Er is uitgebreid internationaal literatuuronderzoek4 gedaan naar de effecten van cijferherhaling op de leerprestaties van leerlingen. Het effect van herhaalde leerjaren op de sociaal-emotionele ontwikkeling is moeilijker te meten dan de effecten op de leerresultaten.
De overgang van groep 2 naar groep 3
Bij scholen en leerkrachten leven soms misverstanden over het inspectietoezicht in de onderbouw en hoe de inspectie omgaat met kleuterbouwverlenging. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de inspectie toezicht houdt op het onderwijs aan het jonge kind en hoe de inspectie om- gaat met kleuterbouwverlenging.
Wet op het primair onderwijs
De Onderwijsinspectie zorgt ervoor dat scholen passend onderwijs bieden dat aansluit bij de verschillen tussen leerlingen. Het wegnemen van misverstanden kan scholen helpen hun onderwijs in de onderbouw beter vorm te geven.
Herfstleerlingen
Misverstanden over de inspectie
De inspectie verwacht van scholen dat zij heldere criteria en procedures hanteren ter onderbouwing van hun besluit. Voor de begeleiding is het monitoren van de ontwikkeling van de leerlingen, het beoordelen of de ontwikkeling verloopt zoals gepland en het coördineren van de opleidingen het allerbelangrijkste. Tot nu toe heeft de inspectie de resultaten van een school nog nooit beoordeeld op basis van testen bij kleuters.
Vanaf 1 februari 2016 hanteert de Inspectie geen eigen normen meer voor de tussenresultaten van scholen in het basisonderwijs. De Inspectie zal bij haar toezicht blijven letten op de manier waarop scholen de ontwikkeling van leerlingen monitoren en hoe dit leidt tot conclusies over de inrichting van het onderwijs. Als het aan de Inspectie ligt, wordt het proces van leren lezen en schrijven veel meer individueel vormgegeven en ondersteund.'
Doorlopende ontwikkellijn
Scholen en schoolraden beslissen zelf hoe zij omgaan met de voortgang van leerlingen op school. In zo’n protocol beschrijft de school haar beleid ten aanzien van de uitbreiding van het voorschools onderwijs en vermeldt de argumenten en criteria die daarbij een rol spelen. In dit hoofdstuk vindt u een leidraad voor uw school hoe u zelf een Groep 3-transitiebeleid kunt ontwikkelen en een stappenplan of protocol kunt ontwerpen dat bij uw school past.
Reflecteren op de huidige werkwijze
De ondersteuning die wij bieden, wordt beschreven in een plan van aanpak voor het kind. We gaan vooral uit van de ervaren kijk van de leerkrachten op de ontwikkeling van het kind. Ons beleid is primair dat we zo laat mogelijk beslissen of we verder gaan.
Κ Op welke wijze realiseren we een aangepast programma voor een kind indien besloten wordt tot kleuterbouwverlenging. Κ Hoe zorgen we ervoor dat een aangepast programma aansluit bij de mogelijkheden en de ontwikkeling van het kind. We werken in iedere groep met drie niveaugroepen en we plaatsen het kind dan de tweede keer bijvoorbeeld in een andere niveaugroep.’.
Onderbouwing van de beslissing
Het Onderwijs Steunpunt Enschede (SPOE) heeft een reisgids18 ontwikkeld die kan helpen bij de beslissing om over te stappen naar groep 3. Hierin staat onder meer beknopte informatie over de resultaten van de leerling, de aangeboden hulp, afspraken met ouders en het plan . aanpak voor de leerling. Daarnaast kan ook de bevolking van de school een belangrijke rol spelen in het kijken naar de ontwikkeling van de leerling in vergelijking met andere kinderen op de school.
