(«BOE» núm. 75, do 29 de marzo de 1995)

REAL DECRETO LEXISLATIVO 1/1995, DO 24 DE MARZO (TRABALLO E SEGURIDADE SOCIAL), POLO QUE SE APROBA O TEXTO REFUNDIDO DA LEI DO

ESTATUTO DOS TRABALLADORES (1)

(«BOE» núm. 75, do 29 de marzo de 1995)

A disposición derradeira sétima da Lei 42/1994, do 30 de decembro, de medidas fiscais, administrativas e de orde social, autoriza o Goberno para elaborar, no prazo de tres meses desde a entrada en vigor da lei, un texto refundido da Lei 8/1980, do 10 de marzo, do Estatuto dos traballadores, incorporando as modificacións introducidas por ela, así como as efectuadas polas disposicións legais que enumera.

Así mesmo, a disposición derradeira da Lei 4/1995, do 23 de marzo, de regulación do permiso parental e por materni-dade, ordena incluír no texto refundido as modificacións por ela producidas no Estatuto dos traballadores.

Na súa virtude, por proposta do ministro de Traballo e Seguridade Social, logo do ditame do Consello Económico e Social e do informe do Consello Xeral do Poder Xudicial, de acordo co Consello de Estado e logo da deliberación do Con-sello de Ministros na súa reunión do día 24 de marzo de 1995, dispoño:

Artigo único. Apróbase o texto refundido da Lei do Estatuto dos traballadores que se insire a seguir.

(1) As referencias que nesta disposición se fan ao Ministerio de Traballo e Seguridade Social deben entenderse feitas na actualidade ao Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais conforme o Real decreto 553/2004, do 17 de abril («BOE» núm. 94, do 18 de abril; corrección de erros no «BOE» núm. 96, do 20 de abril de 2004).



TEXTO REFUNDIDO DA LEI DO ESTATUTO

DOS TRABALLADORES

TÍTULO PRIMEIRO Da relación individual de traballo

CAPÍTULO PRIMEIRO Disposicións xerais

Sección 1.ª Ámbito e fontes

Artigo 1. Ámbito de aplicación (2).–1. Esta lei será aplicable aos traballadores que voluntariamente presten os seus servizos retribuídos por conta allea e dentro do ámbito de organización e dirección doutra persoa, física ou xurídica, denominada empregador ou empresario.

2. Para os efectos desta lei, serán empresarios todas as persoas, físicas ou xurídicas, ou comunidades de bens que reciban a prestación de servizos das persoas referidas no punto anterior, así como das persoas contratadas para seren cedidas a empresas usuarias por empresas de traballo tempo-ral legalmente constituídas.

3. Exclúense do ámbito regulado por esta lei (3):

a) A relación de servizo dos funcionarios públicos, que se regulará polo estatuto da función pública, así como a do (2) Véxanse os artigos 1 a 3 do texto refundido da Lei de procedemento labo-ral, cuxo texto refundido foi aprobado polo Real decreto lexislativo 2/1995, do 7 de abril («BOE» núm. 86, do 11 de abril).

(3) Conforme establece a disposición derradeira 1.ª deste Estatuto, o traballo realizado por conta propia non estará sometido á lexislación laboral, excepto naque-les aspectos en que, por precepto legal, se dispoña expresamente. Pola Lei 20/2007, do 11 de xullo («BOE» núm. 166, do 12 de xullo), publícase o estatuto do traballo autónomo.



persoal ao servizo do Estado, das corporacións locais e das entidades públicas autónomas, cando, ao abeiro dunha lei, a dita relación se regule por normas administrativas ou estatu-tarias (4).

b) As prestacións persoais obrigatorias (5).

c) A actividade que se limite, pura e simplemente, ao mero desempeño do cargo de conselleiro ou membro dos órganos de administración nas empresas que revistan a forma xurídica de sociedade, e sempre que a súa actividade na empresa só comporte a realización de labores inherentes a tal cargo.

d) Os traballos realizados a título de amizade, benevo-lencia ou boa veciñanza.

e) Os traballos familiares, agás que se demostre a con-dición de asalariados dos que os levan a cabo. Considera-ranse familiares, para estes efectos, sempre que convivan co empresario, o cónxuxe, os descendentes, ascendentes e demais parentes por consanguinidade ou afinidade, ata o segundo grao inclusive, e, se é o caso, por adopción (6).

f) A actividade das persoas que interveñan en opera-cións mercantís por conta dun ou máis empresarios, sempre que queden persoalmente obrigadas a responder da boa fin da operación asumindo o risco e ventura desta (7).

(4) A Lei 7/2007, do 12 de abril («BOE» núm. 89, do 13 de abril), do estatuto básico do empregado público, define como empregados públicos os que desempeñan funcións retribuídas nas administracións públicas ao servizo dos intereses xerais, e aplícase tanto ao persoal funcionario como ao persoal laboral ao servizo das adminis-tracións públicas. Téñase especialmente en conta o seu artigo 7, que establece o seguinte:

«Artigo 7. Normativa aplicable ao persoal laboral.

O persoal laboral ao servizo das administracións públicas réxese, ademais de pola lexislación laboral e polas demais normas convencionalmente aplicables, polos preceptos deste Estatuto que así o dispoñan.»

(5) Sobre protección pola Seguridade Social dos accidentes de traballo e enfermidades profesionais derivados de prestacións persoais obrigatorias, véxase o Real decreto 2765/1976, do 12 de novembro («BOE» núm. 292, do 6 de decembro).

(6) Véxase o artigo 1 da Lei 20/2007, do 11 de xullo («BOE» núm. 166, do 12 de xullo), do estatuto do traballo autónomo.

(7) Véxase a Lei 12/1992, do 27 de maio («BOE» núm. 129, do 29 de maio), sobre contrato de axencia, modificada pola Lei 22/2003, do 9 de xullo («BOE» núm. 164, do 10 de xullo), concursal.

g) En xeral, todo traballo que se efectúe en desenvolve-mento de relación distinta da que define o punto 1 deste artigo.

Para tales efectos, entenderase excluída do ámbito labo-ral a actividade das persoas prestadoras do servizo de trans-porte ao abeiro de autorizacións administrativas das que sexan titulares, realizada, mediante o correspondente prezo, con vehículos comerciais de servizo público cuxa propie-dade ou poder directo de disposición posúan, aínda cando os devanditos servizos se realicen de forma continuada para un mesmo cargador ou comercializador (8).

4. A lexislación laboral española será aplicable ao tra-ballo que presten os traballadores españois contratados en España ao servizo de empresas españolas no estranxeiro, sen prexuízo das normas de orde pública aplicables no lugar de traballo. Os devanditos traballadores terán, polo menos, os dereitos económicos que lles corresponderían de traballaren en territorio español.

5. Para efectos desta lei considérase centro de traballo a unidade produtiva con organización específica que sexa dada de alta, como tal, ante a autoridade laboral (9).

Na actividade de traballo no mar considerarase como centro de traballo o buque, entendéndose situado na provin-cia onde radique o seu porto de base.

(8) Véxase, respecto deste parágrafo, a Sentenza do Tribunal Constitucional número 227/1998, do 26 de novembro (suplemento ao «BOE» núm. 312, do 30 de decembro).

(9) O Real decreto lei 1/1986, do 14 de marzo («BOE» núm. 73, do 26 de marzo), de medidas urxentes administrativas, financeiras, fiscais e laborais, supri-miu, no seu artigo 6.1, a obriga da autorización previa para proceder á apertura dun centro de traballo ou para reiniciar e proseguir os traballos despois de efectuar altera-cións, ampliacións ou transformacións de importancia, substituíndoa pola comunica-ción de apertura ou reinicio de actividade nos centros de traballo á autoridade laboral competente, que a pon en coñecemento da Inspección de Traballo e Seguridade Social, a fin de que esta exerza as súas competencias específicas; téñase en conta que foi obxecto de numerosas modificacións. O devandito real decreto lei desenvolveuse pola Orde do 6 de maio de 1988 («BOE» núm. 117, do 16 de maio) sobre os requisi-tos e darequisi-tos que deben reunir as comunicacións de apertura previa ou reinicio de acti-vidades nos centros de traballo, modificada pola Orde do 29 de abril de 1999 («BOE» núm. 124, do 25 de maio).

Art. 2. Relacións laborais de carácter especial. 1. Consideraranse relacións laborais de carácter espe-cial:

a) A do persoal de alta dirección non incluído no artigo 1.3.c) (10).

b) A do servizo do fogar familiar (11).

c) A dos penados nas institucións penitenciarias (12).

d) A dos deportistas profesionais (13).

e) A dos artistas en espectáculos públicos (14).

f) A das persoas que interveñan en operacións mercan-tís por conta dun ou máis empresarios sen asumir o risco e ventura daquelas (15).

g) A dos traballadores minusválidos que presten os seus servizos nos centros especiais de emprego (16).

h) A dos estibadores portuarios que presten servizos a través de sociedades estatais ou dos suxeitos que desempe-ñen as mesmas funcións que estas nos portos xestionados polas comunidades autónomas (17).

