!
Aptidão Musical: Inata ou Adquirida?
"#$!%#&'!($)$*+$!,$)*$! ! ! ! ! ! ! ! ! !"#$%&'()"* -)./0''.)!1.23.)!4.'5!,*6.70#.!8$)3*#'!9$*72#:.!
906$3;)*.! :0! <'3=>*.! $?)0'0#3$:.! @! <'A.6$! (2?0)*.)! :0! ")30'! "?6*A$:$'! :.! %#'3*323.! -.6*35A#*A.! :0! B$'306.!C)$#A.!?$)$!A27?)*70#3.!:.'!)0D2*'*3.'!#0A0''=)*.'!@!.E30#FG.!:.!>)$2!:0!80'3)0!07!<#'*#.! :0!8H'*A$!I!,.)7$FG.!82'*A$6!0!8H'*A$!:0!B.#J2#3.K!)0$6*L$:$!'.E!$!.)*0#3$FG.!A*0#3M/*A$!:.!1.23.)! 4.'5!,*6.70#.!8$)3*#'!9$*72#:.K!-)./0''.)!B..):0#$:.)!:$!N#*:$:0!O5A#*A.PB*0#3M/*A$!:0!8H'*A$!:$! <'A.6$!(2?0)*.)!:0!")30'!"?6*A$:$'!:.!%#'3*323.!-.6*35A#*A.!:0!B$'306.!C)$#A.Q!
!
III -)0'*:0#30!:.!JH)*! 1.23.)!4.'5!,)$#A*'A.!C$'3.'!1*$'!:0!-*#R.! ! S.>$*'! 1.23.)!4.'5!,*6.70#.!8$)3*#'!9$*72#:.! -)./0''.)! B..):0#$:.)!:.! 10?$)3$70#3.! :0! 8H'*A$! :$! <'A.6$! (2?0)*.)! :0! ")30'! "?6*A$:$'!:.!%#'3*323.!-.6*35A#*A.!:0!B$'306.!C)$#A.! ! 1.23.)!"#3;#*.!T#>06.!S$'A.#A06.'! -)./0''.)! ":J2#3.! #.! 10?$)3$70#3.! :0! ")30'! :$! <'A.6$! (2?0)*.)! :0! <:2A$FG.! %#'3*323.!-.6*35A#*A.!:0!(03HE$6! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
V <7!?)*70*).!62>$)K!$>)$:0F.!$.'!702'!?$*'!0!$.!702!*)7G.!?.)!0'3$)07!'07?)0!$.! 702!6$:.!07!3.:.'!.'!7.70#3.'!*7?.)3$#30'!0!?.)!70!30)07!$?.*$:.!07!3.:$'!$'! 7*#R$'!:0A*'U0'Q! ".!-)./0''.)!V)*0#3$:.)K!1.23.)!4.'5!,*6.70#.!8$)3*#'!9$*72#:.K!#G.!';!?06$!'2$! .)*0#3$FG.!0!'2?0)+*'G.!$.!6.#>.!:0'30!$#.!603*+.K!7$'!3$7E57!?06$!3)$#'7*''G.!:0! 0W?0)*&#A*$'!0!A.#R0A*70#3.'!:2)$#30!3.:.!.!702!?0)A2)'.!#$!<("9OQ!
".'! ?)./0''.)0'! A..?0)$#30'K! 4.)>0! C$)E.'$! 0! "#3;#*.! (.2'$K! ?06.'! A.#'06R.'! 0! $A.7?$#R$70#3.!0#)*D20A0:.)!:2)$#30!$!-)=3*A$!:0!<#'*#.!(2?0)+*'*.#$:$Q!
X!:*)0FG.!:$!B$#3.!,*)70!:0!O.7$)K!?.)!70!30)!$A.6R*:.!:0!E)$F.'!$E0)3.'!0!70!30)! ?0)7*3*:.!)0$6*L$)!.!702!<'3=>*.!-)./*''*.#$6!A.7!$'!706R.)0'!A.#:*FU0'!?.''M+0*'Q!
"! 3.:.'! .'! 702'! $7*>.'! 0! A.60>$'K! :0! 70'3)$:.! 0! :0! 3)$E$6R.! Y?)./0''.)0'! 0! /2#A*.#=)*.'ZK! ?.)! 3.:.! .! A$)*#R.! 0! $?.*.! D20! 70! :0)$7! $.! 6.#>.! :0'30! $#.K! *#A0#3*+$#:.P70!0!$J2:$#:.P70!'07?)0!#0'30!?0)A2)'.Q!B*3$#:.!.!607$!:$!*#'3*32*FG.! .#:0!60A*.#.K!B$#3.!,*)70!:0!O.7$)[!\]!E.7!0'3$)!0#3)0!$7*>.'^_Q!