Bijna alle scholen waarderen het oordeel van de leerkracht van het kind; zij of hij is immers degene die de kinderen dagelijks meemaakt en een goed totaalbeeld heeft van zowel de cognitieve als de sociaal-emotionele ontwikkeling.22 Naast de overwegingen bij de beslissing of de kleuterschool moet worden uitgebreid, is het van belang Bedenk wat u de leerling het volgende jaar wilt en hoe u de leerling kunt ondersteunen zodat hij of zij niet dezelfde stof herhaalt.
Verschillende criteria en instrumenten
Naast criteria op het gebied van taal, rekenen, sociaal-emotionele ontwikkeling en motoriek kun je ook kijken naar achtergrondkenmerken zoals leeftijd en thuissituatie of thuistaal. Ook voor kinderen met een niet-Nederlandse achtergrond is het belangrijk om hoge verwachtingen te formuleren. SLO heeft een overzicht gemaakt van beschikbare methoden, materialen en screeningsinstrumenten (zie hoofdstuk 6) en een overzicht vindt u ook op het wikiwijs Leermiddelenplein.
Het programma in groep 3
De effecten van dergelijke initiatieven op het terugdringen van kleuterbouwverlenging zijn over het algemeen niet wetenschappelijk bewezen, maar de ervaringen van betrokkenen zijn overwegend positief. Dit hoofdstuk bevat zowel voorbeelden ter preventie van kleuterbouwverlenging als voorbeelden die een alternatief zijn voor kleuterbouwverlenging.
Leerlingen volgen
De leerkrachten van de kleuterschool hebben een ontmoeting met elkaar en bespreken daarna alle kinderen. De aanwezigheid van de docenten in het volgende gebouw is een grote meerwaarde, zij kunnen aangeven of in de volgende groep aan de onderwijsbehoeften van de leerling kan worden voldaan. Scholen noemen gesprekken met ouders een belangrijke factor voor het begrijpen van de ontwikkeling van een kind, voor de praktijk op school en voor het motiveren van een stimulerende thuisomgeving.
Ook helpt het de ouders een realistisch beeld te krijgen van de ontwikkeling van hun eigen kind, als dit in eerste instantie niet aan hun verwachtingen voldoet. Zij bespreken de voortgang van de leerling, maar op verzoek van één van de deelnemers ook andere zaken. Bij het nemen van besluiten is het van belang dat geen van de deelnemers grote bezwaren heeft.
In de klas
Spelelementen in groep 3
Omgaan met taalachterstanden
Bij CBS Anna van Buren in Enschede is er in groep 1 voortgezet taal- en rekenonderwijs beschikbaar bij dreigende vertraging. Het uitgangspunt hiervoor is het observatierapport van het speelhuis. De deskundigen van het speelhuis hebben de ontwikkeling van het kind in de periode voordat het naar school gaat al nauwlettend in de gaten gehouden. Bij IKC Avonturijn in Nieuw Vennep werken onderbouwleerkrachten met beeldspraak28, een methode waarbij elke letterklank wordt ondersteund door een gebaar.
Deze aanpak wordt voortgezet in groep 3 en ook daar vinden de kinderen het heel prettig om met de klankgebaren te werken. Ook bij CBS De Vlinderboom in Pijnacker krijgen de leerlingen van groep 1 en 2 de geluiden met geluidsgebaren voorgeschoteld. Het zorgt er ook voor dat het mogelijk is om vroegtijdig te signaleren wanneer er een voordeel of risico is bij de leesontwikkeling.
Maatwerk
De overgang naar de volgende fase of het volgende leerplein is afhankelijk van de leeftijd en de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind. Het team op deze school merkte dat de doelen die aan het begin van Groep 1 behaald moeten worden vaak niet aansluiten bij de ontwikkeling van leerlingen die in Groep 1 binnenkomen. Daarom bespreken zij de leerstof in de eerste helft van Groep 1, die gerelateerd is aan deze. met deze (kleuter)doelen.