(10) Véxanse a disposición adicional 5.ª deste Estatuto e o Real decre- to 1382/1985, do 1 de agosto («BOE» núm. 192, do 12 de agosto), polo que se regula a relación laboral de carácter especial do persoal de alta dirección.

(11) Véxase o Real decreto 1424/1985, do 1 de agosto («BOE» núm. 193, do 13 de agosto), polo que se regula a relación laboral de carácter especial do servizo do fogar familiar.

(12) Polo Real decreto 782/2001, do 6 de xullo («BOE» núm. 162, do 7 de xullo), regúlase a relación laboral de carácter especial dos penados que realicen acti-vidades laborais en obradoiros penitenciarios.

(13) Véxase o Real decreto 1006/1985, do 26 de xuño («BOE» núm. 153, do 23 de xuño), polo que se regula a relación laboral de carácter especial dos depor-tistas profesionais.

(14) Esta relación encóntrase regulada polo Real decreto 1435/1985, do 1 de agosto («BOE» núm. 194, do 14 de agosto).

(15) O Real decreto 1438/1985, do 1 de agosto («BOE» núm. 195, do 15 de agosto), regula esta relación laboral especial.

(16) Véxase o Real decreto 1368/1985, do 17 de xullo («BOE» núm. 189, do 8 de agosto), polo que se regula a relación laboral especial dos minusválidos que traballen nos centros especiais de emprego.

(17) Véxanse o Real decreto lei 2/1986, do 23 de maio, e o Real decre- to 371/1987, do 13 de marzo. Advírtase que a mención ás sociedades estatais debe entenderse feita ás agrupacións portuarias de interese económico, en virtude da Lei 48/2003, do 26 de novembro («BOE» núm. 284, do 27 de novembro; corrección de erros no «BOE» núm. 29, do 3 de febreiro de 2004), de réxime económico e de prestación de servizos dos portos de interese xeral.

i) Calquera outro traballo que sexa expresamente declarado como relación laboral de carácter especial por unha lei (18).

2. En todos os supostos sinalados no punto anterior, a regulación das ditas relacións laborais respectará os dereitos básicos recoñecidos pola Constitución (19).

Art. 3. Fontes da relación laboral.–1. Os dereitos e obrigas concernentes á relación laboral regúlanse:

a) Polas disposicións legais e regulamentarias do Estado.

b) Polos convenios colectivos (20).

c) Pola vontade das partes, manifestada no contrato de traballo, sendo o seu obxecto lícito e sen que en ningún caso poidan establecerse en prexuízo do traballador condicións (18) Ao abeiro deste punto foron creadas as seguintes relacións laborais espe-ciais:

Relación laboral de carácter especial dos menores internados, creada polo arti- go 39 da Lei 53/2002, do 30 de decembro («BOE» núm. 313, do 31 de decembro; corrección de erros no «BOE» núm. 81, do 4 de abril de 2003), de medidas fiscais, administrativas e da orde social; véxase o artigo 53 do Real decreto 1774/2004, do 30 de xullo («BOE» núm. 209, do 30 de agosto), polo que se aproba o Regulamento da Lei orgánica 5/2000, do 12 de xaneiro, reguladora da responsabilidade penal dos menores.

Relación laboral especial de residencia, creada pola disposición adicional pri-meira da Lei 44/2003, do 21 de novembro («BOE» núm. 280, do 22 de novembro), de ordenación das profesións sanitarias, e desenvolvida polo Real decreto 1146/2006, do 6 de outubro («BOE» núm. 240, do 7 de outubro).

Relación laboral especial dos avogados que prestan servizos en despachos individuais ou colectivos, creada pola disposición adicional primeira da Lei 22/2005, do 18 de novembro («BOE» núm. 277, do 19 de novembro), pola que se incorporan ao ordenamento español diversas directivas comunitarias, e desen-volvida polo Real decreto 1331/2006, do 17 de novembro («BOE» núm. 276, do 18 de novembro).

(19) Artigos 28.2, 35.1 e 2 e 40.2 da Constitución.

(20) Véxanse os artigos 82 a 92 deste Estatuto; véxanse tamén os seguintes reais decretos:

Real decreto 1040/1981, do 22 de maio («BOE» núm. 135, do 6 de xuño), sobre rexistro e depósito de convenios colectivos de traballo.

Real decreto 2976/1983, do 9 de novembro («BOE» núm. 288, do 2 de de- cembro), polo que se regula a Comisión Consultiva Nacional de Convenios Colec-tivos.

Real decreto 718/2005, do 20 de xuño («BOE» núm. 157, do 2 de xullo), polo que se aproba o procedemento de extensión de convenios colectivos de traballo.

menos favorables ou contrarias ás disposicións legais e con-venios colectivos antes expresados.

d) Polos usos e costumes locais e profesionais (21). 2. As disposicións legais e regulamentarias aplicaranse con suxeición estrita ao principio de xerarquía normativa. As disposicións regulamentarias desenvolverán os preceptos que establecen as normas de rango superior, pero non pode-rán establecer condicións de traballo distintas ás establecidas polas leis que van desenvolver.

3. Os conflitos orixinados entre os preceptos de dúas ou máis normas laborais, tanto estatais como pactadas, que deberán respectar en todo caso os mínimos de dereito necesario, resolveranse mediante a aplicación do máis favorable para o traballador apreciado no seu conxunto, e en cómputo anual, respecto dos conceptos cuantifica-bles.

4. Os usos e costumes só se aplicarán en defecto de dis-posicións legais, convencionais ou contractuais, a non ser que conten cunha recepción ou remisión expresa.

5. Os traballadores non poderán dispoñer valida-mente, antes ou despois da súa adquisición, dos dereitos que teñan recoñecidos por disposicións legais de dereito necesario. Tampouco poderán dispoñer validamente dos dereitos recoñecidos como indispoñibles por convenio colectivo (22).

Sección 2.ª Dereitos e deberes laborais básicos

Art. 4. Dereitos laborais (23).–1. Os traballado-res teñen como dereitos básicos, co contido e alcance que

(21) Véxase o número 4 deste artigo.

(22) Véxanse os artigos 2 do Real decreto lei 17/1977, do 4 de marzo («BOE» núm. 58, do 9 de marzo), sobre relacións de traballo, e 245 do texto refundido da Lei de procedemento laboral.

(23) Véxase a Lei 10/1997, do 24 de abril («BOE» núm. 99, do 25 de abril), sobre dereitos de información e consulta dos traballadores nas empresas e grupos de empresas de dimensións comunitarias, modificada pola Lei 44/1999, do 29 de novembro («BOE» núm. 286, do 30 de novembro), e polo Real decreto lexisla- tivo 5/2000, do 4 de agosto («BOE» núm. 189, do 8 de agosto).

para cada un destes dispoña a súa específica normativa, os de:

a) Traballo e libre elección de profesión ou oficio (24).

b) Libre sindicación (25).

c) Negociación colectiva (26).

d) Adopción de medidas de conflito colectivo (27).

e) Folga (28).

f) Reunión (29).

g) Participación na empresa (30).

2. Na relación de traballo, os traballadores teñen dereito:

a) Á ocupación efectiva.

b) Á promoción e formación profesional no traba-llo (31).

c) A non seren discriminados directa ou indirectamente para o emprego, ou unha vez empregados, por razóns de sexo, estado civil, idade dentro dos límites marcados por esta lei, orixe racial ou étnica, condición social, relixión ou con-viccións, ideas políticas, orientación sexual, afiliación ou

(24) O artigo 35.1 da Constitución establece:

«Todo español ten o deber de traballar e o dereito ao traballo, á libre elección de profesión ou oficio, á promoción a través do traballo e a unha remuneración sufi-ciente para satisfacer as súas necesidades e as da súa familia, sen que en ningún caso poida facerse discriminación por razón de sexo.»

(25) Véxase o artigo 28.1 da Constitución e a Lei orgánica 11/1985, do 2 de agosto («BOE» núm. 189, do 8 de agosto), de liberdade sindical.

(26) Téñanse en conta o artigo 37.1 da Constitución e os artigos 82 e seguin-tes deste Estatuto; o Convenio número 154 da OIT, do 19 de xuño de 1981, ratificado polo Instrumento do 26 de xullo de 1985 («BOE» núm. 269, do 9 de novembro), sobre o fomento da negociación colectiva, e as disposicións mencionadas en nota á alínea b) deste artigo.

