222. La dogmo de la reenkarniøado, diras kelkaj personoj, ne estas nova; jam Pitagoro øin akceptis. Ni neniam diris, ke la spiritisma doktrino estas moderna elpensa¼o; kiel leøo de la Naturo, Spiritismo certe ekzistas ekde la origino de la tempo, kaj æiam, en æi tiu libro, ni penadis elmontri, ke oni trovas postesignojn de tiu doktrino en la plej malproksima antikveco. Pitagoro, kiel sciate, ne estis la aýtoro de la sistemo pri la metem- psikozo; li æi tiun ektrovis æe la hindaj filozofoj kaj en Egiptujo, kie øi ekzistadis jam de nememorebla dato. La ideo pri la transmigrado de la animoj estis do vulgara kredo, akceptata de la plej eminentaj homoj. Kiel øi venis al ili? Æu per revelacio aý per intuicio? Ni tion ne scias; sed, ne grave kiel, iu ideo ne trapasas la aøojn kaj ne sukcesas esti adoptata de eminentaj intelektuloj, se øi ne havas seriozan fundamenton. La malnoveco de tiu doktrino estas prefere pruvo, ol motivo por kontraýdiro. Tamen, kiel ankaý sciate, ekzistas inter la metempsikozo, akceptata de la antikvuloj, kaj la hodiaýa doktrino pri la reenkarniøado granda diferenco, nome, ke la Spiritoj abso- lute malkonsentas la transmigradon de homo al bestoj, kaj reciproke.
Instruante la dogmon de la plureco de l’enkorpaj ekzistadoj, la Spiritoj do refreþigas doktrinon jam ekzis-
KONSIDEROJ PRI LA PLURECO DE LA EKZISTADOJ 147 tantan dum la unua aøo de la mondo kaj konservatan øis niaj tagoj en la intima penso de multaj homoj; sed la Spiritoj øin prezentas al ni de vidpunkto plu racia, pli konforma al la gradaj leøoj de la Naturo kaj pli akorda kun la saøeco de l’ Kreinto, sen la akcesora¼oj de la superstiæo. Notinda cirkonstanco estas tio, ke ne estas legata nur en æi tiu libro tio, kion ili instruadis en la laste pasintaj jaroj: antaý la publikigo de æi tiu verko, nom- braj samspecaj komunika¼oj estis ricevitaj en pluraj landoj, kaj ili poste refariøadis en rimarkinda maniero. Estus nun eble la oportuna okazo por æi tie ekzameni, kial ne æiuj Spiritoj þajnas interakordi pri tiu æi punkto; ni poste revenos al øi.
Ni ekzamenu la aferon tra alia prismo, apartigante æian enmiksiøon de Spiritoj. Ni flanken metu æi tiujn por unu momento: ni supozu ke æi tiu teorio ne venis al ni de ili, kaj ke pri Spiritoj neniam estis ia ajn parolo. Ni loku nin provizore sur neýtrala kampo, tio estas, ni konsentu egalan probablecon al la hipotezo pri la plureco kaj al tiu pri la unueco de la enkorpaj ekzistadoj; kaj ni vidu, al kiu flanko nin klinos la racio kaj nia intereso mem.
Kelkaj personoj forpuþas la ideon pri la reenkarn- iøado pro la sola motivo, ke øi ne konvenas al ili: ili diras, ke jam al ili sufiæas unu ekzistado kaj ke ili ne dezirus komenci alian similan; estas eæ homoj, kiujn la sola ekpenso, reaperi sur la Tero, rabiigas de indignego. Nur pri unu afero ni ilin demandas, nome: æu ili pensas, ke Dio aýdis ilian opinion kaj konsultis iliajn gustojn, por starigi la leøojn de la universo. Nu, unu estas vera el la du jenaj hipotezoj: la reenkarniøado aý ekzistas, aý ne ekzistas. Se øi ekzistas, oni do øin vane kontraýbatalos; oni ja devas sin submeti al øi, kaj Dio petos nenies permeson por tiel agi. Þajnas al ni, ke ni aýdas malsanulon diri: “hodiaý mi multe suferis, kaj mi ne volas morgaý suferi plu”. Kiom ajn granda estas lia malbona humoro, li devas ne malpli suferi la morgaýon kaj la sekvantajn
148 LA LIBRO DE LA SPIRITOJ
tagojn, øis li tute resaniøos. Se tiuj personoj devas korpe revivi, ili nepre revivos kaj reenkarniøos; ili vane ribelus, same kiel knabo, ne volanta iri al lernejo, aý kondamnito, en malliberejon, devas senrimede obei. Tiaj kontraýdiroj estas tro naivaj por indi seriozan ekzamenon. Ni tamen diros al tiuj personoj, por ilin trankviligi, ke la spiritisma doktrino pri la reenkarniøado ne estas tiel terura kiel þajnas, kaj ke, se ili øin profunde studus, ili øin ne tiel timus; ili scius, ke la kondiæoj de tiu nova ekzistado dependas nur de ili mem: tiu ekzistado estos feliæa aý malfeliæa, laý iliaj faroj en tiu æi mondo; Kaj ke ili povas,
en æi tiu vivo, leviøi tiel alten, ke ili ne bezonas timi refali en la þlimon.