VII
8H'*A$!I!,.)7$FG.!82'*A$6!0!8H'*A$!:0!B.#J2#3.Q!<'3$!?)=3*A$!/.*!:0'0#+.6+*:$!A.7! :2$'! 32)7$'! :0! $)3*A26$:.! :0! <#'*#.! <'?0A*$6*L$:.! :$! 8H'*A$K! :.! B.#'0)+$3;)*.! :0! ")30'!:$!B$#3.!,*)70!:0!O.7$)!#.!:0A.))0)!:.!$#.!603*+.!:0!`abcd`abeQ!!
<'30!)06$3;)*.!0'3=!:*+*:.!07!:2$'!?$)30'[!
"! ?)*70*)$! ?$)30! :*L! )0'?0*3.! $! 3.:.! .! 0'3=>*.! ?)./*''*.#$6! Y-)=3*A$! :0! <#'*#.! (2?0)+*'*.#$:$Z! 0! '2$! )0/60WG.K! $?)0'0#3$#:.! 27$! A$)$A30)*L$FG.! :$! 0'A.6$! 0! :$'! 32)7$'K! $6>27$'! ?6$#*/*A$FU0'! 0! )0/60WU0'! :0! $26$K! .! :0'0#+.6+*70#3.! :$! -)=3*A$! :0! <#'*#.!(2?0)+*'*.#$:$K!E07!A.7.!27$!)0/60WG.!/*#$6Q!
"! '0>2#:$! ?$)30! )0A$*! '.E)0! .! 0'32:.! :0! *#+0'3*>$FG.! A.7! .! 3M326.! \"?3*:G.! 82'*A$6[! %#$3$! .2! ":D2*)*:$f_K! A2J.'! .EJ03*+.'! 'G.! A.#/).#3$)! :*+0)'$'! 30.)*$'! D20! :0/0#:07!D20!$!$?3*:G.!5!*#$3$!A.7!$'!D20!:0/0#:07!:0!D20!0'3$!5!$:D2*)*:$!$3)$+5'! :$! ?)=3*A$! 0! *#30)$FG.! A.7! .! 70*.g! $#$6*'$)! .! A.#30H:.! :0! :.*'! 30'30'! :0! $?3*:G.! 72'*A$6! :*'3*#3.'! 2'$:.'! 07! :2$'! 0'A.6$'! :0! <#'*#.! <'?0A*$6*L$:.! :0! 8H'*A$! :*/0)0#30'K!A.7?$)$#:.P.'!A.7!$!7$3)*L!*7?.'3$!?06$!"hi<-!Y">&#A*$!h$A*.#$6!?$)$! $! i2$6*/*A$FG.! 0! .! <#'*#.! -)./*''*.#$6Zg! $#$6*'$)! $'! )0'?.'3$'! $.'! D20'3*.#=)*.'! )0$6*L$:.'! $! c`! ?)./0''.)0'! :0! 0'A.6$'! :.! <#'*#.! <'?0A*$6*L$:.! :0! 8H'*A$K! A.7! .! *#32*3.!:0!)0A.6R0)!$!.?*#*G.!:.'!:.A0#30'!$A0)A$!:$!"?3*:G.!82'*A$6!0!:.'!)0'?03*+.'! 30'30'Q!
!
Palavras chave
-)=3*A$! :0! <#'*#.! (2?0)+*'*.#$:.g! <#'*#.! <'?0A*$6*L$:.! :0! 8H'*A$g! "?3*:G.! 82'*A$6g!O0'30'!:0!"?3*:G.!82'*A$6Q! ! * * * * * * * *
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
IX
OR0.)k! $#:! BR$7E0)! 82'*AQ! OR*'! ?)$A3*A0! R$'! E00#! :0+06.?0:! l*3R! 3l.! >).2?'! ./! B$#3.!,*)70!:0!O.7$)!")3'!B.#'0)+$3.)k!:2)*#>!3R0!'AR..6!k0$)!`abcd`abeQ!
OR*'!)0?.)3!*'!'0?$)$30:!*#!3l.!'0A3*.#'[!
OR0! /*)'3! '0A3*.#! A.#A0)#'! 3R0! 0#3*)0! ?)./0''*.#$6! *#30)#'R*?j'! Y(2?0)+*'0:! O0$AR*#>!-)$A3*A0Z!$#:!*3'!)0/60A3*.#K!?)0'0#3*#>!'AR..6'!$#:!>).2?'j!AR$)$A30)*L$3*.#K! '.70! ?6$#'! $#:! )0/60A3*.#'! ./! A6$''0'K! 3R0! :0+06.?70#3! ./! (2?0)+*'0:! O0$AR*#>! -)$A3*A0K!$#:!$!/*#$6!)0/60A3*.#Q!