(27) Artigos 37.2 da Constitución e 17 a 25 do Real decreto lei 17/1977, do 4 de marzo, sobre relacións de traballo («BOE» núm. 58, do 9 de marzo).

(28) Véxanse os artigos 28.2 da Constitución e mais 1 a 11 do Real decreto lei 17/1977, do 4 de marzo («BOE» núm. 58, do 9 de marzo).

(29) Artigos 21.1 da Constitución e 77 a 81 deste Estatuto.

(30) Véxanse os artigos 129.2 da Constitución e 61 a 76 deste Estatuto. (31) Véxanse os artigos 40.2 da Constitución e 23 deste Estatuto.

Así mesmo, téñase en conta o artigo 19 da Lei 31/1995, do 8 de novembro («BOE» núm. 269, do 10 de novembro), de prevención de riscos laborais.

non a un sindicato, así como por razón de lingua, dentro do Estado español (32).

Tampouco poderán ser discriminados por razón de disca-pacidade, sempre que se achasen en condicións de aptitude para desempeñar o traballo ou emprego de que se trate (33).

(32) Véxase o artigo 14 da Constitución. Véxase tamén a Lei orgánica 3/2007, do 22 de marzo («BOE» núm. 71, do 23 de marzo), para a igualdade efectiva de mulleres e homes.

Así mesmo, téñase en conta o capítulo III do título II da Lei 62/2003, do 30 de decembro, de medidas fiscais, administrativas e da orde social, que engloba unha serie de medidas para a aplicación real e efectiva do principio de igualdade de trato.

Véxanse ademais os seguintes acordos do Consello de Ministros para favorecer a igualdade de xénero:

• Orde DEF/524/2005, do 7 de marzo («BOE» núm. 57, do 8 de marzo), pola que se dispón a publicación do Acordo do Consello de Ministros do 4 de marzo de 2005, polo que se aproban medidas para favorecer a incorporación e integración da muller nas Forzas Armadas.

• Orde PRE/525/2005, do 7 de marzo («BOE» núm. 57, do 8 de marzo), pola que se dá publicidade ao Acordo do Consello de Ministros polo que se adoptan medi-das para favorecer a igualdade entre mulleres e homes, cuxa continuidade queda esta-blecida mediante o Acordo do Consello de Ministros do 3 de marzo de 2006, feito público pola Resolución do 17 de marzo de 2006 («BOE núm. 66, do 18 de marzo).

• Orde APU/526/2005, do 7 de marzo («BOE» núm. 57, do 8 de marzo), pola que se dispón a publicación do Acordo do Consello de Ministros do 4 de marzo de 2005, polo que se aproba o Plan para a igualdade de xénero na Administración xeral do Estado.

• Resolución do 17 de marzo de 2006 («BOE» núm. 66, do 18 de marzo), da Subsecretaría, pola que se dá publicidade ao Acordo do Consello de Ministros do 3 de marzo de 2006, sobre implementación das medidas para favorecer a igualdade entre mulleres e homes aprobadas polo Consello de Ministros do 4 de marzo de 2005.

• Orde PRE/720/2007, do 21 de marzo («BOE» núm. 74, do 27 de marzo), pola que se dá publicidade ao Acordo do Consello de Ministros polo que se toma coñecemento do «Balance 2006» sobre o desenvolvemento das medidas para favore-cer a igualdade entre homes e mulleres aprobadas polo Consello de Ministros do 4 de marzo de 2005 e se aproba a incorporación de novas medidas para a súa implementa-ción durante 2007.

(33) Letra redactada conforme o artigo 37.1 da Lei 62/2003, do 30 de decem-bro («BOE» núm. 313, do 31 de decemdecem-bro), de medidas fiscais, administrativas e da orde social.

Téñanse en conta os artigos 17 e 28 deste Estatuto e o Convenio número 156 da OIT, do 23 de xuño de 1981, ratificado polo Instrumento do 26 de xullo de 1985 («BOE» núm. 271, do 12 de novembro), sobre a igualdade de oportunidades e de trato entre os traballadores e traballadoras: traballadores con responsabilidades fami-liares. Así mesmo, véxanse os artigos 37 e 37 bis da Lei 13/1982, do 7 de abril («BOE» núm. 103, do 30 de abril), de integración social dos minusválidos, na redac-ción dada pola Lei 62/2003, do 30 de decembro («BOE» núm. 313, do 31 de decem-bro). Téñase tamén presente o Real decreto 290/2004, do 20 de febreiro («BOE» núm. 45, do 21 de febreiro), polo que se regulan os enclaves laborais como medida de

d) Á súa integridade física e a unha adecuada política de seguranza e hixiene (34).

e) Ao respecto da súa intimidade e á consideración debida á súa dignidade, comprendida a protección fronte ao acoso por razón de orixe racial ou étnica, relixión ou convic-cións, discapacidade, idade ou orientación sexual, e fronte ao acoso sexual e ao acoso por razón de sexo (35).

f) Á percepción puntual da remuneración pactada ou legalmente establecida (36).

g) Ao exercicio individual das accións derivadas do seu contrato de traballo.

h) A cantos outros deriven especificamente do contrato de traballo (37).

Art. 5. Deberes laborais (38).–Os traballadores teñen como deberes básicos:

a) Cumprir coas obrigas concretas do seu posto de tra-ballo, de conformidade coas regras da boa fe e dilixencia.

fomento do emprego das persoas con discapacidade, que foi modificado pola Lei 43/2006, do 29 de decembro («BOE» núm. 312, do 30 de decembro), para a mellora do crecemento e do emprego.

(34) Téñanse en conta ao respecto os artigos 40.2 da Constitución e 19 deste Estatuto, así como o Convenio número 155 da OIT, do 22 de xuño de 1981, ratificado polo Instrumento do 26 de xullo de 1985 («BOE» núm. 270, do 11 de novembro), sobre seguranza e saúde dos traballadores e medio ambiente no traballo.

Véxase, tamén, o artigo 14 da Lei 31/1995, do 8 de novembro («BOE» núm. 269, do 10 de novembro), de prevención de riscos laborais.

(35) Letra redactada de conformidade coa Lei orgánica 3/2007, do 22 de marzo («BOE» núm. 71, do 23 de marzo), para a igualdade efectiva de mulleres e homes.

Véxanse os artigos 18, 20.3, 50.1.a) deste Estatuto e 184 e 191 do Código penal.

Así mesmo véxase o artigo 8, puntos 13 e 13 bis, do Real decreto lexislativo 5/2000, do 4 de agosto, polo que se aproba o texto refundido da Lei sobre infraccións e sancións na orde social.

(36) Véxanse os artigos 29 e 50.1.b) deste Estatuto.

(37) Véxanse, respecto das invencións laborais, os artigos 15 a 20 e 140 a 142 da Lei 11/1986, do 20 de xaneiro («BOE» núm. 73, do 26 de marzo), de patentes, e o artigo 51 do Real decreto lexislativo 1/1996, do 12 de abril («BOE» núm. 97, do 22 de abril), polo que se aproba o texto refundido da Lei de propiedade intelectual, regu-larizando, aclarando e harmonizando as disposicións legais vixentes sobre a materia. (38) Artigos 19, 20, 21 e 54 deste Estatuto. Así mesmo, véxase o artigo 29 da Lei de prevención de riscos laborais.

b) Observar as medidas de seguranza e hixiene que se adopten (39).

c) Cumprir as ordes e instrucións do empresario no exercicio regular das súas facultades directivas (40).

d) Non concorrer coa actividade da empresa, nos ter-mos fixados nesta lei (41).

e) Contribuír á mellora da produtividade.

f) Cantos deriven, se é o caso, dos respectivos contratos de traballo.

Sección 3.ª Elementos e eficacia do contrato de traballo

Art. 6. Traballo dos menores (42).–1. Prohíbese a admisión ao traballo aos menores de dezaseis anos.

(39) Artigo 19 deste Estatuto. (40) Artigos 20 e 54 deste Estatuto. (41) Véxase o artigo 21 deste Estatuto.

(42) Véxase o Decreto do 26 de xullo de 1957 polo que se fixan os traballos prohibidos a mulleres e menores, tendo en conta a disposición derrogatoria única.b) da Lei de prevención de riscos laborais. Véxase o artigo 27 da citada lei.Véxanse, así mesmo, os seguintes convenios da OIT:

– Núm. 58, do 24 de outubro de 1936, ratificado polo Instrumento do 8 de abril de 1971 («BOE» núm. 120, do 19 de maio de 1972), polo que se fixa a idade mínima de admisión dos nenos no traballo marítimo.

– Núm. 59, do 22 de xuño de 1937, ratificado polo Instrumento do 8 de abril de 1971 («BOE» núm. 120, do 19 de maio de 1972), que fixa a idade de admisión dos menores aos traballos industriais.