Ni supozas, ke ni parolas al personoj, kredantaj ian ajn estontecon post la morto, kaj ne al tiuj, preferantaj la nenion kiel perspektivon, nek al tiuj, asertantaj, ke la animo dissolviøos en la universa tuta¼o, kiel la pluvogutoj en oceano, kio estas entute pli aý malpli la sama unu. Se do vi kredas ian ajn estontecon, vi certe ne akceptas, ke øi estas la sama por æiuj; alie, kia estus la utileco de la bono? Kial bridi sin mem? Kial ne kontentigi æiajn pasiojn, æiajn dezirojn, eæ kun malutilo por alia homo, se la fina rezultato estus sama? Vi kredas, ke tiu estonteco estos ja pli aý malpli feliæa, laý tio, kion vi estos farinta dum la vivo; se tiel estas, æu vi havas la deziron esti en tiu estonteco kiel eble plej feliæa, æar tiu feliæo daýros la eternan tempon? Æu vi flatus al vi esti unu el la plej perfektaj homoj, jam ekzistintaj sur la Tero, kaj, pro tio, vi pretendus tuj la eternan feliæon de la elektitoj? Ne. Vi konsentas, ke estas homoj pli bonaj ol vi, kun rajto je pli bona loko; kaj tiel pensante, vi ne rigardas vin en la rondo de la sendignuloj. Nu! loku vin per la penso, por unu momento, en tiu meza pozicio, kiun vi rajtas, æar vi tion ja konsentas; kaj prezentu al vi, ke iu diras al vi: Vi suferas, vi ne estas tiel feliæa, kiel vi povus esti, dum æe vi aliaj homoj øuas perfektan, kompletan feliæon; æu vi volas interþanøi vian pozicion kontraý la ilia? —
KONSIDEROJ PRI LA PLURECO DE LA EKZISTADOJ 149 Sendube, vi respondos; kion mi faru por tio? — Tre malmulte: rekomencu tion, kion vi fuþis, kaj klopodu por øin pli bone fari. — Æu vi hezitus øin akcepti, eæ je la kosto de multe da ekzistadoj plenaj de suferoj? Ni faru pli prozan komparon. Se al homo, kiu, ne troviøante en ekstrema mizero, suferus tamen pro la troa nesufiæeco de siaj vivrimedoj, oni dirus: Jen grandega riæa¼o; vi povas øin profiti, sed por tio vi devas penege labori dum unu minuto. Eæ se li estus la plej maldiligenta homo sur la Tero, li ne hezitus diri: Mi laboru unu minuton, du minutojn, unu horon, tutan tagon, se tio estas necesa; kiom tio valoras kompare kun la abundeco øis la fino de mia vivo? Nu, kio estas la daýro de enkorpa vivo rilate al la eterna tempo? Malpli ol unu minuto, malpli ol unu sekundo.
Ni jam aýdis jenan rezonadon: Dio, kiu estas superege bona, ne devas trudi al la homo la rekomencon de vico da mizeroj kaj suferoj. Æu oni opinias, ke Li estus pli bona kondamnante la homon al eterna suferado pro kelke da momentoj da eraro, ol donante al la kreito la rimed- ojn por kompenso de eraroj? “Du fabrikistoj havis po unu laboristo, kiu povis aspiri al la pozicio de asociinto de sia mastro; sed okazis, ke foje tiuj du laboristoj tre malbone uzis sian tagon kaj meritis maldungon. Unu el la fabrikistoj ja maldungis sian laboriston, malgraý æiuj ties petegoj, kaj, ne ektrovinte plu laboron, la kompatinda mortis de mizero. La dua fabrikisto diris al la sia: Vi perdis unu tagon kaj, kiel kompenson, vi þuldas al mi alian; vi fuþis vian laboron kaj vi þuldas al mi la kom- penson de tiu malprofito; mi permesas al vi øin rekomenci; klopodu por øin bone plenumi, kaj vi æiam povos aspiri al la supera pozicio, kiun mi promesis al vi.” Æu estas necese demandi, kiu el la du fabrikistoj estis pli humana? Æu Dio, kiu estas la kompatemo mem, estus malpli elpetebla ol iu homo?
