• Nenhum resultado encontrado

Gender differences in psychopathologic features of agoraphobia with panic disorder

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2017

Share "Gender differences in psychopathologic features of agoraphobia with panic disorder"

Copied!
6
0
0

Texto

(1)

Correspondence to: Milan Latas, Klinički centar Srbije, Institut za psihijatriju, Pasterova 2, 11 000 Beograd, Srbija i Crna Gora.

O R I G I N A L N I ČL A N A K UDC: 616.89–008.441.1–055

Polne razlike u psihopatološkom ispoljavanju

agorafobije sa pani

č

nim poreme

ć

ajem

Gender differences in psychopathologic features of

agoraphobia with panic disorder

Milan Latas*, Mihajlo Mitrović†, Vladan Starčević‡

Klinički centar Srbije, *Institut za psihijatriju;†Medicinski fakultet, Beograd, Srbija;

Nepean Hospital, Sidney, Australia

Apstrakt

Uvod/Cilj. U ovom istraživanju ispitivane su polne razlike os-novnih psihopatoloških ispoljavanja agorafobije sa paničnim poremećajem. Metode. Istraživanje je sprovedeno kao klinička studija na uzorku od 119 bolesnika, 32 muškarca (26,9%) i 87 žena (73,1%), sa osnovnom dijagnozom agorafobije sa panič -nim poremećajem. Bolesnici su bili ispitivani uz primenu odgo-varajućih instrumenata procene kliničkog stanja – upitnici sa-moprocene (Hopkinsova lista simptoma, upitnik za procenu panike, upitnik za strah, Bekovi upitnici za anksioznost i depre-siju) i kliničke skale procene (skala za paniku i agorafobiju). Na-kon ispitivanja poređeni su rezultati za mušku i žensku popula-ciju bolesnika. Rezultati. Rezultati studije ukazali su da ne po-stoje značajne razlike u globalnim psihopatološkim ispoljava-njima kod bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem u odnosu na pol (vreme pojave poremećaja, dužina trajanja po-remećaja, intenzitet i učestalost napada panike, intenzitet opštih psihijatrijskih simptoma, intenzitet simptoma opšte anksiozno-sti i depresije). Ipak, rezultati studije ukazali su na neke specifi-čnosti kod muške i ženske populacije bolesnika, pre svega u ve-ćoj izraženosti subjektivnog doživljaja agorafobičnog izbegava-nja kod žena, odnosno u očekivanju težih somatskih posledica napada panike i izraženijoj zabrinutosti za somatsko zdravlje kod muškaraca. Zaključak. Kod bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem postoje suptilna polno-specifična psi-hopatološka ispoljavanja, ali su potrebna dalja istraživanja da bi se doneli definitivni zaključci o ovim fenomenima.

Ključne reči:

agorafobija; panični poremećaj; muškarci; žene.

Abstract

Background/Aim. To examine gender differences in the major psychopathologic features in agoraphobia with panic disorder. Method. The study was conducted as a clinical study. The sample consisted of 119 patients, 32 men (26.9%) and 87 women (73.1%) with the basic diagnosis of agoraphobia with panic disorder. All the patients were evaluated with the clinical instruments suitable for the assessment of various clinical fea-tures associated with agoraphobia with panic disorder – ques-tionnaires (the Hopkins Symptom Checklist 90, the Panic Ap-praisal Inventory, the Fear Questionnaire, the Beck Anxiety In-ventory, and the Beck Depression Inventory), and the clinical rating scale (the Panic and Agoraphobia Scale). After the data collection, the sample was divided into two groups by the gen-der. Then the groups were compared. Results. There were no differences between the genders in the global psychopathologic features (the age at the onset of a disorder, duration of a disor-der, severity and frequency of panic attacks, intensity of general psychiatric symptoms, intensity of general anxiety and depres-sion). The women, howerer, reported a subjective perception of a more severe agoraphobic avoidance and males were sig-nificantly more likely than the females to anticipate the serious somatic consequences of panic attacks and worry about so-matic health. Conclusion. There were a few gender specific psychopathologic features in patients with agoraphobia with panic disorder, so further studies would be necessary to come to a more precise conclusion.

Key words:

agoraphobia; panic disorder; men; women.