– Núm. 60, do 22 de xuño de 1937, ratificado polo Instrumento do 8 de abril de 1971 («BOE» núm. 120, do 19 de maio de 1972), que fixa a idade de admisión dos menores aos traballos non industriais.

– Núm. 77, do 9 de outubro de 1946, ratificado polo Instrumento do 8 de abril de 1971 («BOE» núm. 121, do 20 de maio de 1972), sobre exame médico de apti-tude para o emprego dos menores na industria.

– Núm. 78, do 9 de outubro de 1946, ratificado polo Instrumento do 8 de abril de 1971 («BOE» núm. 122, do 22 de maio de 1972), relativo ao exame médico de aptitude para o emprego dos menores nos traballos non industriais.

– Núm. 123, do 22 de xuño de 1965, ratificado polo Instrumento do 26 de outu-bro de 1967 («BOE» núm. 291, do 4 de decemoutu-bro de 1968), relativo á idade mínima de admisión dos menores ao traballo subterráneo nas minas.

– Núm. 124, do 23 de xuño de 1965, ratificado polo Instrumento do 26 de no- vembro de 1971 («BOE» núm. 287, do 30 de novembro de 1972), relativo ao exame médico de aptitude dos menores para o emprego en traballos subterráneos nas minas.

– Núm. 138, do 26 de xuño do 1973, ratificado polo Instrumento do 13 de abril de 1977 («BOE» núm. 109, do 8 de maio de 1978), sobre a idade mínima de admi-sión ao emprego.

2. Os traballadores menores de dezaoito anos non pode-rán realizar traballos nocturnos nin aquelas actividades ou postos de traballo que o Goberno, por proposta do Ministerio de Traballo e Seguridade Social, logo da consulta coas orga-nizacións sindicais máis representativas, declare insalubres, penosos, nocivos ou perigosos, tanto para a súa saúde como para a súa formación profesional e humana.

3. Prohíbese realizar horas extraordinarias aos menores de dezaoito anos.

4. A intervención dos menores de dezaseis anos en espectáculos públicos só será autorizada en casos excepcio-nais pola autoridade laboral, sempre que non supoña perigo para a súa saúde física nin para a súa formación profesional e humana; o permiso deberá constar por escrito e para actos determinados (43).

Art. 7. Capacidade para contratar.–Poderán contratar a prestación do seu traballo:

a) Os que teñan plena capacidade de obrar conforme o disposto no Código civil.

b) Os menores de dezaoito e maiores de dezaseis anos que vivan de forma independente, con consentimento dos seus pais ou titores, ou con autorización da persoa ou institu-ción que os teña ao seu cargo.

Se o representante legal dunha persoa de capacidade limi-tada a autoriza expresa ou tacitamente para realizar un traba-llo, queda esta tamén autorizada para exercitar os dereitos e cumprir os deberes que derivan do seu contrato e para a súa cesación.

c) Os estranxeiros, de acordo co disposto na lexislación específica sobre a materia (44).

– Núm. 182, do 17 de xuño de 1999, ratificado polo Instrumento do 14 de marzo de 2001 («BOE» núm. 118, do 17 de maio), sobre prohibición das peores formas de tra-ballo infantil e da acción inmediata para a súa eliminación.

(43) Véxase o artigo 2.1 do Real decreto 1435/1985, do 1 de agosto («BOE» núm. 194, do 14 de agosto), polo que se regula a relación laboral especial dos artistas en espectáculos públicos.

(44) Véxanse a Lei orgánica 4/2000, do 11 de xaneiro («BOE» núm. 10, do 12 de xaneiro; corrección de erros no «BOE» núm. 20, do 24 de xaneiro), sobre derei-tos e liberdades dos estranxeiros en España e a súa integración social, modificada pola Lei orgánica 8/2000, do 22 de decembro («BOE» núm. 307, do 23 de decembro;

Art. 8. Forma do contrato.–1. O contrato de traballo poderase formalizar por escrito ou de palabra. Presumirase existente entre todo o que presta un servizo por conta e den-tro do ámbito de organización e dirección douden-tro e o que o recibe a cambio dunha retribución a aquel.

2. Deberán constar por escrito os contratos de traballo cando así o esixa unha disposición legal e, en todo caso, os de prácticas e para a formación, os contratos a tempo par-cial, fixo descontinuo e de remuda, os contratos de traballo a domicilio, os contratos para a realización dunha obra ou servizo determinado, os traballos de inserción, así como os dos traballadores contratados en España ao servizo de empresas españolas no estranxeiro. Igualmente, constarán por escrito os contratos por tempo determinado cuxa dura-ción sexa superior a catro semanas. De non se observar tal esixencia, o contrato presumirase formalizado por tempo indefinido e a xornada completa, agás proba en contrario que acredite a súa natureza temporal ou o carácter a tempo parcial dos servizos (45).

3. a) O empresario entregaralle á representación legal dos traballadores unha copia básica de todos os contratos que deban formalizarse por escrito, coa excepción dos con-tratos de relación laboral especial de alta dirección, sobre os que se establece o deber de notificación á representación legal dos traballadores.

Co fin de comprobar a adecuación do contido do contrato á legalidade vixente, esta copia básica conterá todos os datos do contrato coa excepción do número do documento nacio-ción de erros no «BOE» núm. 47, do 23 de febreiro de 2001); a Lei orgánica 11/2003, do 29 de setembro («BOE» núm. 234, do 30 de setembro), de medidas concretas en mate-ria de seguranza cidadá, violencia doméstica e integración social dos estranxeiros, e a Lei orgánica 14/2003, do 20 de novembro («BOE» núm. 279, do 21 de novembro). Véxase, tamén, o Real decreto 2393/2004, do 30 de decembro («BOE» núm. 6, do 7 de xaneiro de 2005), polo que se aproba o Regulamento da Lei orgánica 4/2000, antes citada, modi-ficado polo Real decreto 1019/2006, do 8 de setembro («BOE» núm. 228, do 23 de se- tembro).

(45) Punto redactado de acordo coa Lei 12/2001, do 9 de xullo («BOE» núm. 164, do 10 de xullo). Pola Lei 43/2006, do 29 de decembro («BOE» núm. 312, do 30 de de- cembro; corrección de erros no «BOE» núm. 37, do 12 de febreiro de 2007), para a mellora do crecemento e do emprego, derróganse as referencias deste punto ao contrato de inserción. Téñase presente o Real decreto 519/2006, do 28 de abril («BOE» núm. 114, do 13 de maio), polo que se establece o estatuto dos cooperantes.

nal de identidade, o domicilio, o estado civil e calquera outro que, de acordo coa Lei orgánica 1/1982, do 5 de maio (46), poida afectar á intimidade persoal.

A copia básica será entregada polo empresario, nun prazo non superior a dez días desde a formalización do contrato, aos representantes legais dos traballadores, os cales a asinarán para efectos de acreditar que se produciu a entrega (47).

Posteriormente, a devandita copia básica enviarase á ofi-cina de emprego. Cando non exista representación legal dos traballadores, tamén deberá formalizarse copia básica e remitirse á oficina de emprego (48).

b) Os representantes da administración, así como os das organizacións sindicais e das asociacións empresariais, que teñan acceso á copia básica dos contratos en virtude da súa pertenza aos órganos de participación institucional que regulamentariamente teñan tales facultades observa-rán sixilo profesional, non podendo utilizar a dita docu-mentación para fins distintos dos que motivaron o seu coñecemento.

4. Calquera das partes poderá esixir que o contrato se formalice por escrito, mesmo durante o transcurso da rela-ción laboral.

5. Cando a relación laboral sexa de duración superior a catro semanas, o empresario deberá informar por escrito o traballador, nos termos e prazos que se establezan regula-mentariamente, sobre os elementos esenciais do contrato e

(46) De protección civil do dereito ao honor, á intimidade persoal e familiar e á propia imaxe («BOE» núm. 115, do 14 de maio de 1982), modificada pola Lei orgá- nica 10/1995, do 23 de novembro, do Código penal.

(47) Véxanse os artigos 15.4 e 64.1.2.° deste Estatuto.

(48) Punto redactado de acordo co artigo 32.2 da Lei 14/2000, do 29 de decem-bro («BOE» núm. 313, do 30 de decemdecem-bro), de medidas fiscais, administrativas e da orde social.

Véxase o Real decreto 1424/2002, do 27 de decembro («BOE» núm. 43, do 19 de febreiro de 2003), polo que se regula a comunicación do contido dos contratos de traballo e das súas copias básicas aos servizos públicos de emprego, e o uso de medios telemáti-cos en relación con aquela, modificado polo Real decreto 1715/2004, do 23 de xullo («BOE» núm. 189, do 6 de agosto), e a Orde TAS/770/2003, do 14 de marzo («BOE» núm. 82, do 5 de abril), pola que se desenvolve o real decreto citado.

as principais condicións de execución da prestación laboral, sempre que tales elementos e condicións non figuren no con-trato de traballo formalizado por escrito (49).