La penso, ke nia sorto estas por æiam fiksita laý la rezultato de kelke da provjaroj, eæ tiam, kiam ne
150 LA LIBRO DE LA SPIRITOJ
dependas de ni mem, atingi la perfektecon sur la Tero, estas ja frakasa, dum la kontraýa ideo estas treege konsola: æi tiu lasas al ni la esperon. Ne deklarante nin por aý kontraý la plureco de la ekzistadoj, ne akceptante unu hipotezon plivole ol la duan, ni diras, ke, se oni devus elekti, neniu preferus senapelacian juøon. Unu filozofo asertis, ke, se Dio ne ekzistus, estus necese elpensi Lin, por la feliæo de la homa gento; ion saman oni povas diri pri la plureco de l’ ekzistadoj. Sed, kiel ni jam diris, Dio ne petas nian permeson, nek konsultas niajn gustojn; kaj la reenkarniøado estas fakto aý ne. Ni vidu, æe kiu flanko troviøas la probablecoj, kaj ni observu la demandon el alia vidpunkto, ankoraý sen ia konsidero pri la instruado de la Spiritoj, kaj rigardante øin nur kiel filozofian studon.
Se la reenkarniøado ne ekzistas, estas evidente, ke la enkorpa ekzistado estas unu sola. Se nia nuna enkorpa ekzistado estas la sola, la animo de æiu individuo estas do kreita æe la momento mem de lia naskiøo, escepte se oni konsentus, ke la animo antaýekzistis; se tiel estas ni povus demandi, kio øi estis antaý la naskiøo, kaj æu tiu stato ne estis mem ia ekzisto, kia ajn tiu æi estis. Krom la du jenaj ekzistas neniu hipotezo: la animo aý ekzistis antaý la korpo, aý ne; se øi jam antaýe ekzistis, kiu nome estis øia situacio? Æu øi konsciis, aý ne, pri si? Se øi ne konsciis pri si, tio estus tio sama, kiel se øi ne ekzistus; se øi havis sian individuecon, æi tiu kreskis aý ne progresis; æiuokaze, en kia grado la animo venis kuniøi kun la korpo? Akceptante, laý la vulgara kredo, ke la animo naskiøas kun la korpo, aý — kio estas sama — ke antaý sia enkarniøo øi posedas nur negativajn kapabl- ojn, ni proponas jenajn demandojn:
1-a. Kial la animo elmontras kapablojn tiel diferenc- ajn kaj nedependajn de la ideoj ricevitaj per edukado?
2-a. De kio devenas la eksternormala kapablo de iuj infanoj por tiu aý tiu alia scienco, dum aliaj infanoj restas malsuperaj aý mezbonaj sian tutan vivon?
KONSIDEROJ PRI LA PLURECO DE LA EKZISTADOJ 151 3-a. Kial iuj havas denaskajn aý intuiciajn ideojn, ne ekzistantajn æe aliaj?
4-a. De kio venas, æe iuj infanoj, tiuj tro fruaj instinktoj de virtoj aý malvirtoj, tiuj denaskaj sentoj de digno aý malnobleco, kontrastantaj kun la medio, kie naskiøis tiuj infanoj?
5-a. Kiel iuj homoj, sen ia rigardo je ilia edukiteco, estas pli progresintaj ol aliaj?
6-a. Kial ekzistas sovaøaj kaj civilizitaj homoj? Se vi adoptas hotentotan suæinfanon, kaj se vi øin edukas en viaj plej famaj liceoj, æu vi iam faros øin ia Laplace aý ia Newton?