Bij De School in Zandvoort kunnen leerlingen niet blijven zitten en is er dus geen voorschoolse uitbreiding. Elke leerling volgt acht jaar lang zijn eigen curriculum, ongeacht of hij in de onder-, midden- of bovenbouw zit. Dus ook als een leerling nog niet doorstroomt naar de volgende groep, een beslissing die iedere 10 weken in de kring van mensen genomen kan worden (zie 5.3.1), gaat het leertraject gewoon door.
Ouderpartnerschap
Pedagogisch partnerschap
Didactisch partnerschap
We bespreken dit op algemene ouderavonden, in het café met workshops en vooral op ouderbijeenkomsten. Ook als er sprake is van logopedie werken leerkracht, ouders en logopedist samen en stemmen zij ook het 'huiswerk' af. Bij OBS de Panda in Utrecht worden ouders inhoudelijk betrokken bij het onderwijs door aan het begin van ieder jaar een eerste gesprek te hebben.
De inhoud van deze bijeenkomsten sluit aan bij de activiteit tijdens de introductie van het spel, zodat ook ouders een concreet beeld krijgen van de ontwikkelingslijnen. Op school viel het ons op dat ouders soms niet genoeg weten welke vaardigheden belangrijk zijn (“mijn kind kent het alfabet al”) en dat ze soms een onrealistisch beeld hebben van het niveau van hun kind. Zo kunnen zij ouders laten zien hoe hun kind zich ontwikkelt en hoe dit zich verhoudt tot de verwachte ontwikkeling passend bij de leeftijd van het kind.
Organisatiemodel en visie van de school
Flexibele overgangsmomenten
In de initiële groep is er vaak sprake van een intensieve samenwerking tussen de pedagogisch medewerker en de leerkracht, deze combinatie van vakkennis is de kracht van de initiële groep. In 2015 beoordeelde de inspectie de kwaliteit van het onderwijs op de Koning Willem-Alexanderschool zelfs met ‘goed’. Herhaling in de traditionele zin komt in de Koning Willem-Alexanderschool dan ook nauwelijks voor.
Dit is een beslissing die wordt genomen in persoonlijke kring waarin de ouders, het kind en de school vertegenwoordigd zijn. De student gaat naar een andere groep als hij dat in persoonlijke kring beslist en als alle drie de partijen daarmee instemmen. In de praktijk volgde ze enkele instructies op de middelbare school en toen ze er klaar voor was, ging ze naar de middelbare school.
Homogeen of heterogeen groeperen
Elke tien weken kan hij beslissen of de student naar een ander gebouw verhuist. Ieder kind heeft zijn eigen leerplan en daardoor loopt de leerlijn door, ook als de leerling naar een andere groep verhuist. Elke tien weken is er een overleg tussen leerkracht, leerling en ouders, zo noemen ze dat op De School.
Zo wordt de over- gang versoepeld en kan beter worden aangesloten bij de ontwikkeling van kinderen. Op papier bestaat een leerplein uit zes fasen, maar in de praktijk vindt het onder- wijs veel meer op gepersonaliseerd niveau plaats en wordt de ontwikkeling van de kinderen individueel gevolgd. Er is gekozen voor een leerplein dat bestaat uit groep 1, 2 en 3 om de kinderen die gaan leren lezen en rekenen ook nog de ruimte te geven om te spelen.
Extra leertijd
In die somervakansie van 2015 het die organisasie van die Brede School Academie in Utrecht 'n somerskool vir kleuters en hul ouers suksesvol gereël. IKC Avonturijn in Nieuw Vennep www.ikc-avonturijn.nl CBS de Brug in Nieuwerbrug www.cbs-de-brug.nl Platijn Child Centre www.platijn.nl. OBS de Klimroos in Utrecht www.obsdeklimroos.com OBS Kloosterveen in Assen www.obs-kloosterveen-assen.nl Koning Willem-Alexanderskool in Culemborg.
CBS de Vlinderboom in Pijnacker www.cbsdevlinderboom.nl School in Zandvoort www.deschool.nl.