Art. 9. Validez do contrato.–1. De resultar nula só unha parte do contrato de traballo, este permanecerá válido no restante, e entenderase completado cos preceptos xurídi-cos adecuados conforme o disposto no número 1 do artigo 3 desta lei.

Se o traballador ten asignadas condicións ou retribucións especiais en virtude de contraprestacións establecidas na parte non válida do contrato, a xurisdición competente que por instancia de parte declare a nulidade fará o debido pro-nunciamento sobre a subsistencia ou supresión en todo ou en parte das devanditas condicións ou retribucións.

2. No caso de que o contrato resulte nulo, o traballador poderá esixir, polo traballo que xa prestase, a remuneración conseguinte a un contrato válido.

Sección 4.ª Modalidades do contrato de traballo Art. 10. Traballo en común e contrato de grupo.–1. Se o empresario dá un traballo en común a un grupo dos seus traballadores, conservará respecto de cada un, individual-mente, os seus dereitos e deberes.

2. Se o empresario formalizase un contrato cun grupo de traballadores considerado na súa totalidade, non terá fronte a cada un dos seus membros os dereitos e deberes que como tal lle competen. O xefe do grupo exercerá a represen-tación dos que o integren, respondendo das obrigas inheren-tes á devandita representación.

3. Se o traballador, conforme o pactado por escrito, asocia ao seu traballo un auxiliar ou axudante, o empresario daquel serao tamén deste.

(49) Véxase o Real decreto 1659/1998, do 24 de xullo («BOE» núm. 192, do 12 de agosto), polo que se desenvolve este punto 5 do artigo 8 deste Estatuto, en materia de información ao traballador sobre elementos esenciais do contrato de traballo.

Art. 11. Contratos formativos (50).–1. O contrato de traballo en prácticas poderá concertarse con quen estea en pose-sión de título universitario ou de formación profesional de grao medio ou superior ou títulos oficialmente recoñecidos como equivalentes que habiliten para o exercicio profesional, dentro dos catro anos, ou de seis anos cando o contrato se concerte cun traballador minusválido, seguintes ao remate dos corresponden-tes estudos, de acordo coas seguincorresponden-tes regras (51):

a) O posto de traballo deberá permitir a obtención da práctica profesional adecuada ao nivel de estudos cursa-dos. Mediante convenio colectivo de ámbito sectorial esta-tal ou, no seu defecto, nos convenios colectivos sectoriais de ámbito inferior, poderanse determinar os postos de tra-ballo, grupos, niveis ou categorías profesionais obxecto deste contrato.

b) A duración do contrato non poderá ser inferior a seis meses nin exceder os dous anos, dentro de cuxos lími-tes os convenios colectivos de ámbito sectorial estatal ou, no seu defecto, os convenios colectivos sectoriais de ámbito inferior poderán determinar a duración do contrato, atendendo as características do sector e das prácticas por realizar (52).

(50) Véxase a disposición adicional 2.ª deste Estatuto.Téñase en conta o estable-cido no Real decreto 488/1998, do 27 de marzo («BOE» núm. 85, do 9 de abril), polo que se desenvolve este artigo 11. Véxanse, así mesmo, a Orde do 14 de xullo de 1998 («BOE» núm. 179, do 28 de xullo), pola que se regulan aspectos formativos do contrato para a formación, e a Resolución do 26 de outubro de 1998 («BOE» núm. 293, do 8 de decem-bro), que aproba o modelo de contrato para a formación e dita instrucións para o desen-volvemento e aplicación da Orde do 14 de xullo de 1998, citada.

Así mesmo, véxase o Real decreto 63/2006, do 27 de xaneiro («BOE» núm. 29, do 3 de febreiro), polo que se aproba o estatuto do persoal investigador en formación.

(51) Véxanse os artigos 1 a 4 e 17 a 23 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo («BOE» núm. 85, do 9 de abril), polo que se desenvolve este artigo en materia de contra-tos formativos. Téñase en conta que a disposición adicional 6.ª da Lei 24/2001, do 27 de decembro, na redacción dada pola Lei 51/2003, do 2 de decembro («BOE» núm. 289, do 3 de decembro), de igualdade de oportunidades, non discriminación e accesibilidade uni-versal das persoas con discapacidade, establece que para que estas poidan ser contratadas en prácticas ou para a formación no mercado ordinario de traballo, aplicándoselles as peculiaridades previstas para este colectivo, deberán ter un grao de minusvalidez igual ou superior ao 33 por 100.

(52) Artigo 19 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo («BOE» núm. 85, do 9 de abril).

c) Ningún traballador poderá estar contratado en prácti-cas na mesma ou distinta empresa por tempo superior a dous anos en virtude da mesma titulación.

d) Agás o disposto en convenio colectivo, o período de proba non poderá ser superior a un mes para os contratos en prácticas formalizados con traballadores que estean en pose-sión de título de grao medio, nin a dous meses para os con-tratos en prácticas formalizados con traballadores que estean en posesión de título de grao superior.

e) A retribución do traballador será a fixada en conve-nio colectivo para os traballadores en prácticas, sen que, no seu defecto, poida ser inferior ao 60 ou ao 75 por 100 durante o primeiro ou o segundo ano de vixencia do contrato, res-pectivamente, do salario fixado en convenio para un traba-llador que desempeñe o mesmo ou equivalente posto de traballo (53).

f) Se ao termo do contrato o traballador continúa na empresa, non poderá concertarse un novo período de proba, computándose a duración das prácticas para efecto de anti-güidade na empresa.

2. O contrato para a formación terá por obxecto a adqui-sición da formación teórica e práctica necesaria para o de- sempeño adecuado dun oficio ou dun posto de traballo que requira un determinado nivel de cualificación (54), e rexe-rase polas seguintes regras (55):

a) Poderase formalizar con traballadores maiores de dezaseis anos e menores de vinte e un anos que carezan da titulación requirida para realizar un contrato en prácticas.

O límite máximo de idade será de vinte e catro anos cando o contrato se concerte con desempregados que se incorporen como alumnos-traballadores aos programas de escolas obra-doiro e casas de oficios (56).

(53) Artigo 2 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo. (54) Artigo 5 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo.

(55) Véxanse os artigos 5 a 23 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo («BOE» núm. 85, do 9 de abril).

(56) Sobre escolas obradoiro e casas de oficio, véxase a Orde do 14 de novembro de 2001 («BOE» núm. 279, do 21 de novembro; corrección no «BOE» núm. 287, do 30 de novembro).

O límite máximo de idade non será aplicable cando o contrato se concerte con desempregados que se incorporen como alumnos-traballadores aos programas de obradoiros de emprego ou se trate de persoas con discapacidade (57).

b) Mediante convenio colectivo de ámbito sectorial estatal ou, no seu defecto, nos convenios colectivos secto-riais de ámbito inferior, poderase establecer, en función do tamaño do cadro de persoal, o número máximo de contratos por realizar, así como os postos de traballo obxecto deste contrato.

Así mesmo, os convenios colectivos de empresa poderán establecer o número máximo de contratos por realizar en función do tamaño do cadro de persoal, no suposto de que exista un plan formativo de empresa.

Se os convenios colectivos a que se refiren os parágrafos anteriores non determinan o número máximo de contratos que cada empresa pode realizar en función do seu cadro de persoal, o dito número será o determinado regulamentaria-mente (58).

c) A duración mínima do contrato será de seis meses e a máxima de dous anos. Mediante convenio colectivo de ámbito sectorial estatal ou, no seu defecto, nos convenios colectivos sectoriais de ámbito inferior, poderanse estable-cer outras duracións atendendo as características do oficio ou posto de traballo que se vai desempeñar e os requirimen-tos formativos deste, sen que, en ningún caso, a duración mínima poida ser inferior a seis meses nin a máxima supe-rior a tres anos, ou a catro anos cando o contrato se concerte cunha persoa minusválida, tendo en conta o tipo ou grao de minusvalidez e as características do proceso formativo por realizar (59).

d) Expirada a duración máxima do contrato para a for-mación, o traballador non poderá ser contratado baixo esta modalidade pola mesma ou distinta empresa.

(57) Letra redactada de acordo coa Lei 43/2006, do 29 de decembro («BOE» núm. 312, do 30 de decembro), para a mellora do crecemento e do emprego. Sobre obra-doiros de emprego, véxase o Real decreto 282/1999, do 22 de febreiro.

(58) Artigo 7 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo («BOE» núm. 85, do 9 de abril).

(59) Artigo 19 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo.