Ni demandas: kiu la filozofio, kiu la teozofio, kapabla solvi tiujn problemojn? La animoj, æe sia naskiøo, estas aý egalaj, aý neegalaj: se ili estas egalaj, kial ili prezentas tiel malsamajn kapablojn? Æu oni dirus, ke tio dependas de la organismo? æi-okaze, tiu estas la plej monstra kaj la plej malmorala doktrino. La homo estas nenio alia ol maþino, ol marioneto de la materio; li jam ne respondas pri sia faroj; æion li povas atribui al siaj fizikaj neper- fekta¼oj. Se la animoj estas neegalaj, tio okazas, æar Dio ilin tiaj kreis; sed, kial do tiu denaska supereco favor- donita al kelkaj? Æu tia partieco konformiøas al la justeco kaj amo, kiun Li dediæas egale al æiuj Siaj kreitoj?
Ni akceptu, kontraýe, sinsekvadon de progresaj antaý- aj ekzistadoj, kaj æio estos klarigita. La homoj kunportas, æe sia naskiøo, la intuicion pri tio, kion ili akiris; ili estas plu aý malpli progresintaj, laý la nombro de siaj ekzistad- oj, laý tio, kiel ili troviøas pli aý malpli proksimaj al sia deirpunkto, same kiel, en rondo el diversaøaj individuoj, æiu havas disvolvitecon proporcian al la nombro da vivitaj jaroj; la sinsekvaj ekzistadoj estas, rilate al la vivo de la animo, tio, kio la jaroj estas rilate al la korpo. Kolektu iutage mil individuojn, aøantajn ekde unu øis okdek jaroj; imagu, ke vualo estas ¼etita sur æiujn antaý- ajn jarojn kaj ke vi opinias, ke ili æiuj naskiøis en unu sama tago; vi kompreneble demandos, kial iuj estas altaj
152 LA LIBRO DE LA SPIRITOJ
kaj aliaj malaltaj, iuj junaj kaj aliaj maljunaj, iuj instruitaj kaj aliaj malkleraj; sed, se la nubo, kaþanta al vi la pasintecon, aerdisiøos; se vi ekscios, ke iliaj vivoj estis øis tiam pli aý malpli longaj, — æio estos tuj klarigita. Dio, per Sia justeco, ne povus krei iujn anim- ojn pli, kaj aliajn malpli perfektaj; sed, laý la doktrino pri la plureco de l’ ekzistadoj, la malegaleco, kiun ni konstatas inter la animoj, neniel kontraýas la plej rigoran justecon: ni vidas nur la nunecon, sed ne la pasintecon. Æu tiu æi rezonado kuþas sur ia sistemo, sur ia senbaza supozo? Ne; ni ekiras de nepridiskutebla, evidenta fakto, nome, de la malegaleco de la kapabloj kaj de la intelekta kaj morala nivelo; kaj ni konstatas, ke tiu fakto estas klarigebla per neniu ajn en la vulgaraj teorioj; kontraste kun æi tiuj, ilia klarigo estas simpla, natura kaj logika per la alia teorio. Æu estas racie preferi la teoriojn, kiuj ne klarigas la faktojn, ol tiun, kiu donas al ni pri tiuj faktoj logikan klarigon?
Koncerne la sesan demandon, oni sendube dirus, ke la hotentoto estas malsuperrasa; sed, ni demandus, æu la hotentoto estas homo aý ne? Se li estas homo, kial do Dio rifuzis al li kaj al liaj samrasuloj la privilegiojn, per kiuj Li favoris la blankan rason? Se li ne estas homo, kial oni do klopodas, por lin kristanigi? La spiritisma doktrino ampleksas pli vastajn horizontojn; por øi ne ekzistas pluraj specoj de homoj: ekzistas nur homoj, kies spiritoj estas pli aý malpli progresintaj, sed povantaj antaýenpaþi. Æu tio ne estas pli konforma al la justeco de Dio?
Ni ¼us ekzamenis la animon en øia pasinteco kaj nuneco; se ni øin konsideros en øia estonteco, ni troviøos antaý samaj malfacila¼oj.
1-e. Se nia nuna ekzistado, konsiderata kiel la sola, devas decidi pri nia sorto, kiuj estos do, en la venonta vivo, la respektivaj pozicioj de sovaøulo kaj de civilizita homo? Æu ili staros sur la sama nivelo, aý æu ili havos malsaman kvanton da eterna feliæo?
KONSIDEROJ PRI LA PLURECO DE LA EKZISTADOJ 153 2-e. Æu la homo, klopodanta sian tutan vivon por sin plibonigi, ekhavos la saman pozicion, kian tiu, kiu restis post la unua, ne pro sia kulpo mem, sed pro tio, ke mankis al li tempo kaj eblo sin ankaý plibonigi?