Uvod

Savremeni koncept agorafobije podrazumeva strah od većeg broja specifičnih mesta ili situacija (izlasci van kuće ili ostajanje u kući bez pratioca, javna mesta, skupovi velikog broja ljudi, stajanje u redu, mostovi, putovanja i sl.) koja se

najčešće izbegavaju. Strah je, pri tome, najčešće praćen psi-hološkim ili vegetativnim simptomima anksioznosti, odnos-no napadima panike 1. Sve ovo kod bolesnika uzrokuje zna-čajnu disfunkcionalnost u mnogim oblastima života 2.

(2)

-nim poremećajem tokom života oko 3% (1,1–3,8%), pri čemu se ovaj poremećaj značajno (tri do četiri puta) češće javlja kod žena nego kod muškaraca 3, 4. Otuda i pretposta-vka da se pripadnici muške i ženske populacije bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem međusobno razli-kuju i u psihopatološkom ispoljavanju. Međutim, dosadaš-nja istraživadosadaš-nja su ukazala da postoji više sličnosti nego ra-zlika u ispoljavanjima agorafobije sa paničnim poremeć a-jem u odnosu na pol. Ipak, u većini istraživanja su ispitiva-ne polispitiva-ne razlike u vrlo specifičnim aspektima agorafobije sa paničnim poremećajem – specifičnosti u simptomima panike 5, specifičnosti u fobičnom izbegavanju 6, specifič -nosti u pojavi sekundarne depresije 7, specifičnosti u ko-morbidnim bolestima zavisnosti 8, specifičnosti u distribu-ciji poremećaja ličnosti 9 i sl.

U našim stručnim i naučnim krugovima do sada nije bilo istraživanja koja su se bavila utvrđivanjem razlika izme-đu muškaraca i žena na uzorku bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem. Izuzetak predstavlja studija Starč e-vića i sar. 10 koja je ukazala da ne postoje značajne razlike u ispoljavanju agorafobije sa paničnim poremećajem između žena i muškaraca (osim u specifičnim situacijama agorafobi-čnog izbegavanja). Međutim, ta studija nije ispitivala razlike u osnovnim psihopatološkim ispoljavanjima agorafobije sa paničnim poremećajem između muškaraca i žena.

Zbog svega navedenog, a u sklopu savremenih istraži-vanja polnih karakteristika, cilj ovog istražiistraži-vanja je bio da se utvrde razlike između žena i muškaraca u odnosu na osnovna psihopatološka ispoljavanja agorafobije sa paničnim pore-mećajem, a koja nisu bila obuhvaćena dosadašnjim istraživa-njima.

Metode

Istraživanje je sprovedeno kao retrospektivna klinička studija u periodu od 1998. do 2005. godine. Uzorak za istra-živanje obuhvatio je 119 bolesnika sa osnovnom dijagnozom agorafobije sa paničnim poremećajem koji su konsekutivno primani u navedenom periodu sa ciljem intenzivnog lečenja poremećaja. Dijagnoza agorafobije sa paničnim poremeć a-jem je postavljena na osnovu strukturisanog kliničkog inter-vjua 11. Kriterijumi za uključivanje bolesnika u istraživački uzorak podrazumevali su da je agorafobija sa paničnim po-remećajem osnovni poremećaj, odnosno onaj koji dominant-no negativdominant-no utiče na funkcionalnost bolesnika ili da je to poremećaj koji predstavlja glavni razlog za javljanje bolesni-ka na lečenje. Kriterijumi za isključivanje iz istraživačkog uzorka podrazumevali su postojanje dijagnoza shizofrenije ili nekog drugog psihotičnog poremećaja, bipolarnog poreme-ćaja, teške aktuelne depresivne epizode i aktuelne zloupotre-be ili zavisnosti od supstancija.

Kod bolesnika iz uzorka ispitivane su opšte demograf-ske karakteristike (prosečna starost, obrazovanje, profesio-nalni status, bračno stanje) i kliničke karakteristike (prosečna starost na početku pojave agorafobije sa paničnim poreme-ćajem i dužina trajanja poremećaja tj. vreme od početka po-jave poremećaja, do javljanja na lečenje). Pored toga, ispiti-vani su i osnovni aspekti psihopatologije bolesnika:

izraže-nost osnovnih dimenzija psihijatrijske simptomatologije, ko-gnitivna procena napada panike, intenzitet ukupnog fobičnog i agorafobičnog izbegavanja, intenzitet simptoma opšte ank-sioznosti i depresije i na kraju osnovne dimenzije agorafobije sa paničnim poremećajem.