Non se poderán formalizar contratos para a formación que teñan por obxecto a cualificación para un posto de traba-llo que fose desempeñado con anterioridade polo traballador na mesma empresa por tempo superior a doce meses.

e) O tempo dedicado á formación teórica dependerá das características do oficio ou posto de traballo que se vai de- sempeñar e do número de horas establecido para o módulo formativo adecuado ao devandito posto ou oficio, sen que, en ningún caso, poida ser inferior ao 15 por 100 da xornada máxima prevista no convenio colectivo ou, no seu defecto, da xornada máxima legal (60).

Respectando o límite anterior, os convenios colectivos poderán establecer o tempo dedicado á formación teórica e a súa distribución, establecendo, se é o caso, o réxime de alter-nancia ou concentración deste respecto do tempo de traballo efectivo.

Cando o traballador contratado para a formación non finalizase os ciclos educativos comprendidos na escolaridade obrigatoria, a formación teórica terá por obxecto inmediato completar a devandita educación.

Entenderase cumprido o requisito de formación teórica cando o traballador acredite, mediante certificación da admi-nistración pública competente, que realizou un curso de for-mación profesional ocupacional adecuado ao oficio ou posto de traballo obxecto do contrato. Neste caso, a retribución do traballador incrementarase proporcionalmente ao tempo non dedicado á formación teórica.

Cando o traballador contratado para a formación sexa unha persoa con discapacidade psíquica, a formación teórica poderá substituírse, total ou parcialmente, logo do informe dos equipos multiprofesionais de valoración corresponden-tes, pola realización de procedementos de rehabilitación ou

(60) Véxanse os artigos 3.2 do Real decreto 1506/2003, do 28 de novembro («BOE» núm. 302, do 18 de decembro), polo que se establecen as directrices sobre os certificados de profesionalidade, desenvolvido pola Orde TAS/470/2004, do 19 de febreiro («BOE» núm. 50, do 27 de febreiro), e 10.2 do Real decreto 395/2007, do 23 de marzo («BOE» núm. 87, do 11 de abril), polo que se regula o subsistema de formación profesional para o emprego.

de axuste persoal e social nun centro psicosocial ou de reha-bilitación sociolaboral (61).

f) O traballo efectivo que preste o traballador na empresa deberá estar relacionado coas tarefas propias do nivel ocupacional, oficio ou posto de traballo obxecto do contrato (62).

g) Á finalización do contrato, o empresario deberá entregarlle ao traballador un certificado no que conste a duración da formación teórica e o nivel da formación prác-tica adquirida. O traballador poderá solicitar da adminis-tración pública competente que, logo das probas necesarias, lle expida o correspondente certificado de profesionali-dade.

h) A retribución do traballador contratado para a for-mación será a fixada en convenio colectivo, sen que, no seu defecto, poida ser inferior ao salario mínimo interprofesio-nal en proporción ao tempo de traballo efectivo.

i) A acción protectora da Seguridade Social do traba-llador contratado para a formación comprenderá, como continxencias, situacións protexibles e prestacións, as derivadas de accidentes de traballo e enfermidades profe-sionais, a asistencia sanitaria nos casos de enfermidade común, accidente non laboral e maternidade, as presta-cións económicas por incapacidade temporal derivadas de riscos comúns e por maternidade, e as pensións. Así mesmo, terase dereito á cobertura do Fondo de Garantía Salarial (63).

j) No suposto de que o traballador continúe na empresa ao termo do contrato, haberá que aterse ao establecido no punto 1, parágrafo f), deste artigo.

k) O contrato para a formación presumirase de carác-ter común ou ordinario cando o empresario incumpra na súa totalidade as súas obrigas en materia de formación teó-rica.

(61) Parágrafo adicionado pola disposición adicional décima da Lei 45/2002, do 12 de decembro («BOE» núm. 298, do 13 de decembro), de medidas urxentes para a reforma do sistema de protección por desemprego e mellora da ocupabilidade.

(62) Artigo 8 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo.

(63) Véxanse os artigos 13 a 16 do Real decreto 488/1998, do 27 de marzo.

3. Na negociación colectiva poderanse establecer com-promisos de conversión dos contratos formativos en contra-tos por tempo indefinido (64).

Art. 12. Contrato a tempo parcial e contrato de

remuda (65).–1. O contrato de traballo entenderase for-malizado a tempo parcial cando se acordase a prestación de servizos durante un número de horas ao día, á semana, ao mes ou ao ano inferior á xornada de traballo dun traballador a tempo completo comparable.

Para efectos do disposto no parágrafo anterior, entende-rase por «traballador a tempo completo comparable» un tra-ballador a tempo completo da mesma empresa e centro de traballo, co mesmo tipo de contrato de traballo e que realice un traballo idéntico ou similar. Se na empresa non hai nin-gún traballador comparable a tempo completo, considera-rase a xornada a tempo completo prevista no convenio

(64) Artigo redactado de acordo coa Lei 63/1997, do 26 de decembro («BOE» núm. 312, do 30 de decembro). A letra a) do punto 2 inclúese segundo a redacción dada pola norma que, en nota a ela, se menciona.

(65) Rúbrica redactada conforme a Lei 12/2001, do 9 de xullo («BOE» núm.164, do 10 de xullo).

Véxanse os artigos 18 a 20 do Real decreto 2317/1993, do 29 de decembro («BOE» núm. 313, do 31 de decembro), polo que se desenvolven os contratos en prácticas e de aprendizaxe e os contratos a tempo parcial.

Así mesmo, téñase en conta o Real decreto 1131/2002, do 31 de outubro, polo que se regula a Seguridade Social dos traballadores contratados a tempo parcial, así como a xubilación parcial, ditado de conformidade co punto 4 do artigo 166 do texto refundido da Lei xeral da Seguridade Social, aprobado polo Real decreto lexislativo 1/1994, do 20 de xuño («BOE» núm. 154, do 29 de xuño), modificado pola Lei 24/2001, do 27 de de- cembro («BOE» núm. 313, do 31 de decembro) e pola Lei 35/2002, do 12 de xullo («BOE» núm. 167, do 37 de xullo de 2002), e que se transcribe a seguir:

«Art. 166. Xubilación parcial.–1. Os traballadores que acadasen a idade ordi-naria de xubilación e reúnan os requisitos para causar dereito a ela poderán acceder á xubilación parcial sen necesidade da formalización simultánea dun contrato de remuda.

2. Así mesmo, os traballadores que reúnan as condicións esixidas para ter dereito á pensión de xubilación con excepción da idade, que deberá ser inferior en cinco anos, como máximo, á esixida con carácter xeral, poderán acceder á xubilación parcial, nas condicións previstas no punto 6 do artigo 12 da Lei do Estatuto dos traballadores.

3. O gozo da pensión de xubilación parcial en ambos os supostos será compatible cun posto de traballo a tempo parcial.

4. O réxime xurídico da xubilación parcial a que se refiren os puntos anteriores será o que regulamentariamente se estableza.»

colectivo aplicable ou, no seu defecto, a xornada máxima legal (66).

2. O contrato a tempo parcial poderá concertarse por tempo indefinido ou por duración determinada nos supos-tos nos que legalmente se permita a utilización desta modalidade de contratación, excepto no contrato para a formación (67).

3. Sen prexuízo do sinalado no punto anterior, o con-trato a tempo parcial entenderase formalizado por tempo indefinido cando se concerte para realizar traballos fixos e periódicos dentro do volume normal de actividade da empresa (68).

4. O contrato a tempo parcial rexerase polas seguintes regras:

a) O contrato, conforme o disposto no punto 2 do artigo 8 desta lei, deberase formalizar necesariamente por escrito, no modelo que se estableza. No contrato deberán figurar o número de horas ordinarias de traballo ao día, á semana, ao mes ou ao ano contratadas e a súa distribución.

De non se observaren estas esixencias, o contrato presu-mirase formalizado a xornada completa, agás proba en con-trario que acredite o carácter parcial dos servizos.

b) A xornada diaria no traballo a tempo parcial poderá realizarse de forma continuada ou partida. Cando o contrato a tempo parcial leve consigo a execución dunha xornada diaria inferior á dos traballadores a tempo com-pleto e esta se realice de forma partida, só será posible efectuar unha única interrupción na devandita xornada diaria, agás que se dispoña outra cousa mediante conve-nio colectivo sectorial ou, no seu defecto, de ámbito infe-rior.

(66) Punto redactado conforme a Lei 12/2001, do 9 de xullo («BOE» núm. 164, do 10 de xullo).

(67) Punto redactado de acordo co Real decreto lei 15/1998, do 27 de novembro («BOE» núm. 285, do 28 de novembro).