OR0!'0A.#:!'0A3*.#!*'!$E.23!3R0!)0'0$)AR!'32:k!0#3*360:!\82'*A$6!"?3*32:0[!%##$30! .)! "AD2*)0:f_K! lR.'0! .EJ0A3*+0'! $)0! 3.! A.#/).#3! '0+0)$6! 3R0.)*0'! 3R$3! :0/0#:! 3R$3! $?3*32:0! *'! *##$30! l*3R! 3R.'0! 3R$3! :0/0#:! 3R$3! 3R*'! *'! $AD2*)0:! l*3R! ?)$A3*A0! $#:! 0#+*).#70#3!*#30)$A3*.#g!$#$6k'0!3R0!A.#30#3!./!3l.!:*//0)0#3!72'*A$6!$?3*32:0!30'3'! $??6*0:!*#!3l.!:*//0)0#3!!(?0A*$6*L0:!82'*A!<:2A$3*.#!'AR..6'K!A.7?$)*#>!3R07!l*3R! 3R0! 7$3)*W! *7?.'0:! Ek! "hi<-! Yh$3*.#$6! ">0#Ak! 3.! i2$6*/*A$3*.#! $#:! -)./0''*.#$6! <:2A$3*.#Zg! $#$6k'0! 3R0! $#'l0)'! 3.! '2)+0k'! $??6*0:! 3.! c`! 30$AR0)'! ./! (?0A*$6*L0:! 82'*A!<:2A$3*.#!'AR..6'K!*#!.):0)!3.!A.660A3!30$AR0)'j!.?*#*.#!$E.23!82'*A$6!"?3*32:0! $#:!3R0!)0'?0A3*+0!30'3'Q!
! !
Keywords
(2?0)+*'0:! O0$AR*#>! -)$A3*A0g! (?0A*$6*L0:! 82'*A! <:2A$3*.#g! 82'*A$6! "?3*32:0g! 82'*A$6!"?3*32:0!O0'3'Q! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
XI
Agradecimentos ... V Resumo ... VII Palavras chave ... VII Abstract ... IX Keywords ... IX Índice de Ilustrações ... XIII Índice de Gráficos ... XIV
PARTE I: PRÁTICA DE ENSINO SUPERVISIONADA ... 1
1. Introdução ... 2
2. Caracterização da Escola ... 3
3. Caracterização das Turmas ... 6
3.1. Formação Musical ... 6
3.2. Classe de Conjunto ... 11
4. Desenvolvimento da Prática de Ensino Supervisionada ... 17
5. Planificações e respetivas reflexões das aulas de Formação Musical ... 19
5.1. Planificação da aula do dia 6/11/2014 ... 19
5.1.1. Reflexão da aula do dia 06/11/2014 ... 22
5.2. Planificação da aula do dia 22/01/2015 ... 23
5.2.1. Reflexão da aula do dia 22/01/2015 ... 25
5.3. Planificação da aula do dia 16/04/2015 ... 26
5.3.1. Reflexão da aula do dia 16/04/2015 ... 28
6. Planificações e respetivas reflexões das aulas de Classe de Conjunto . 29 6.1. Planificação da aula do dia 07/11/2014 ... 29
6.1.1. Reflexão da aula do dia 07/11/2014 ... 32
6.2. Planificação da aula do dia 16/01/2015 ... 33
6.2.1. Reflexão da aula do dia 16/01/2015 ... 35
6.3. Planificação da aula do dia 10/04/2015 ... 36
6.3.1. Reflexão da aula do dia 10/04/2015 ... 39
2. Problema e objetivos de investigação ... 43
3. Fundamentação Teórica ... 44
4. O conceito de “Aptidão Musical”: inata ou adquirida? ... 45
5. Desenvolvimento da Aptidão Musical segundo Edwin Gordon ... 47
6. Testes de Aptidão Musical ... 49
6.1. Testes de Aptidão Musical nas Escolas de Ensino Especializado de Música em Portugal ... 51
6.1.1. Análise e comparação de dois testes de aptidão musical de escolas distintas 53 7. Questionários ... 55
7.1. Apresentação e análise dos questionários ... 55
8. Conclusão ... 63
Bibliografia ... 65
Legislação (ordem cronológica) ... 67
APÊNDICES ... 69 Apêndice A ... 71 ANEXOS ... 75 Anexo A ... 77 Anexo B ... 81 Anexo C ... 85 * * *
XIII
Ilustração 1- Planta da sala de aula de Formação Musical – Conservatório de Artes Canto Firme de Tomar ... 6 Ilustração 2- Planta da sala de aula de Classe de Conjunto – Agrupamento de
Escolas Centro de Portugal de Vila de Rei ... 11
! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! * *
Gráfico 1- Idade dos alunos ... 7
Gráfico 2- Género dos alunos ... 7
Gráfico 3- Instrumento dos alunos ... 8
Gráfico 4- Localidade dos alunos ... 8