Ispitivanje psihopatologije bolesnika sprovedeno je uz upotrebu sledećih instrumenata:

−Hopkinsova lista simptoma (The Hopkins Symptom Checklist 90) 12. Ovaj instrument korišćen je sa ciljem sveo-buhvatne procene različitih dimenzija psihijatrijske simpto-matologije i ukupnog skora psihopatologije kod bolesnika. Upitnik se sastoji od 90 pitanja, podeljenih u devet supskala, prema grupama simptoma koji izražavaju specifičnu psihijat-rijsku simptomatologiju: somatizacija, opsesivno-kompulzivni simptomi, interpersonalna senzitivnost, depre-sivnost, anksioznost, ljutnja, (agora)fobija, psihoticizam i pa-ranoidnost. Pitanja se odnose na prisustvo simptoma u vreme neposredno pred ispitivanje. Odgovori se procenjuju na os-novu Likertove petostepene skale (od nimalo prisutno do ek-stremno prisutno) i prema tome se boduju od 0 do 4.

−Upitnik za procenu panike (The Panic Appraisal Inventory) 13. Korišćen je sa ciljem procene kognitivne cepcije koja se odnosi na napade panike. Na osnovu te per-cepcije može se proceniti specifičan kognitivni sklop kod bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem. Ins-trument se sastoji od tri nezavisne supskale koje se odnose na kognitivnu procenu ispitanika: 1. predviđanje pojave napada panike, 2. predviđanje mogućnosti savladavanja napada pa-nike i 3. predviđanje posledica napada panike (somatske po-sledice, socijalne popo-sledice, gubitak kontrole nad ponaša-njem).

−Upitnik za procenu straha (Fear Questionnaire) 14. Korišćen je radi procene stepena izbegavanja fobičnih situa-cija kod bolesnika. Instrument se sastoji od tri nezavisne sup-skale koje se odnose na tri oblika fobije: 1. agorafobiju, 2. fobiju od krvi i povređivanja i 3. socijalnu fobiju. Rezultati upitnika se interpretiraju u okviru supskala i u okviru ukup-nog skora fobičnog izbegavanja.

−Bekov upitnik za anksioznost (Beck Anxiety Inventory) 15 je upotrebljen u cilju procene intenziteta simp-toma opšte anksioznosti.

−Bekov upitnik za depresiju (Beck Depression Inventory) 16 je upotrebljen u cilju procene intenziteta simp-toma depresije kod bolesnika.

−Skala za paniku i agorafobiju (The Panic and Ago-raphobia Scale) 17. Ovaj instrument je imao za cilj da objek-tivizuje najvažnije aspekte agorafobije sa paničnim poreme-ćajem na osnovu pet supskala: 1. panični napadi, 2. agorafo-bija, 3. anticipatorna anksioznost (strah od straha), 4. hendi-kepiranost i 5. zabrinutost za zdravlje (hipohondrija). Ovaj instrument se primenjuje u formi intervjua, a odgovor na svako pitanje se boduje na skali od 0 do 4 na osnovu procene ispitivača. Skorovi na supskalama se sabiraju i predstavljaju stepen izraženosti određenih dimenzija poremećaja. Zbir svih supskala daje ukupan skor koji predstavlja težinu kliničke slike poremećaja.

(3)

iskazane psihopatologije. Statističke procedure uključivale su analizu centralnih tendencija (srednje vrednosti i standardne devijacije) i statističko testiranje hipoteze. Statistička znač aj-nost je određena na nivou p < 0,05.

Svi bolesnici koji su ispitivani i koji su bili uključeni u uzorak istraživanja dobrovoljno su prihvatili da učestvuju u istraživanju i dali su svoj pisani pristanak.

Rezultati

Osnovne demografske i kliničke karakteristike uzorka bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem u od-nosu na pol prikazane su u tabeli 1.