(68) Punto redactado de conformidade coa Lei 12/2001, do 9 de xullo («BOE» núm. 164, do 10 de xullo).

c) Os traballadores a tempo parcial non poderán reali-zar horas extraordinarias, agás nos supostos a que se refire o punto 3 do artigo 35. A realización de horas complementa-rias rexerase polo disposto no punto 5 deste artigo.

d) Os traballadores a tempo parcial terán os mesmos dereitos que os traballadores a tempo completo. Cando corresponda atendendo a súa natureza, tales dereitos serán recoñecidos nas disposicións legais e regulamentarias e nos convenios colectivos de xeito proporcional, en función do tempo traballado.

e) A conversión dun traballo a tempo completo nun traballo a tempo parcial e viceversa terá sempre carácter voluntario para o traballador e non se poderá impoñer de forma unilateral ou como consecuencia dunha modifica-ción substancial de condimodifica-cións de traballo ao abeiro do disposto na letra a) do punto 1 do artigo 41. O traballador non poderá ser despedido nin sufrir ningún outro tipo de sanción ou efecto prexudicial polo feito de rexeitar esta conversión, sen prexuízo das medidas que, de conformi-dade co disposto nos artigos 51 e 52.c) desta lei, poidan adoptarse por causas económicas, técnicas, organizativas ou de produción.

Co fin de posibilitar a mobilidade voluntaria no traballo a tempo parcial, o empresario deberá informar os traballadores da empresa sobre a existencia de postos de traballo vacantes, de maneira que aqueles poidan formular solicitudes de con-versión voluntaria dun traballo a tempo completo nun traba-llo a tempo parcial e viceversa, ou para o incremento do tempo de traballo dos traballadores a tempo parcial, todo isto de conformidade cos procedementos que se establezan nos convenios colectivos sectoriais ou, no seu defecto, de ámbito inferior.

Os traballadores que acordasen a conversión voluntaria dun contrato de traballo a tempo completo noutro a tempo parcial ou viceversa e que, en virtude das informacións a que se refire o parágrafo precedente, soliciten o retorno á situación anterior terán preferencia para o acceso a un posto de traballo vacante da devandita natureza que exista na empresa correspondente ao seu mesmo grupo profesio-nal ou categoría equivalente, de acordo cos requisitos e

procedementos que se establezan nos convenios colectivos sectoriais ou, no seu defecto, de ámbito inferior. Igual pre-ferencia terán os traballadores que, sendo contratados ini-cialmente a tempo parcial, prestasen servizos como tales na empresa durante tres ou máis anos, para a cobertura daquelas vacantes a tempo completo correspondentes ao seu mesmo grupo profesional ou categoría equivalente que existan na empresa.

Con carácter xeral, as solicitudes a que se refiren os pará-grafos anteriores deberán ser tomadas en consideración, na medida do posible, polo empresario. A denegación da solici-tude deberá ser notificada polo empresario ao traballador por escrito e de xeito motivado.

f) Os convenios colectivos establecerán medidas para facilitar o acceso efectivo dos traballadores a tempo parcial á formación profesional continua, co fin de favorecer a súa progresión e mobilidade profesionais.

g) Os convenios colectivos sectoriais e, no seu defecto, de ámbito inferior poderán establecer, se é o caso, requisitos e especialidades para a conversión de contratos a tempo completo en contratos a tempo parcial, cando isto estea motivado principalmente por razóns familiares ou formativas (69).

5. Considéranse horas complementarias aquelas cuxa posibilidade de realización fose acordada, como adición ás horas ordinarias pactadas no contrato a tempo parcial, con-forme o réxime xurídico establecido neste punto e, se é o caso, nos convenios colectivos sectoriais ou, no seu defecto, de ámbito inferior.

A realización de horas complementarias está suxeita ás seguintes regras:

a) O empresario só poderá esixir a realización de horas complementarias cando así o pactase expresamente co traba-llador. O pacto sobre horas complementarias poderá acor-darse no momento da formalización do contrato a tempo

(69) Punto redactado de acordo co Real decreto lei 15/1998, do 27 de novembro («BOE» núm. 285, do 28 de novembro), coa excepción da letra a), que figura redactada de conformidade coa Lei 12/2001, do 9 de xullo («BOE» núm. 164, do 10 de xullo).

parcial ou con posterioridade a este, pero constituirá, en todo caso, un pacto específico respecto do contrato. O pacto for-malizarase necesariamente por escrito, no modelo oficial que para o efecto será establecido.

b) Só se poderá formalizar un pacto de horas comple-mentarias no caso de contratos a tempo parcial de duración indefinida.

c) O pacto de horas complementarias deberá recoller o número de horas complementarias cuxa realización poderá ser requirida polo empresario.

O número de horas complementarias non poderá exceder o 15 por 100 das horas ordinarias de traballo obxecto do con-trato. Os convenios colectivos de ámbito sectorial ou, no seu defecto, de ámbito inferior poderán establecer outra porcen-taxe máxima, que en ningún caso poderá exceder o 60 por 100 das horas ordinarias contratadas. En todo caso, a suma das horas ordinarias e das horas complementarias non poderá exceder o límite legal do traballo a tempo parcial definido no punto 1 deste artigo.

d) A distribución e forma de realización das horas complementarias pactadas deberá aterse ao establecido ao respecto no convenio colectivo aplicable e no pacto de horas complementarias. Agás que outra cousa se esta-bleza en convenio, o traballador deberá coñecer o día e a hora de realización das horas complementarias cun prea-viso de sete días.

e) A realización de horas complementarias deberá res-pectar en todo caso os límites en materia de xornada e des-cansos establecidos nos artigos 34, puntos 3 e 4; 36, punto 1, e 37, punto 1, desta lei.

f) As horas complementarias efectivamente realizadas retribuiranse como ordinarias, computándose para efectos de bases de cotización á Seguridade Social e períodos de caren-cia e bases reguladoras das prestacións. Para tal efecto, o número e a retribución das horas complementarias realizadas deberanse recoller no recibo individual de salarios e nos documentos de cotización á Seguridade Social.

g) O pacto de horas complementarias poderá quedar sen efecto por renuncia do traballador, mediante un prea-viso de quince días, unha vez cumprido un ano desde a

súa formalización, cando concorran as seguintes circuns-tancias:

A atención das responsabilidades familiares enunciadas no artigo 37.5 desta lei.

Por necesidades formativas, na forma que regulamenta-riamente se determine, sempre que se acredite a incompati-bilidade horaria.

Por incompatibilidade con outro contrato a tempo parcial.

h) O pacto de horas complementarias e as súas condi-cións de realización estarán suxeitos ao cumprimento dos requisitos establecidos nas letras anteriores e, se é o caso, ao réxime previsto nos convenios colectivos aplicables. No caso de incumprimento de tales requisitos e réxime xurídico, a negativa do traballador á realización das horas complemen-tarias, malia seren pactadas, non constituirá conduta laboral sancionable (70).

6. Así mesmo, entenderase como contrato a tempo par-cial o formalizado polo traballador que concerte coa súa empresa, nas condicións establecidas neste artigo, unha redución da súa xornada de traballo e do seu salario de entre un mínimo dun 25 por 100 e un máximo dun 85 por 100 daqueles, cando reúna as condicións xerais esixidas para ter dereito á pensión contributiva de xubilación da Seguridade Social con excepción da idade, que deberá ser inferior en, como máximo, cinco anos á esixida, ou cando, reunindo igualmente as citadas condicións xerais, cumprise xa a devandita idade. A execución deste contrato de traballo a tempo parcial, e a súa retribución, serán compatibles coa pensión que a Seguridade Social lle recoñeza ao traballador en concepto de xubilación parcial, extinguíndose a relación laboral ao se producir a xubilación total.

Para poder realizar este contrato no caso de traballadores que non acadasen aínda a idade de xubilación, a empresa deberá formalizar simultaneamente un contrato de traballo cun traballador en situación de desemprego ou que teña con-certado coa empresa un contrato de duración determinada,

(70) Punto redactado conforme a Lei 12/2001, do 9 de xullo («BOE» núm. 164, do 10 de xullo).

co obxecto de substituír a xornada de traballo deixada vacante polo traballador que se xubila parcialmente. Este contrato de traballo, que se poderá formalizar tamén para substituír os traballadores que se xubilasen parcialmente despois de cumprir a idade de xubilación, denominarase con-trato de remuda e terá as seguintes particularidades:

a) A duración do contrato será indefinida ou igual á do tempo que lle falte ao traballador substituído para acadar a idade de xubilación a que se refire o primeiro parágrafo deste punto. Se, ao cumprir a devandita idade, o traballador xubi-lado parcialmente continúa na empresa, o contrato de remuda que se formalizase por duración determinada poderá prorro-garse mediante acordo das partes por períodos anuais, extin-guíndose, en todo caso, ao finalizar o período correspondente ao ano en que se produza a xubilación total do traballador remudado.