Gráfico 5- Frequência à Iniciação Musical ... 8
Gráfico 6- Frequência no ano anterior ... 8
Gráfico 7- Agregado Familiar dos alunos ... 8
Gráfico 8- Retenções dos alunos ... 8
Gráfico 9- Encarregados de Educação dos alunos ... 8
Gráfico 10- Duração do Percurso ... 8
Gráfico 11- Frequência dos Enc. Educação nas reuniões ... 9
Gráfico 12- Deslocação casa/escola - escola/casa ... 9
Gráfico 13- Disciplinas de que gostam mais e gostam menos ... 9
Gráfico 14- Profissões que os alunos ambicionam ter no futuro ... 9
Gráfico 15- Habilitações que os alunos pretender obter ... 9
Gráfico 16- Acesso à internet ... 10
Gráfico 17- Género dos alunos ... 13
Gráfico 18- Idade dos alunos ... 13
Gráfico 19- Localidade dos alunos ... 13
Gráfico 20- Frequência à Iniciação Musical ... 13
Gráfico 21- Instrumento dos alunos ... 13
Gráfico 22- Retenções dos alunos ... 14
Gráfico 23- Frequência na Canto Firme no ano letivo anterior ... 14
Gráfico 24- Enc. Educação dos alunos ... 14
Gráfico 25- Agregado Familiar dos alunos ... 14
Gráfico 26- Frequência do Enc. Educação às reuniões ... 14
Gráfico 27- Deslocação casa/escola - escola/casa ... 14
Gráfico 28- Habilitação que os alunos pretendem alcançar ... 15
Gráfico 29- Duração do percurso ... 15
XV
Gráfico 33- Género dos docentes ... 56
Gráfico 34- Faixa etária dos docentes ... 56
Gráfico 35- Tempo de serviço dos docentes ... 56
Gráfico 36- Respostas à pergunta 1 do Grupo II ... 57
Gráfico 37- Respostas à pergunta 2 do Grupo II ... 58
Gráfico 38- Respostas à pergunta 3 do Grupo II ... 59
Gráfico 39- Respostas à pergunta 4 do Grupo II ... 60
Gráfico 40- Respostas à pergunta 5 do Grupo II ... 61 ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
b!
1. Introdução
"!-)=3*A$!:0!<#'*#.!(2?0)+*'*.#$:$!:0A.))02!:2)$#30!.!$#.!603*+.!`abcd`abe!#.! B.#'0)+$3;)*.!:0!")30'!:$!B$#3.!,*)70!:0!O.7$)Q!! h.!*#MA*.!:.!$#.!603*+.K!$!:*)0FG.!?0:$>;>*A$!:.!B.#'0)+$3;)*.!$3)*E2*2P70!:2$'! 32)7$'!?$)$!$!)0$6*L$FG.!:.!0'3=>*.[!27$!:0!,.)7$FG.!82'*A$6!P!mn!>)$2!0!.23)$!:0! B6$''0! :0! B.#J2#3.! P! bnK! `n! 0! cn! >)$2K! $7E$'! :0! )0>*70! $)3*A26$:.Q! "'! 32)7$'! :0! mn! >)$2!:0!,.)7$FG.!82'*A$6!0!:0!bn!0!cn!>)$2!:0!B6$''0!:0!B.#J2#3.!0)$7!3$7E57!$'! 7*#R$'! :*)0FU0'! :0! 32)7$! ?$)$! D20! 0'3*+0''0! '07?)0! $! ?$)! :0! 3.:.'! .'! $''2#3.'! )0/0)0#30'!@!+*:$!0'A.6$)!:.'!$62#.'Q! 10+*:.! @! /$63$! :0! A.7?$3*E*6*:$:0! :0! R.)=)*.! /.)$7P70! :0'3*#$:.'! :.*'! ?)./0''.)0'! A..?0)$#30'K! 07! +0L! :0! 27! ';Q! "''*7K! .! 1*)03.)! -0:$>;>*A.K! ?)./0''.)! 4.)>0! C$)E.'$K! $''27*2! .! ?$?06! :0! ?)./0''.)! A..?0)$#30! #.! D20! :*L! )0'?0*3.! @! :*'A*?6*#$! :0! ,.)7$FG.! 82'*A$6! 0! .! ?)./0''.)! "#3;#*.! (.2'$! $A0*3.2! .! \A$)>._! :0! ?)./0''.)!A..?0)$#30!#$!:*'A*?6*#$!:0!B6$''0!:0!B.#J2#3.!YB.).ZQ!V'!.EJ03*+.'!>0)$*'!:$!-)=3*A$!:0!<#'*#.!(2?0)+*'*.#$:$!?$''$7!?.)!)0/603*)!'.E)0! $'! #.''$'! 0'3)$35>*$'! :0! 0#'*#.K! ?).A2)$#:.! )0/.)726=P6$'! 0! $:$?3=P6$'! @! )0$6*:$:0! 0'A.6$)! $! D20! '.7.'! A.#/).#3$:.'K! '0#:.! $! $J2:$! :.'! ?)./0''.)0'! A..?0)$#30'! *#:*'?0#'=+06!#0'30!?).A0''.!:0!$?)0#:*L$>07Q!"!'2$!+$'3$!0W?0)*&#A*$!?)./*''*.#$6!0! $!+*'G.!:.!\6$:.!:0!/.)$_!3.)#$P'0!*7?.)3$#3M''*7$!?$)$!D20!$:.?307.'!0'3)$35>*$'!:0! 0#'*#.!7$*'!0/*A$L0'!0!#.'!3.)#07.'!706R.)0'!?)./0''.)0'Q
!
! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !m!
2. Caracterização da Escola
"3)$+5'!:$!A.#'263$!:$!?=>*#$!:$!B$#3.!,*)70!:0!O.7$)!I!"''.A*$FG.!:0!B2632)$! YR33?[ddlllQA$#3./*)70Q?3Z!A$)$A30)*L$7.'K!0#3G.K!$!0'A.6$!.#:0!:0A.))02!$!-)=3*A$! :0!<#'*#.!(2?0)+*'*.#$:$Q!
"! <'A.6$! :0! 8H'*A$! B$#3.! ,*)70! :0! O.7$)! '*32$P'0! #$! A*:$:0! :0! O.7$)! 0! 30+0! *#MA*.! A.7! 27! A.).! 7*'3.Q! V! B.).! B$#3.! ,*)70! #$'A02! 07! bopaK! #.! '0*.! :0! 27$! (.A*0:$:0!C$#:$!,*6$)7;#*A$!A0#30#=)*$!:0!O.7$)Q!
-.)! )$LU0'! 6.>M'3*A$'! 0! $)3M'3*A$'K! 07! bo! :0! ,0+0)0*).! :0! bop`! 0! ?.)! <'A)*32)$! -HE6*A$!6$+)$:$!#.!-)*70*).!B$)3;)*.!:$!(0A)03$)*$!h.3$)*$6!:0!O.7$)!0!?2E6*A$:$!#.! 1*=)*.!:$!90?HE6*A$!%%%!(5)*0!#n!pe!:0!bm!:0!"E)*6!:0!bop`K!.!B.).!A)*.2!$!'2$!?);?)*$! "''.A*$FG.!?$''$#:.!$!:0'*>#$)P'0[!\B$#3.!,*)70!:0!O.7$)!P!"''.A*$FG.!:0!B2632)$_K! 27$!$''.A*$FG.!D20!+*'$!_B.#3)*E2*)!?$)$!.!:0'0#+.6+*70#3.!A2632)$6!:$!'2$!)0>*G.K! :.!'02!?$M'K!/2#:$70#3$670#30!$3)$+5'!:.!A$#3.!0!:0!.23)$'!/.)7$'!:0!A2632)$_Q!<7! boo`!5!)0A.#R0A*:$!A.7.!<#3*:$:0!:0!N3*6*:$:0!-HE6*A$!Y19!`aq!:0!boo`QaoQapZ!0!07! 8$*.! :0! `aaq! A.7.! %-((! P! %#'3*32*FG.! -$)3*A26$)! :0! (.6*:$)*0:$:0! (.A*$6! Y19! ba! P! %%! (5)*0!:0!`aapQabQbeZQ!
"!\B$#3.!,*)70!:0!O.7$)!"''.A*$FG.!:0!B2632)$_K!?$)$!$657!:.!B.).!8*'3.!B$#3.! ,*)70K! 5! A.7?.'3$K! 3$7E57K! ?.)! 27$! <'A.6$! :0! 8H'*A$! :$! 90:0! -HE6*A$! :.! <#'*#.! S.A$A*.#$6! ")3M'3*A.K! 27$! .)D20'3)$! J2+0#*6K! 27! A.).! J2+0#*6K! 27$! A$70)$3$K! >)2?.'! :0! /6$23$'K! >)2?.'! :0! 7H'*A$! :0! Ar7$)$K! 27! >)2?.! :0! +*.6*#.'K! +=)*.'! >)2?.'! :0! 7H'*A$! !"##K! 27$! ./*A*#$! :0! 30$3).K! 27! >)2?.! :0! $#*7$FG.! :0! )2$K! ?$)$! $657! :0! )0$6*L$)! )0>26$)70#30! A0*$'! A.#+0#32$*'! #.! B.#+0#3.! :.'! O07?6=)*.'! 0! #.23).'! 0'?$F.'! R*'3;)*A.'! :$! A*:$:0K! .#:0! '0! )0A)*$! .! $7E*0#30K! 3)$J0'! 0! ?$6$:$)0'! :.! 90#$'A*70#3.K!A.7!.!?);?)*.!?HE6*A.Q!