Tabela 1

Osnovne demografske i kliničke karakteristike bolesnika

Muškarci Žene

n % n %

Učestalost u uzorku 32 26,9 87 73,1 Bračno stanje

Oženjeni/udate 11 34 52 60

Neoženjeni/neudate* 18 56 22 25

Razvedeni 3 10 13 15

Obrazovanje

Osnovno 1 3 2 2

Srednje 22 69 55 64

Više i visoko 9 28 30 34

Profesionalni status

Zaposleni 20 62 58 67

Nezaposleni 9 28 18 20

Studenti 3 10 11 13

ґ SD ґ SD

Prosečna starost 31,3 7,5 34,0 8,2 Početak poremećaja 29,1 6,1 30,9 8,4 Trajanje poremećaja 2,1 3,4 3,0 3,5

* χ2 test = 11,28; p < 0,05

Rezultati ukazuju da je uzorak ispitanih bolesnika sač i-njavalo 32 muškarca (26,9%) i 87 žena (73,1%). Pripadnici muške i ženske populacije iz ispitivanog uzorka nisu se stati-stički značajno razlikovali po osnovnim demografskim kara-kteristikama (prosečna starost, obrazovanje, profesionalni status) i kliničkim pokazateljima (prosečna starost pri poč et-ku pojave agorafobije sa paničnim poremećajem i dužina trajanja poremećaja tj. vreme od početka pojave poremećaja do javljanja na lečenje). Izuzetak predstavlja bračni status bolesnika, jer se pokazalo da postoji statistički značajno veći broj neoženjenih muškaraca u odnosu na broj neudatih žena.

Osnovne dimenzije psihijatrijske psihopatologije kod muške i ženske populacije bolesnika, iskazane prema Hop-kinsovoj listi simptoma, prikazane su u tabeli 2. Rezultati statističke analize ukazuju da ne postoje statistički značajne razlike između muškaraca i žena u ispoljavanju osnovnih psihijatrijskih simptoma.

U tabeli 3 prikazane su srednje vrednosti skorova razli-čitih dimenzija kognitivne procene agorafobije sa paničnim poremećajem kod muškaraca i žena. Statistička analiza uka-zuje da ne postoje statistički značajne razlike između muška-raca i žena vezano za procenu verovatnoće dobijanja napada panike i za procenu mehanizama za savladavanje napada

pa-nike (coping). U pogledu dimenzije koja se odnosi na pred-viđanje mogućih posledica napada, pripadnici muške i žen-ske populacije su imali bližen-ske skorove na globalnom nivou, ali im se jedna poddimenzija značajno razlikovala. Na pod-dimenziji somatske posledice napada panike muškarci su imali statistički značajno više skorove dok na drugim poddi-menzijama (socijalne posledice i gubitak kontrole nad pona-šanjem) nije bilo statistički značajnih razlika.

Tabela 2 Osnovne dimenzije psihopatologije

Muški pol Ženski pol Dimenzija

psihopatologije* ґ±SD ґ±SD

Somatizacija 1,53±0,72 1,58±0,73 Opsesivno

kompulzivni simptomi 1,44±0,63 1,34±0,64 Senzitivnost 1,15±0,64 1,35±0,75 Depresivnost 1,46±0,75 1,54±0,76

Anksioznost 1,93±0,76 1,96±0,77

Bes 1,04±0,77 0,72±0,65

(Agora) Fobija 2,25±0,96 2,33±0,83 Psihoticizam 0,76±0,65 0,64±0,44 Paranoidnost 1,18±0,74 1,05±0,65

Ukupno 1,33±0,53 1,34±0,56

*p > 0,05

Tabela 3 Kognitivne procene napada panike

Muški pol Ženski pol

Varijabla ґ

±SD ґ±SD

Pojava panike 49,81±22,74 58,42±25,05 Savladavanje panike 44,82±18,52 40,33±18,71 Posledice panike 63,06±25,91 60,79±33,81 Somatske posledice* 25,12±12,52 20,74±12,62 Socijalne posledice 17,81±10,60 21,04±18,08 Gubitak kontrole 19,12±14,86 19,01±14,52 *t = 2,06; p < 0,05

Analiza intenziteta globalnog fobičnog izbegavanja ukazuje da nema statistički značajnih razlika između polova, ali fobično izbegavanje situacija koje su karakteristične za agorafobiju bilo je statistički značajno više izraženo kod žena nego kod muškaraca (tabela 4).

