Het boek is tot stand gekomen met financiële bijdragen van acht schoolbesturen, de HAN, het Lerarencollectief en de Raad voor het Primair Onderwijs. Al deze publicaties zijn in gedrukte vorm verkrijgbaar, maar u kunt ze ook gratis downloaden van Didactiefonline.nl.
INLEIDING
Samen geven ze een overzicht van wat er komt kijken bij het toetsen en beoordelen van studenten en hoe je dit kunt gebruiken om hun leren te bevorderen. Het boek behandelt alle thema's en verschillende niveaus, van de visie van de school en het toetsbeleid, tot doelen en leerprocessen, toetsmethoden en hoe je als docent goede beslissingen neemt en dilemma's oplost.
GERICHT NAAR LEERLINGEN KIJKEN
KENNIS IN HANDIGE HOKJES
INTRODUCTIE
HET IDEE
DE INZICHTEN
Dit leerdoel is ook relatief eenvoudig te meten: zeg het in je eigen woorden, geef voorbeelden van zelfstandige naamwoorden, wijs aan welke plaatjes in de groep groenten vallen. We willen immers niet dat het alleen bij schoolkennis blijft, maar dat leerlingen het ook in het dagelijks leven kunnen gebruiken.
LEVEND DOCUMENT
Om de beheersing van dit leerdoel te meten, moet je leerlingen nieuwe contexten en situaties voorschotelen. Om dit leerdoel in beeld te krijgen, kun je studenten teksten of casussen voorleggen, een klassikaal gesprek voeren of een samenvatting laten schrijven.
IMPLICATIES VOOR ONDERWIJS
Laat ze hun antwoord in stapjes opschrijven of hardop uitspreken, zodat je kunt zien waar het mis kan gaan: direct na het opdoen van de kennis of wanneer ze het toepassen. Om een momentopname van de voortgang te krijgen, kunt u het creatieve proces volgen of met rubrieken werken (zie hoofdstuk 12, 'Wat u wel en niet kunt doen met rubrieken').
JOUW EIGEN KLAS
EEN REGULIER ÉN EEN PLUSRAPPORT
OM IN TE LIJSTEN
LITERATUUR
HET BELANG VAN ZELFREGULATIE
Pintrich en De Groot beschrijven voor hun onderzoek precies welke inhoud deze labels dekken. Het onderzoek van Pintrich en De Groot biedt handvatten om na te denken over redenen hiervoor.
INTRINSIEK EN EXTRINSIEK
Alle leerlingen zijn gebaat bij expliciete aandacht voor (meta)cognitieve strategieën in de klas. Er is dan maar heel weinig nodig om een leerling weer in de aan-positie te krijgen."
IN DE AAN-STAND DOOR KINDGESPREKKEN
LESSEN VAN A.D. DE GROOT
Adriaan de Groot trad in de onderwijsgeschiedenis op als geestelijk vader van de Cito-toets. Dat we dit soort gesprekken voeren is mede te danken aan de verdiensten van De Groot.
DE WET VAN POSTHUMUS
BEN JIJ TOETSWIJS?
In zijn artikel gaat hij dieper in op dit begrip en legt hij uit wat je als docent moet weten over toetsen en beoordelen. In zijn artikel schetst Popham vanuit zijn jarenlange onderzoek en psychometrische expertise wat assessmentexpertise precies inhoudt.
DE INZICHTEN Brede waaier
Als je water in een glazen fles giet, weet je waar je aan toe bent. Een voorbeeld van dat laatste is een vraag in een taaltoets over kasteelbezoeken in Frankrijk: herkenbaar voor het kind van hoogopgeleide ouders, maar een kind van laagopgeleide ouders mist de benodigde achtergrondkennis.
AUTHENTIEK TOETSEN
Weten wie ze zijn, houdt in dat je zicht hebt op ach- tergronden van je leerlingen. Tegenwoordig is de definitie uit hun latere studie, uit 2009, bekender: formatief handelen heeft als doel informatie te geven aan de leraar en leerlingen over de mate waarin zij een leerdoel al wel of niet beheersen, en deze feedback kun je gebruiken om het leerproces waar nodig bij te sturen.