3-e. Æu la homo, faranta malbonon, æar li ne povis esti konvene instruita, devos respondi por iu situacio, kiu ne dependis de li mem?
4-e. Oni klopodas por instrui, moraligi, civilizi la homojn; sed, se unu estas instruita, aliflanke milionoj mortas æiutage, antaý ol la lumo atingis ilin; kia estos ilia sorto? Æu ili estos traktataj kiel sendignuloj? Se ne, kion do ili faris por indi troviøi æe la sama rango kun la ceteraj?
5-e. Kia estas la sorto de l’infanoj mortantaj antaý ol ili povis fari bonon aý malbonon? Se ili estos lokitaj æe la elektitoj, kial do tia favoro donita al iu, nenion farinta por øin meriti? Per kia privilegio estos al ili þparataj la æagrenoj de la vivo?
Æu ekzistas iu doktrino, kapabla solvi æi tiujn problem- ojn? Konsentu pri la sinsekvaj ekzistadoj, kaj æio estos klarigita konforme al la justeco de Dio. Kion oni ne povis fari dum unu ekzistado, tion oni faros dum alia; tiel, neniu evitas la leøon de progresado, æiu estas rekom- pencata laý sia reala merito, kaj neniu restas ekstere de la superega feliæo, al kiu li povas aspiri, kiaj ajn la baroj, kiujn li renkontis sur sia vojo.
Æi tiuj demandoj povus esti senfine multigitaj, tiel multenombraj estas la psikologiaj kaj moralaj problemoj, kiuj trovas solvon nur en la doktrino pri la plureco de l’ ekzistadoj; ni limigas nin al la plej øeneralaj demandoj.
Kvankam tio estas vera, eble oni dirus, tamen la doktrino pri la reenkarniøado ne estas akceptita de la roma eklezio; tio estus la renverso de la religio. Ne estas nia celo pritrakti nun æi tiun demandon; sufiæas al ni, ke ni ja pruvis, ke la teorio pri la reenkarniøado estas eminente morala kaj racia, kaj tio, kio estas morala kaj racia, ne povas kontraýi religion, kiu proklamas Dion
154 LA LIBRO DE LA SPIRITOJ
kiel la plej altgradan bonecon kaj prudenton. Kio fariøus la religio, se, kontraý la universala opinio kaj la atesto de la scienco, øi obstinus kontraý la evidenteco kaj for- puþus de sia sino iun, kiu ne kredus la movadon de la suno kaj la ses tagojn de l’mondkreado? Kian krediton øi meritus, kian aýtoritaton havus æe la kulturitaj popoloj iu religio fondita sur evidentaj eraroj, prezentataj kiel sanktaj dogmoj? Kiam la vero elmontriøis, la eklezio saøe akceptis la evidentecon. Se estas pruvite, ke tiom da ekzistantaj aferoj estus neeblaj sen la reenkarniøado; se kelkaj dogmaj demandoj ne povas esti klarigitaj alie ol per æi tiu rimedo, urøas do æi tiun akcepti, kaj rekoni, ke estas nur þajna la kontraýeco inter æi tiu doktrino kaj tiuj dogmoj. Poste ni montros, ke la religio estas eble malpli malproksima de tiu doktrino, ol kiel oni pensas; kaj ke pro tio la religio ne perdus pli, ol kiom øi perdis pro la konstato de l’ turniøo de la Tero kaj de l’ geologiaj periodoj, kiuj, laý la unua ekrigardo, þajnis kontraýi la sanktajn tekstojn. Krom tio, la principo de la reenkarn- iøado elstaras el pluraj pecoj de la Sanktaj Skriboj, kaj troviøas tute klare en la Evangelio:
“Kaj dum ili malsupreniris de la monto (post la transfiguriøo), Jesuo ordonis al ili, dirante: Rakontu al neniu la vizion, øis la Filo de la homo releviøos el la mortintoj. Kaj liaj disæiploj demandis lin, dirante: Kial do diras la skribistoj, ke Elija devas veni antaýe? Kaj li responde diris: Vere Elija venas antaýe, kaj restarigos æion; sed mi diras al vi, ke Elija jam venis, kaj oni ne konis lin, sed faris al li æion, kion ili volis. Tiel ankaý