Tabela 4 Intenzitet simptoma fobičnog izbegavanja

Muški pol Ženski pol Varijabla

ґ±SD ґ±SD

Ukupno fobično

izbegavanje 44,63±19,76 51,84±18,13 Agorafobično

izbegavanje* 20,36±11,34 25,24±9,23 *t = -2,39; p < 0,05

(4)

za muškarce bile 16,8±8,2, a za žene 16,5±10,6. Rezultati statističke analize ukazuju da ne postoji statistički značajna razlika u ispoljavanju intenziteta simptoma depresije između polova (t = 0,31; p > 0,05).

Ispitivanje značajnosti razlike osnovnih dimenzija ago-rafobije sa paničnim poremećajem kod muškaraca i žena, mereno Skalom za paniku i agorafobiju prikazano je u tabeli 5. Analiza srednjih vrednosti dimenzija koje su se odnosile na učestalost i intenzitet napada panike, stepen i značaj ago-rafobičnog izbegavanja, anticipatornu anksioznost i hendike-piranost izazvanu poremećajem, ukazuju da nije bilo statisti-čki značajne razlike između polova. Međutim, analiza di-menzije koja je procenjivala zabrinutost za mentalno i teles-no zdravlje, odteles-nosteles-no postojanje simptoma hipohondrije, ukazuje da je ova dimenzija bila statistički značajno izraže-nija kod muškaraca nego kod žena.

Tabela 5

Intenzitet osnovnih simptoma agorafobije sa paničnim

poremećajem

Muškarci Žene

Varijabla

ґ±SD ґ±SD

Panični napadi 8,28±2,14 7,82±1,94

Agorafobija 8,37±1,96 8,72±1,94

Anticipatorna anksioznost 5,75±1,36 5,31±1,56 Hendikepiranost 5,31±1,56 7,66±2,19 Zabrinutost za zdravlje* 4,28±2,58 2,93±2,15

Ukupno 33,96±7,93 32,01±7,27

* t = 2,87; p < 0,05

Diskusija

Rezultati ovog istraživanja potvrdili su dobro poznatu činjenicu 3, 4 da je učestalost agorafobije sa paničnim pore-mećajem značajno veća kod pripadnika ženskog pola u od-nosu na muškarce i to u odod-nosu 1 : 3. U pogledu vremena početka pojave poremećaja i u pogledu starosti prilikom jav-ljanja na lečenje, ovaj uzorak bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem nije se značajno razlikovao od uobi-čajenog kliničkog uzorka 3. Pri tome, muški i ženski bolesni-ci nisu se međusobno razlikovali po ovim kliničkim karakte-ristikama. Slični rezultati su dobijeni i u drugim studijama koje su ispitivale polne razlike kod bolesnika sa agorafobi-jom sa paničnim poremećajem 18–20.

U pogledu osnovnih demografskih karakteristika, pri-padnici muške i ženske populacije, kao i u drugim studijama 18–20

, nisu se međusobno statistički značajno razlikovali. Izu-zetak predstavlja bračni status bolesnika, odnosno veće uč eš-će neoženjenih muškaraca u odnosu na neudate žene. Ova-kav rezultat su dobili samo Oei i sar. 21 u svojoj studiji, tako da su potrebna dalja istraživanja koja bi odgovorila na pita-nje odnosa bračnog statusa i pojave agorafobije sa paničnim poremećajem. Ipak, mišljenje je da ovaj podatak nije mogao da utiče na osnovne rezultate prikazane studije kojom smo ispitivali osnovne psihopatološke fenomene kod bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem u odnosu na pol bolesnika.

Analiza psihopatoloških ispoljavanja bolesnika ukazuje da ne postoji značajna razlika u ispoljavanju osnovnih

psihi-jatrijskih simptoma između polova. Gotovo identičan rezultat dobijen je i u drugim studijama koje su primenjivale istu metodologiju istraživanja 19. Ako se pri tome posebno anali-ziraju dva najznačajnija opšta psihopatološka ispoljavanja – intenzitet simptoma depresije i intenzitet simptoma opšte an-ksioznosti (bilo da su mereni Hopkinsovom listom simpto-ma, bilo Bekovim upitnicima za depresiju i anksioznost) re-zultati ukazuju da nema statistički značajnih razlika između polova. Slični rezultati, koji ukazuju da ne postoje polne raz-like u ispoljavanju simptoma depresije i opšte anksioznosti kod bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem, dobijeni su i u drugim studijama 6, 18.