DE INZICHTEN Effectieve aanpak
FORMATIEF HANDELEN STIMULEERT HET LEREN
Tot slot is een belangrijk fundament van vormend handelen dat je uitstraalt dat iedereen vooruit en beter kan. Door formatieve actie te ondernemen, help je studenten beter te worden, in plaats van ze te beoordelen op hun prestaties.
DE INZICHTEN Logische opbouw
OOG VOOR ONTWIKKELING
Dus als docent moet je je materiaal opbouwen en je leerlingen stap voor stap vooruit helpen. In de tijd dat Duschl en zijn collega's hun paper aan het schrijven waren, was er steeds meer aandacht voor hoe dit op een goede manier te doen.
LIJNEN EN LUSSEN
Toetsen en beoordelingen informeren jou en de leerling waar op de leerlijn hij zich bevindt en of hij. Beoordeling informeert jou waar op de leer- lijn een leerling staat en of hij klaar is voor de volgende halte.
VOORBEREIDEN OP LEREN
WEET WAT JE TOETST
Kane vertelt je waar je op moet letten bij het kiezen van een test en het interpreteren van de resultaten. Validiteit ontstaat volgens Kane dus alleen in de onderwijspraktijk: door echte toetsen te gebruiken en toetsresultaten te interpreteren.
DE INZICHTEN Denk als Sherlock
Hij was een van de eersten die dit onder de aandacht bracht en legt in zijn artikel uit wat er nodig is om tot valide gebruik van toetsen te komen. Blijf dicht bij het doel van de test (zie fase 1) en laat je niet verleiden te veel te generaliseren.
BETROUWBARE TOETSEN
Maar ze maken je wel bewust van wat er komt kijken bij het selecteren, afnemen en interpreteren van testen. Kane leert ons dat de validiteit van een test ontstaat wanneer deze in de praktijk wordt gebruikt.
OEFENSTOF OP MAAT
Een toets is immers pas goed en nuttig als deze door jou correct en verstandig wordt ingevuld. RCEC_Kwaliteit_Toets_Checklist_2014.pdf In deze brochure vindt u ook achtergrondinformatie over de kwaliteit van toetsen.
DE INZICHTEN Van data naar kennis
DATA HELPEN BIJ BETER ONDERWIJS
Op basis van eerder onderzoek van haar en collega's ontwikkelde ze een model voor datagericht werken. Toen ze haar artikel schreef, bleek al dat datagedreven werken leidt tot beter onderwijs en uiteindelijk betere leerprestaties.
BREDE BLIK OP LEERLINGEN
Datagericht werken kost tijd en die tijd moet je er als school ook voor vrij willen maken, stelt Mandinach. Het helpt als de school een heldere visie heeft op datagebruik en die ook verankert in haar schoolplan.
KIJKEN NAAR POTENTIE
BASISPRINCIPES VOOR TOETSBELEID
EEN EERLIJKE TOETS
Daarom is het ook belangrijk om te weten waar de resultaten vandaan komen (zie ook hoofdstuk 7, 'Weet wat je test'). Het betekent ook dat je weet welk instrument wat kan (zie ook hoofdstuk 4, 'Ben jij toetswijs?').
OP NAAR EEN NIEUWE TOETSVISIE
Neem het heft in eigen handen en denk samen na over hoe je toetsen en beoordelen zinvol kunt inzetten. Overweeg de invloed van de toetsvorm op de motivatie en het leren van studenten.
TOETSEN IN DE PRAKTIJK
KLEUTERS IN HET VIZIER
In hun artikel leggen Juhu Kim en Hoi Suen uit welke instrumenten wel of geen voorspellende kracht hebben, dus welke nuttig zijn en welke je beter kunt negeren. Beoordeling in de kleuterschool is zelden summatief (gericht op beoordeling en evaluatie van leren).
ONTLUIKEND LEZEN EN REKENEN
Kim en Suen noemen de laatste bevinding de meest verrassende: het betekent dat subjectieve schattingen van naaste volwassenen betrouwbaarder zijn dan objectieve meerkeuzevragen. Hoewel het onderzoek van Kim en Suen vrij technisch en statistisch is, heeft het een belangrijke boodschap voor scholen: het relativeert de (voorspellende) waarde van formele kleutertoetsen.