"! <'A.6$! :0! 8H'*A$! B$#3.! ,*)70! 307K! $32$670#30K! ma! ?)./0''.)0'! A.7! /.)7$FG.! '2?0)*.)K!A0)A$!:0!mba!$62#.'K!0!7*#*'3)$!A2)'.'!C='*A.'K!(0A2#:=)*.'!0!-)./*''*.#$*'! :0! 8H'*A$Q! <'30'! H63*7.'K! $3)$+5'! :0! 27$! ?$)A0)*$! A.7! $! <'A.6$! (0A2#:=)*$! 4=A.70! 9$33.#Q! h.! ?)0'0#30! $#.! 603*+.! 'G.! 60A*.#$:$'! $'! '0>2*#30'! :*'A*?6*#$'[! ,.)7$FG.! 82'*A$6K! B6$''0'! B.#J2#3.! YA.).! 0! .)D20'3)$ZK! "A.):0G.K! B6$)*#030K! ,$>.30K! ,6$23$! :0! C*'06K! ,6$23$! O)$#'+0)'$6K! s)>G.K! -0)A2''G.K! -*$#.K! ($W./.#0K! O).7?$K! O).7?030K! t2*3$))$K! S*.6*#.! 0! S*.6.#A06.Q! "! B$#3.! ,*)70! 307K! 3$7E57K! 27! ?).3.A.6.! :0! A.6$E.)$FG.! A.7! .'! 4$):*#'! <'A.6$! 4.G.! :0! 102'! %! 0! %%! 0K! A.7! .! $?.*.! :$! Br7$)$! 82#*A*?$6!:0!O.7$)K!:=!$26$'!07!:*+0)'.'!4$):*#'!:0!%#/r#A*$Q!
h.!$#.!603*+.!:0!`aapd`aao!$E)0!27!?.6.K!07!8$FG.K!:0#.7*#$:.!B.#'0)+$3;)*.! :0! 8H'*A$! :0! 8$FG.! Y,*)8$FG.ZK! D20! 307! 0+.62M:.! :0! /.)7$! A6$)$70#30! ?.'*3*+$! $.! 6.#>.!:.'!$#.'K!?)*#A*?$670#30!$.!#M+06!:$!*#*A*$FG.!72'*A$6K!D20!0#>6.E$!$62#.'!:0! 8$FG.!0!:0!=)0$'!A*)A2#:$#30'!A.7.!8.2)*'A$'K!S*6$!:0!90*K!0#3)0!.23)$'Q!
"! V/*A*#$! :0! O0$3).! 0'3=! *#3*7$70#30! 6*>$:$! @! B.72#$PO0$3).! :0! -0'D2*'$! 0! @! ,0'3$!:.'!O$E260*).'Q!12)$#30!$!,0'3$!:0!booe!$!V/*A*#$!*#30>)$!.!0'?03=A26.!\S*$>07_!
)0$6*L$:.! ?06.! >)2?.! \B.72#$PO0$3).! :0! -0'D2*'$_! #.! B.#+0#3.! :0! B)*'3.K! A.7! $! 0#A0#$FG.!:.!30W3.!:0!t*$A.7033*!u"!v0#:$!:0!($#3$!%)*$uQ!10':0!0''$!$632)$K!$!?$)!:0! ?).:2FU0'!A5#*A.P72'*A$*'!A.7!.23)$'!0'3)232)$'!:$!B$#3.!,*)70K!307!:*+0)'*/*A$:.!$! '2$! $3*+*:$:0! ?06$! )0$6*L$FG.! :0! 0'?03=A26.'! :0! 30$3).! 0! $3*+*:$:0'! :0! 0W?)0''G.! :)$7=3*A$!#$'!0'A.6$'!:.!?)*70*).!A*A6.Q!B.7!A0)A$!:0!:2$'!:0L0#$'!:0!?).:2FU0'!J=! )0$6*L$:$'!A.#3*#2$!$!?$23$)!$!'2$!$3*+*:$:0!#.!$7$:.)*'7.!3)$:2L*:.!#.!?)$L0)!07! 0W?0)*70#3$)K!/$L0)!0!+*+0)!.!30$3).!#$'!'2$'!+06R$'!0!#.+$'!/.)7$'K!$!0W?0)*70#3$FG.! 0!$?)0#:*L$>07!?0)7$#0#30'K!$/*#$6!$'!?)*#A*?$*'!A$)$A30)M'3*A$'!:0!27$!./*A*#$Q! 8$*'!)0A0#3070#30!/.*!/2#:$:.!.!t)2?.!:0!"#*7$FG.!:0!92$!Y>$)$BZK!A.7!A0)A$!:0! ba! 06070#3.'Q! V'! 0'?03=A26.'! :0! /.>.! 0! 62LK! A.#'*'307! #$! ?).:2FG.! :0! D2$:).'