sinhronizovan redoslijed isporuke sa proizvodnjom.
3. isporuka preko integrisanog logističkog centra. Od strane proizvođača se daje nalog davaocu logističke usluge da potrebne delove isporuči na montažnu liniju.
MAKE OR BUY strategija
Ford je želeo da ima apsolutnu kontrolu nad čitavim sistemom. To je bilo ranije, ali sada je mnogo teže – postavlja se pitanje da li da proizvedemo sve od šrafa do matične ploče ili da nešto proizvodimo, a nešto kupujemo.
Sa domena skladištenja pitamo se da li da imamo svoja skladišta ili da ih iznajmimo. 2.5.7 DEKOMPOZICIJA LOGISTIČKIH SISTEMA SA FUNKCIONALNOG ASPEKTA
Funkcionalno razgraničenje logistike se zasniva na različitim fazama materijalnih tokova jednog preduzeća i na različitim funkcijama sistema preko kojih se realizuju ti materijalni tokovi. Funkcionalno razgraničavanje logistike industrijskog preduzeća zasnovano na različitim fazama materijalnih tokova od tržišta sirovina i poluproizvoda, preko industrijskih pogona do tržišta gotovih proizvoda, odnosno krajnjih korisnika je u funkciji četri osnovne faze tokova .
I faza - LOGISTIKA NABAVKE obuhvata tokove sirovina, polufabrikata, pomoćnih i pogonskih materijala, rezervnih dijelova za mašine i opremu koja se koristi u preduzeću, itd.
II faza - LOGISTIKA PROIZVODNJE obuhvata sve materijalne tokove koji prolaze proces proizvodnje i završavaju se u skladištima gotovih proizvoda ili poluproizvoda kao konačnog produkta posmatranog preduzeća.