GERICHT OBSERVEREN
In hoofdstuk 6 ('Een prentenboek in wiskunde'), 8 ('Waarom tellen met vingers even nuttig is'), 9 ('Zonder tellen kunnen ze er niet komen') en 23 ('Vroeg ingrijpen bij twijfel') van Leer ze rekenen vind je meer informatie over belangrijke voorbereidingsvaardigheden voor wiskunde. En in een studie uit 1988 lazen ze dat het positieve effect van feedback 'een van de meest geaccepteerde principes in de psychologie' was.
DE INZICHTEN De proef op de som
MET FEEDBACK KUN JE LEERGEDRAG STUREN
Maar hun model over effectieve feedback bouwt voort op het werk van twee andere reuzen: Avraham Kluger en Angelo DeNisi. Sterker, uit hun meta-analyse blijkt dat het in een derde van de gevallen juist negatief uitpakt.
VAN FEED-UP TOT FEEDFORWARD
Dat klinkt logisch, maar in de praktijk is het niet zo eenvoudig, zeggen Kluger en DeNisi. Want, zo maken Kluger en DeNisi duidelijk, dezelfde feedback kan voor de ene student anders werken dan voor de andere.
TOETSEN VOOR FEEDBACK
WAT JE WEL EN NIET KUNT MET RUBRICS
SOORTEN EN MATEN
De grote kracht van de rubrieken is dat ze expliciet maken wat voorheen impliciet was. De grote kracht van de rubrieken is dat ze expliciet maken wat voorheen impliciet was.
WERELDORIËNTATIE IN RUBRICS
LEREN VAN ELKAAR
Studenten moeten wennen aan het geven en ontvangen van feedback van elkaar. Bedenk ook vooraf hoe je peer feedback precies organiseert (zie kader hiernaast).
CHECKLIST
Begin met kleine taken die uw leerlingen beoordelen met bijvoorbeeld een punt of twee. Dit is een goede methode om studenten op een prettige manier feedback te leren geven.
KWALITEITSBESEF
Bespreek ook het proces van peerfeedback met de klas: wat gaat goed en wat zou beter kunnen. Hier vind je een voorbeeld van het inzetten van peerfeedback bij een schrijfopdracht in groep 7.
DE INZICHTEN Beginner of gevorderde
BAAS OVER EIGEN LEREN
Om het in modern taalgebruik te zeggen: studenten hebben meer controle over hun leerproces. Hun conclusie was dat het zeker geen onmogelijke opgave was: de studenten leken goed in staat om hun eigen werk te beoordelen.
DUNNING-KRUGEREFFECT
Falchikov en Boud hebben laten zien dat studenten in principe in staat zijn om hun eigen werk te beoordelen. Alle drie hebben ze als doel leerlingen bewust te maken van hun eigen leerproces.
DE KRACHT VAN VOORDOEN
PORTFOLIO BRENGT GROEI IN BEELD
Omdat het portfolio binnen het funderend onderwijs een relatief nieuw instrument is, is er nog weinig (effect)- onderzoek beschikbaar. De grootste kracht van het portfolio is dat het groei en ontwikkeling in beeld brengt.
DE INZICHTEN Drie soorten
Tillema vroeg deelnemers (137 in totaal) naar hun ervaringen: Heeft het portfolio hen inzicht gegeven in hun functioneren. Portfolio's kunnen niet alleen leerprofessionals, maar ook basisschoolleerlingen van grote dienst zijn (zie ook kader hiernaast).
PORTFOLIO EN MOTIVATIE
In combinatie met duidelijke feedback van de docent kan dit het portfolio tot een krachtig hulpmiddel maken. De inhoud wordt gevuld met onder meer onze observaties en met werk van de student zelf, zoals een verslag, collage of foto', zegt De Bruijn.
DATA VERZAMELEN IN HET PORTFOLIO
EEN CHECKLIST VOOR DIGITAAL TOETSEN
Een andere meerwaarde is dat digitale toetsen adaptief kunnen zijn: het systeem past dan de keuze van de volgende vraag of het vragenblok aan op basis van het antwoord van een student. Een ander nadeel is dat studenten bij adaptieve toetsen niet terug kunnen scrollen of een goed overzicht hebben van de omvang van de toets.