! D20! )0D20)07! 72*3$! *7$>*#$FG.! A)*$#:.! $''*7K! *7$>0#'! 0W3)$.):*#=)*$'K! :0'A.#A0)3$#30'K! $35! A.#'*:0)$:$'! AR.A$#30'K! ?0)'.#$>0#'! H#*A$'! :0! 27$! E060L$! ?0)32)E$:.)$Q! -$)$! $657! :0! 3.:$'! 0'3$'! /.)7$FU0'! 7$#357! 27! >)2?.! :0! 7H'*A$! :0! Br7$)$! \B.660>*27! %#'3)270#3$66*'_! A.7?.'3.! ?.)! ?)./0''.)0'! 0! .23).'! 06070#3.'! :$! $''.A*$FG.!D20!307!0/032$:.!A.#A0)3.'!#$!A*:$:0!:0!O.7$)!0!?.)!3.:.!.!?$M'!'0#:.!.! >)2?.!)0'*:0#30!:.'!\<#A.#3).'!:0!8H'*A$!"#3*>$_Q! ,$L0#:.!27$!?0D20#$!:0'A)*FG.!:.!0:*/MA*.K!?.:0P'0!$?.#3$)!D20!$!'0:0!:$!B$#3.! ,*)70!:0!O.7$)!5!A.7?.'3$!?.)!c!?*'.'[!#.!?*'.!Pb!307!27!?0D20#.!$2:*3;)*.K!27! )0/0*3;)*.K!27$!'$6$!:0!A.#+M+*.K!m!'$6$'!:0!$26$!0!lAQ!h.!?*'.!a!0W*'30!.!$2:*3;)*.!A.7! A$?$A*:$:0!?$)$!`ea!?0''.$'K!$!'0A)03$)*$K!.!>$E*#030!:$!:*)0FG.K!>$E*#030!:0!:*)0FG.! ?0:$>;>*A$K! lAK! 0! :2$'! '$6$'! :0! $26$'Q! h.! ?*'.! b! 0W*'30! $! '$6$! :0! ?)./0''.)0'K! lAK! q! '$6$'!:0!$26$Q!h.!?*'.!`!R=!c!'$6$'!:0!$26$!0!lAQ!
! ! ! !
Ilustração 1- Edifício da Sede da Canto Firme de Tomar - Associação de Cultura. (imagem retirada do site da Rádio Cidade de Tomar)*
e!
"! '0AFG.! :0! S*6$! :0! 90*! *#*A*.2! $'! '2$'! $3*+*:$:0'! #.! $#.! 603*+.! `abbd`ab`! #$'! *#'3$6$FU0'!:.!">)2?$70#3.!:0!<'A.6$'!B0#3).!:0!-.)32>$6K!S*6$!:0!90*Q!h.!?)0'0#30! $#.! 603*+.! ?.''2*! m! 32)7$'! :0! $)3*A26$:.K! D20! 3.3$6*L$! A0)A$! :0! ca! $62#.'K! 0! 27$! V)D20'3)$! B6=''*A$! /.)7$:$! ?.)! $62#.'! :0! $)3*A26$:.! 0! ?.)! .23).'! $62#.'! :.! ">)2?$70#3.!:0!<'A.6$'Q! 10'A)0+0#:.!.!0:*/MA*.K!?.:07.'!:*L0)!D20!5!A.#'3*32M:.!?.)!m!E6.A.'!:0!`!?*'.'! *#30)6*>$:.'!#27$!A.#/*>2)$FG.!07!OQ!-.''2*!27!3.3$6!:0!`a!'$6$'!:0!$26$'K!w!'$6$'!:0! 3)$E$6R.K!:$'!D2$*'!`!:.!>$E*#030!:*)03*+.K!27$!'$6$!:0!*#/.)7=3*A$!0!27$!E*E6*.30A$Q! O07!$*#:$!27!)0/0*3;)*.K!'0A)03$)*$K!?$?06$)*$!0!)0?).>)$/*$K!'$6$!:0!?)./0''.)0'K!'$6$! :0! $62#.'! A.7! E$)K!'$6$! :0! /2#A*.#=)*.'K! >$E*#030! 75:*A.K! +=)*$'! *#'3$6$FU0'! '$#*3=)*$'K! 27! =3)*.! *#30)*.)K! A$7?.'! :0! /230E.6! 0W30)*.)0'! A.7! E$6#0=)*.'! 0! )0A)0*.! 0W30)*.)Q!v*>$:.!$.!0:*/MA*.!:$!0'A.6$!0#A.#3)$P'0K!3$7E57K!27!?$+*6RG.!:0'?.)3*+.Q! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