Istraživanje polnih razlika osnovnih elemenata kogniti-vne percepcije paničnog poremećaja kod bolesnika baziralo se na ispitivanju više aspekata. Analiza anticipacije pojave napada panike u različitim situacijama, kada su bolesnici sami (bez pratioca) i bez leka, ukazuje da nema polnih razli-ka na ovoj dimenziji procene napada panike. Ovaj rezultat se poklapa i sa „objektivnom“ procenom kliničkih istraživača koja ukazuje da ne postoje statistički značajne razlike u uč e-stalosti i intenzitetu doživljenih napada panike u odnosu na pol. Analiza predviđanja mogućnosti za savladavanje napada panike (zaustavljanje panike, kontrola misli i/ili disanja i sl.) ukazuje da ne postoje polno specifične razlike. Na kraju, is-pitivanje anticipacije globalnih posledica napada panike uka-zuje da razlike između polova nisu bile statistički značajne. Sličan rezultat o nepostojanju polnih razlika u pogledu glo-balnog očekivanja posledica napada panike dobijen je i u studiji Foot i Koszycki 19. Međutim, analiza specifičnih pos-ledica napada panike ukazuje na neke polne specifičnosti. Rezultati su pokazali da muškarci sa statistički značajno ve-ćom verovatnoćom očekuju teže somatske posledice (infarkt, moždani udar) od žena. Moguće je da se zbog toga kod muš-karaca javila statistički značajno intenzivnije izražena briga za zdravlje i hipohondrija na Skali za paniku i agorafobiju. U pogledu predviđanja psihičkih posledica (gubitak kontrole nad ponašanjem) i socijalnih posledica (osramoćenost, isme-vanje), nije bilo statistički značajnih polnih razlika. Ovi re-zultati na supskalama su u diskrepanciji sa rere-zultatima Foota i Koszyckog 19 koji ukazuju na veću zabrinutost zbog somat-skih simptoma kod žena i veću zabrinutost zbog socijalnih posledica kod muškaraca. Mogući razlozi za ovakve suprot-stavljene rezultate mogu da budu u različitom načinu formi-ranja uzorka (u navedenoj studiji ispitanici su regrutovani na osnovu reklame za učešće u farmakološkoj studiji), ali i u nekim kulturnim i socijalnim specifičnostima ispitivanih po-pulacija bolesnika.

(5)

in-tenzivnijeg ponašanja izbegavanja kod žena ne bi mogao da se objasni većim brojem napada panike ili većim intenzite-tom simpintenzite-toma anksioznosti, jer se ove karakteristike pore-mećaja ne razlikuju u odnosu na pol. Objašnjenje za ovaj re-zultat bi moglo da se posmatra kroz prizmu „klasične“ hipo-teze o agorafobiji kao tipičnom ženskom poremećaju. Ova hipoteza sugeriše da ponašanje izbegavanja kod žena može da bude socijalno prihvatljivo, odnosno da socijalna sredina prevenira asertivno ponašanje i umesto toga ohrabruje zavis-no ponašanje kao način odgovora na stresne i anksiogene situ-acije. Tako se može pretpostaviti da su žene bile slobodnije u iskazivanju subjektivne procene agorafobičnog izbegavanja. Na značaj pomenute hipoteze ukazuje i transkulturalno istraži-vanje Arrindella i sar. 22. Rezultati ove studije pokazali su da u kulturama gde postoje izraženije razlike u polnim ulogama (patrijarhalne kulture, kakva je i naša) postoji veći stepen do-življaja agorafobičnog izbegavanja kod ženske populacije. Ipak, potrebna su dalja istraživanja koja bi ispitala odnos iz-među ženskog pola i intenzivnijeg ponašanja izbegavanja i koja bi eventualno mogla da ukažu na terapijske smernice koje bi pomogle ženama sa agorafobijom sa paničnim poremeć a-jem u rešavanju specifičnih psiholoških deficita.