LET OP BIJ MEERKEUZEVRAGEN
Digitaal toetsen vraagt om goede technische voorzieningen, goede ICT-vaardigheden van de docent en, indien online afgenomen, een betrouwbare wifi-verbinding. De helft van de studenten maakte de toets op papier, de andere helft op een tablet.
EEN DIGITAAL HULPJE
Want alléén digitaal toetsen is geen goed idee, zoals ook later onderzoek sinds Conole en Warburton laat zien. Deze onderzoekers waarschuwen dan ook dat je leerlingen eerst goed moet laten wennen aan digitaal toetsen alvorens hun scores mee te laten tellen.
DILEMMA’S
SCHEP KANSEN VOOR ÁLLE LEERLINGEN
Er is een duidelijk verband tussen verwachtingen die leraren aan het begin van het schooljaar vormen van leerlingen en hun latere prestaties. Wees je ervan bewust dat vooroordelen en ver- wachtingen een rol kunnen spelen in je beoorde- ling van leerlingen.
ONDERPRESTEREN
Brophy voegt daar een belangrijke nuance aan toe: beoordelingen en verwachtingen van studenten zijn niet per se slecht. Ga echt uit van de huidige prestaties van leerlingen en niet van hun achtergrond (zie ook hoofdstuk 19, 'Basiskennis voor schoolraden').
MORGEN BEGINNEN WE OPNIEUW
ZITTENBLIJVEN LOST ZELDEN IETS OP
In haar State of Education wijst de autoriteit ook op de noodzaak om elk jaar herhaalde cijfers te voorkomen. Het klinkt immers beter voor een kind om ontspannen in dezelfde klas te blijven dan op zijn tenen te moeten lopen in een grotere groep.
DALENDE CIJFERS
Dan moet je extra leerondersteuning bieden en waar nodig werken aan gedragsregulatie. Jimerson raadt ook aan ouders actief te betrekken bij het leren van hun kinderen en het samenwerken met klassen van meerdere leeftijden en klassen.
HET GAAT OM HET TOTAALPLAATJE’
BASISKENNIS VOOR HET SCHOOLADVIES
Zo hadden ze ook informatie over achtergronden (sekse, sociaal-economisch milieu), leerprestaties en niet- cognitieve kenmerken (zoals motivatie, welbevinden en geloof in eigen kunnen) van de leerlingen. Twee derde van de leerlingen (68,7 procent) zat na vier jaar op hetzelfde niveau als geadviseerd door de basisschool.
OUDERS EN KANSEN
Door de latere afname van de eindtoets is het lastiger om deze direct in de begeleiding op te nemen. Het opleidingsniveau van de ouders speelt een rol in het schooladvies, ook later in het jeugdonderwijs.
DE INZICHTEN Lesstof leidend
VERMIJD TEACHING TO THE TEST
William James Popham beschrijft in zijn artikel het fenomeen van teaching to the test: je onderwijs teveel afstemmen op (oefenen voor) de toets. Maar dit onderwijs op de proef stelt de studenten niet ten goede, weet Popham uit zijn eerdere onderzoek.
TOETSVOORBEREIDING
Ze zullen de toets dan vast goed maken, maar je kunt geen goede conclusies trekken: je weet immers niet meer of leerlingen de stof echt beheersen of alleen de antwoorden op deze tien sommen uit hun hoofd hebben geleerd. Het voorbeeld van de tien sommen is natuurlijk extreem en zal in de praktijk niet snel voorkomen.
DO’S-AND-DON’TS
Teaching to the test is niet een exclusief Amerikaans fenomeen, het komt ook in Nederland voor. In dit artikel gaat een docent dieper in op de gevolgen van leren op de toets.
REDACTIE
AUTEUR
OVER DE MAKERS
DIEDE DURFT
NIEUW VERSCHENEN TITELS
KEN JE LEERLING
BEA ROS, JUDITH GULIKERS, DESIRÉE JOOSTEN-TEN BRINKE & KIM SCHILDKAMP
PRAKTISCHE INZICHTEN UIT ONDERZOEK OVER TOETSEN EN BEOORDELEN PO
KEN JE
LEERLING