No caso do traballador xubilado parcialmente despois de acadar a idade de xubilación, a duración do contrato de remuda que poderá formalizar a empresa para substituír a parte da xornada deixada vacante por este poderá ser indefi-nida ou anual. Neste segundo caso, o contrato prorrogarase automaticamente por períodos anuais, extinguíndose na forma sinalada no parágrafo anterior.

b) O contrato de remuda poderá formalizarse a xornada completa ou a tempo parcial. En todo caso, a duración da xornada deberá ser, como mínimo, igual á redución de xor-nada acordada polo traballador substituído. O horario de tra-ballo do traballador remudista poderá completar o do traballador substituído ou simultanearse con el.

c) O posto de traballo do traballador remudista poderá ser o mesmo do traballador substituído ou un similar, enten-dendo por tal o desempeño de tarefas correspondentes ao mesmo grupo profesional ou categoría equivalente.

d) Na negociación colectiva poderanse establecer medidas para impulsar a formalización de contratos de remuda (71).

(71) Punto redactado conforme a Lei 12/2001, do 9 de xullo («BOE» núm. 164, do 10 de xullo).

Art. 13. Contrato de traballo a domicilio.–1. Terá a consideración de contrato de traballo a domicilio aquel en que a prestación da actividade laboral se realice no domicilio do traballador ou no lugar libremente elixido por este e sen vixilancia do empresario.

2. O contrato formalizarase por escrito co visado da oficina de emprego, onde quedará depositado un exemplar, no que conste o lugar en que se realice a prestación laboral, co fin de que poidan esixirse as necesarias medidas de hixiene e seguranza que se determinen.

3. O salario, calquera que sexa a forma da súa fixación, será, como mínimo, igual ao dun traballador de categoría profesional equivalente no sector económico de que se trate.

4. Todo empresario que ocupe traballadores a domicilio deberá poñer á disposición destes un documento de control da actividade laboral que realicen, no que debe consignarse o nome do traballador, a clase e cantidade de traballo, a can-tidade de materias primas entregadas, as tarifas acordadas para a fixación do salario, a entrega e recepción de obxectos elaborados e cantos outros aspectos da relación laboral inte-resen ás partes.

5. Os traballadores a domicilio poderán exercer os dereitos de representación colectiva conforme o previsto nesta lei, agás que se trate dun grupo familiar (72).

CAPÍTULO II

Contido do contrato de traballo (73)

Sección 1.ª Duración do contrato

Art. 14. Período de proba (74).–1. Poderá concer-tarse por escrito un período de proba, con suxeición aos límites de duración que, se é o caso, se establezan nos con-venios colectivos. En defecto de pacto en convenio, a dura-ción do período de proba non poderá exceder os seis meses

(72) Artigos 61 e seguintes deste Estatuto.

(73) Véxase o artigo 207 da Lei 22/2003 («BOE» núm. 164, do 10 de xullo), do 9 de xullo, concursal.

para os técnicos titulados, nin os dous meses para os demais traballadores. Nas empresas de menos de vinte e cinco traballadores o período de proba non poderá exceder os tres meses para os traballadores que non sexan técnicos titulados.

O empresario e o traballador están, respectivamente, obrigados a realizar as experiencias que constitúan o obxecto da proba.

Será nulo o pacto que estableza un período de proba cando o traballador xa desempeñase as mesmas funcións con anterioridade na empresa, baixo calquera modalidade de contratación.

2. Durante o período de proba, o traballador terá os dereitos e obrigas correspondentes ao posto de traballo que desempeñe como se for de cadro de persoal, excepto os deri-vados da resolución da relación laboral, que poderá produ-cirse por instancia de calquera das partes durante o seu transcurso.

3. Transcorrido o período de proba sen que se produ-cise o desistimento, o contrato producirá plenos efectos, computándose o tempo dos servizos prestados na antigüi-dade do traballador na empresa.

As situacións de incapacidade temporal, maternidade e adopción ou acollemento que afecten o traballador durante o período de proba interrompen o seu cómputo sempre que se produza acordo entre ambas as dúas partes.

Art. 15. Duración do contrato.–1. O contrato de tra-ballo poderá concertarse por tempo indefinido ou por unha duración determinada (75).

Poderán formalizarse contratos de duración determinada nos seguintes supostos:

a) Cando se contrate o traballador para a realización dunha obra ou servizo determinados, con autonomía e

(75) Punto modificado conforme o artigo 1.4 da Lei 63/1997, do 26 de decembro («BOE» núm. 312, do 30 de decembro).

Véxase, en canto aos contratos de duración determinada, o Real decreto 2720/1998, do 18 de decembro («BOE» núm. 7, do 8 de xaneiro de 1999), modificado polo Real decreto 1251/2001, do 16 de novembro («BOE» núm. 276, do 17 de novembro), polo que se desenvolve este artigo.

tantividade propia dentro da actividade da empresa e cuxa execución, aínda que limitada no tempo, sexa en principio de duración incerta. Os convenios colectivos sectoriais estatais e de ámbito inferior, incluídos os convenios de empresa, poderán identificar aqueles traballos ou tarefas con substan-tividade propia dentro da acsubstan-tividade normal da empresa que poidan cubrirse con contratos desta natureza (76).

b) Cando as circunstancias do mercado, acumulación de tarefas ou exceso de pedidos así o esixan, aínda tratán-dose da actividade normal da empresa. En tales casos, os contratos poderán ter unha duración máxima de seis meses, dentro dun período de doce meses, contados a partir do momento en que se produzan as devanditas causas. Por con-venio colectivo de ámbito sectorial estatal ou, no seu defecto, por convenio colectivo sectorial de ámbito inferior, poderá modificarse a duración máxima destes contratos e o período dentro do cal se poidan realizar atendendo o carácter estacio-nal da actividade en que as devanditas circunstancias se poi-dan producir. En tal suposto, o período máximo dentro do cal se poderán realizar será de dezaoito meses, non podendo superar a duración do contrato as tres cuartas partes do período de referencia establecido nin, como máximo, doce meses.

No caso de que o contrato se concertase por unha dura-ción inferior á máxima legal ou convencionalmente estable-cida, poderá prorrogarse mediante acordo das partes, por unha única vez, sen que a duración total do contrato poida exceder a devandita duración máxima.

Por convenio colectivo poderanse determinar as activida-des en que poidan contratarse traballadores eventuais, así como fixar criterios xerais relativos á adecuada relación entre o volume desta modalidade contractual e o cadro de persoal total da empresa (77).

c) Cando se trate de substituír traballadores con dereito a reserva do posto de traballo, sempre que no contrato de

(76) Artigo 2 do Real decreto 2720/1998, do 18 de decembro.

(77) Letra b) redactada conforme o artigo 1.8 da Lei 12/2001, do 9 de xullo («BOE» núm. 164, do 10 de xullo).

Véxase o artigo 3 do Real decreto 2720/1998, do 18 de decembro.

traballo se especifique o nome do substituído e a causa de substitución (78).

d) Cando se contrate un traballador desempregado, inscrito na oficina de emprego, por parte dunha administra-ción pública ou entidade sen ánimo de lucro e o obxecto do devandito contrato temporal de inserción sexa o de realizar unha obra ou servizo de interese xeral ou social, como medio de adquisición de experiencia laboral e mellora da ocupabi-lidade do desempregado participante, dentro do ámbito dos programas públicos que se determinen regulamentaria-mente. Os traballadores que sexan parte nestes contratos non poderán repetir a súa participación ata transcorridos tres anos desde finalizar o anterior contrato desta natureza, sempre e cando o traballador fose contratado baixo esta modalidade por un período superior a nove meses nos últi-mos tres anos.

Os servizos públicos de emprego competentes financia-rán, a través das partidas de gasto que correspondan, os cus-tos salariais e de Seguridade Social destas contratacións subvencionando, para efectos salariais, a contía equivalente á base mínima do grupo de cotización a que corresponda a categoría profesional desempeñada polo traballador así como os complementos salariais de residencia regulamentaria-mente establecidos e, para efectos de Seguridade Social, as cotas derivadas dos devanditos salarios. Todo isto con inde-pendencia da retribución que finalmente perciba o traballa-dor. O Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais informará con carácter trimestral a Comisión Delegada do Goberno sobre as subvencións concedidas e satisfeitas no devandito período así como sobre o seguimento e control destas.

A retribución dos traballadores que se incorporen a estes programas será a que se acorde entre as partes, sen que poida ser inferior á establecida, se é o caso, para estes contratos de inserción no convenio colectivo aplicable.

A incorporación de desempregados a esta modalidade contractual estará de acordo coas prioridades do Estado (78) Véxase o artigo 4 do Real decreto 2720/1998, do 18 de decembro. Véxase, así mesmo, a disposición adicional 14.ª in fine deste Estatuto.