Rezultati dobijeni ovim istraživanjem bi trebalo da se interpretiraju sa određenom dozom opreza zbog postojanja nekoliko ograničenja usled primenjene metodologije istraži-vanja. Prvo, postoje ograničenja koja se odnose na primenu upitnika samoprocene za dobijanje klinički relevantnih in-formacija, odnosno pitanje lične interpretacije bolesnika i ve-rodostojnosti tako dobijenih podataka. Drugo, iako je ukupan broj ispitanika u uzorku bio adekvatan za ispitivanje psiho-patologije kod bolesnika, relativno mali broj bolesnika muš-kog pola (32) mogao je da pruži iskrivljenu sliku dobijenih podataka. Treće, moguće ograničenje rezultata istraživanja može da proističe i iz načina selekcije bolesnika u uzorku.

Naime, kriterijumi za prijem bolesnika u dnevnu bolnicu (a kasnije i u istraživački uzorak) obuhvatali su intenzivne sim-ptome paničnog poremećaja, agorafobije i komorbidnih po-remećaja, kao i visoki stepen disfunkcionalnosti bolesnika. Zbog svega toga je moguće da su bolesnici iz istraživačkog uzorka imali viši stepen psihopatologije od uobičajenog uzorka bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem, što može predstavljati ograničenje u generalizaciji primene rezultata istraživanja. Ipak, i pored navedenih ograničenja, rezultati koji su dobijeni mogu da budu veoma korisni u is-traživanju polnih razlika kod bolesnika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem.

Zaključak

Rezultati ove studije pokazali su da ne postoje značajne razlike u globalnim psihopatoškim ispoljavanjima kod boles-nika sa agorafobijom sa paničnim poremećajem u odnosu na pol. Međutim, suptilnije analize kliničke slike ukazuju na neke specifičnosti kod muške i ženske populacije bolesnika. One se, pre svega, ogledaju u većoj izraženosti subjektivnog doživljaja agorafobičnog izbegavanja kod žena, odnosno očekivanju težih somatskih posledica napada panike i (kao verovatnoj posledici) izraženijoj zabrinutosti za somatsko zdravlje kod muškaraca. Neke od ovih razlika su opservirane i u drugim sličnim studijama, a neke predstavljaju specifič -nost našeg uzorka bolesnika sa agorafobijom sa paničnim po-remećajem. Ipak, da bi se doneli definitivni zaključci o pos-tojanju polnih razlika u psihopatološkim ispoljavanjima ago-rafobije sa paničnim poremećajem potrebne su dalje studije poređenja muške i ženske populacije, pre svega na većem uzorku (naročito muške populacije), a uz simultanu upotrebu upitnika samoprocene, kliničkog intervjua i kliničke opser-vacije bolesnika.

L I T E R A T U R A

1. World Health Organization. The ICD-10 Classification of mental and behavioral disorders. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavnu sredstva; 1992. (Serbian)

2. Latas M, Starčević V, Vučinić D. Predictors of work disabilities in patients with panic disorder with agoraphobia. Eur Psy-chiatry 2004; 19(5): 280–4.

3. Weissman MM, Bland RC, Canino GJ, Faravelli C, Greenwald S, Hwu HG, et al. The cross-national epidemiology of panic dis-order. Arch Gen Psychiatry 1997; 54(4): 305–9.

4. Pelissolo A, Lepine JP. Epidemiology of depression and anxiety disorders. In: Montgomery SA, den Boer JA, editors. SSRIs in de-pression and anxiety. Chester: John Wiley and Sons; 2001. p. 109–26.

5. Sheikh JI, Leskin GA, Klein DF. Gender differences in panic disorder: findings from the National Comorbidity Survey. Am J Psychiatry 2002; 159(1): 55–8.

6. Turgeon L, Marchand A, Dupuis G. Clinical features in panic dis-order with agoraphobia: a comparison of men and women. J Anxiety Disord 1998; 12(6): 539–53.

7. Parker G, Hadži-Pavlović D. Is the female preponderance in major depression secondary to a gender difference in specific anxiety disorders? Psychol Med 2004; 34(3): 461–70.

8. Kecskes I, Rihmer Z, Kiss K, Sarai T, Szabo A, Kiss GH. Gender differences in panic disorder symptoms and illicit drug use

among young people in Hungary. Eur Psychiatry 2002; 17(1): 29–32.

9. Barzega G, Maina G, Venturello S, Bogetto F. Gender-related dif-ferences in the onset of panic disorder. Acta Psychiatr Scand 2001; 103(3): 189–95.

10.Starčević V, Đorđević A, Latas M, Bogojević G. Characteristics of agoraphobia in women and men with panic disorder with ago-raphobia. Depress Anxiety 1998; 8(1): 8–13.

11.Spitzer RL, Williams JBW, Gibon M, First MB. Structured Clini-cal Interview for DSM-IV (SCID). Washington DC: American Psychiatric Press; 1990.

12.Derogatis LR, Zazarus Z. SCL-90-R, brief symptom inven-tory and matching clinical rating scales: In: Maruish M,

editor. The use of psychological testing, for treatment planning and outcome assessment. New York: Erlbaum; 1994. p. 217–48.

13.Telch MJ, Broilland M, Telch CF, Agras WS, Taylor CB. Role of cognitive apprisal in panic-related aviodance. Behav Res Ther 1989; 27: 373–83.

14.Marks IM, Mathews AM. Brief standard self-rating for phobic patients. Behav Res Ther 1979; 17(3): 263–7.

(6)

16.Beck AT, Ward CH, Mendelson M, Mock J, Erbaugh J. An in-ventory for measuring depression. Arch Gen Psychiatry 1961; 4: 561–71.

17.Bandelow B, Brunner E, Broocks A, Beinroth D, Hajak G, Pralle L,

et al. The use of the Panic and Agoraphobia Scale in a clinical trial. Psychiatry Res 1998; 77(1): 43–9.

18.Barzega G, Maina G, Venturello S, Bogetto F. Gender-related dis-tribution of personality disorders in a sample of patients with panic disorder. Eur Psychiatry 2001; 16(3): 173–9.

19. Foot M, Koszycki D. Gender differences in anxiety-related traits in patients with panic disorder. Depress Anxiety 2004; 20(3): 123–30.

20.Clayton AH, Stewart RS, Fayyad R, Clary CM. Sex differences in clinical presentation and response in panic disorder: pooled data from sertraline treatment studies. Arch Women Ment Health 2005; [Epub ahead of print]

21.Oei TPS, Wanstall K, Evans L. Sex differences in panic disorder and agoraphobia. J Anxiety Disord 1990; 4(4): 317–24. 22.Arrindell WA, Eisemann M, Richter J, Oei TP, Caballo VE, van der

Ende J, et al. Masculinity-femininity as a national characteristic and its relationship with national agoraphobic fear levels: Fo-dor's sex role hypothesis revitalized. Behav Res Ther 2003; 41(7): 795–807.

Imagem

Tabela 2 Osnovne dimenzije psihopatologije
Tabela 5 Intenzitet osnovnih simptoma agorafobije sa paničnim

Referências

Documentos relacionados

Smanjena stopa incidencije Helicobacter pylori infekcije kod bolesnika sa terminalnom bubrežnom insuficijencijom, u odnosu na grupu bolesnika sa preterminalnom bubrežnom

ć elija sa oštro ograni č enom citoplazmom koja je slabo bazo- filna i koja dominira u odnosu jedro/citoplazma; jedra su mala, hromatin relativno pravilan, jedaraca nema ili su

Drugi deo je posve ć en tuma č enjima porodi č ne zadruge kao pojave nastale u feudalizmu. Ona je posledica delovanja poreskog sistema. Sa njegovim nestajanjem raspada se i

16 isti č u da muškarci sa T1DM, nakon podešavanja prema godinama i indeksu telesne mase (ITM), imaju zna č ajno niži BMD na nivou vrata butne kosti, ali ne i na nivou ki č me

Ovaj rad je deo šire empirijske studije ponašanja osoba sa poreme ć ajem upot- rebe Interneta, koja se izme đ u ostalog bavila i utvr đ ivanjem tipi č ne klini č ke slike i

U grupi bolesnica sa nepoznatim uzrokom infertiliteta prose č ne srednje vrednosti pre č nika folikula kretale su se od 10,9±1,17 mm (-5. da- na ciklusa), sa dnevnim porastom od 1,7

Prou č avanje trofaznih sistema sa fluidizovanim slo- jem kao i odgovaraju ć ih fenomena prenosa od velikog je zna č aja kod operacija multifaznog kontakta u hemij-

Usled toga, iz- bor najbolje odluke u konkretnoj situaciji naj č eš ć e se ne svodi na mate- mati č ki zadatak klasi č nog maksimuma ili minimuma, ve ć na detaljnu heu- risti č