Ilustração 2- Edifício do Agrupamento de Escolas Centro de Portugal - Vila de Rei (imagem retirada do site do Diário Digital de Castelo Branco)*
3. Caracterização das Turmas
3.1. Formação Musical
"! '$6$! :0! $26$! 5! A.7?.'3$! ?.)! 27! D2$:).! :0! ?$23$'K! 27! ?*$#.! +0)3*A$6K! 27$! $?$)06R$>07K! 27$! '0A)03=)*$! ?$)$! .! ?)./0''.)K! E07! A.7.! ?.)! A$:0*)$'! 0! 70'$'! *#:*+*:2$*'!?$)$!A$:$!$62#.Q! ! "!32)7$!:0!mn!t)$2!:0!)0>*70!$)3*A26$:.K!:$!B$#3.!,*)70!:0!O.7$)K!5!A.#'3*32M:$! ?.)!b`!$62#.'K!'0#:.!p!:.!'0W.!/07*#*#.!0!c!:.!'0W.!7$'A26*#.Q!"'!'2$'!*:$:0'!+$)*$7! 0#3)0!.'!b`!0!.'!bm!$#.'K!'0#:.!D20K!#.!*#MA*.!:.!`n!?0)M.:.!:.!$#.!603*+.!`abcd`abeK! p! $62#.'! 3&7! b`! $#.'! :0! *:$:0! 0! .'! )0'3$#30'! c! $62#.'! 3&7! bm! $#.'! :0! *:$:0Q! "! 7$*.)*$! :.'! $62#.'! YqZ! )0'*:0! 07! O.7$)! 0! .'! )0'3$#30'! +*+07! 07! 6.A$6*:$:0'! A*)A2#:$#30'K! A.7.! S$60'! :0! B*7$K! ,0))0*)$! :.! x&L0)0K! -$*$6+.K! -0)$6+$! 0! B$))0>20*).'Q! O.:.'!.'!$62#.'!/)0D20#3$)$7!0'3$!0'A.6$!#.!$#.!603*+.!$#30)*.)!0!3.:.'!3.A$7!27! *#'3)270#3.!72'*A$6K!R$+0#:.!m!*#'A)*3.'!07!,6$23$!O)$#'+0)'$6K!`!07!,6$23$!:0!C*'06K! `! 07! -0)A2''G.K! `! 07! O).7?030K! `! 07! -*$#.! 0! b! 07! t2*3$))$Q! "?0#$'! b! $62#.! #G.! /)0D20#3.2!*#*A*$FG.!72'*A$6Q! h0'3$!32)7$!$?0#$'!'0!+0)*/*A$!27$!)030#FG.Q!
Ilustração 3- Planta da sala de aula de Formação Musical – Conservatório de
q! !"#$ %%#$ Sexo &'()*)*+$ ,-./01)*+$ !"#$ %%#$ Idade 23$-*+.$ 2%$-*+.$ i2$#3.!$.!$>)0>$:.!/$7*6*$)K!R=!e!$62#.'!A.7!$>)0>$:.!/$7*6*$)!A.7?.'3.!?.)!c! ?0''.$'K!m!A.7!$>)0>$:.!:0!m!?0''.$'K!`!A.7!$>)0>$:.!:0!w!?0''.$'K!b!A.7!$>)0>$:.! :0!e!?0''.$'!0!b!$62#.!A.7!$>)0>$:.!:0!o!?0''.$'Q!"'!7G0'!'G.!$'!0#A$))0>$:$'!:0! 0:2A$FG.!:0!3.:.'!.'!$62#.'Q! 803$:0!:.'!$62#.'!:0'6.A$P'0!:0!A$)).!?$)$!$!0'A.6$K!`!:0'6.A$7P'0!:0!$23.A$)).K! `!/$L07!.!?0)A2)'.!$!?5!0!.'!)0'3$#30'!YcZ!23*6*L$7!`!70*.'!:0!3)$#'?.)30!YB$)).d$!?5! 0!"!?5d$23.A$)).ZQ!i2$#3.!@!:2)$FG.!:.!?0)A2)'.K!703$:0!:$!32)7$!:07.)$!0#3)0!e!$! ba!7*#23.'Q! ".! '0)07! D20'3*.#$:.'! '.E)0! D2$6! $! :*'A*?6*#$! D20! 7$*'! >.'3$7K! .'! $62#.'! 7.'3)$)$7! 30)! >.'3.'! :*'3*#3.'[! c! $62#.'! )0'?.#:0)$7! '0)! ,M'*A.Pi2M7*A$K! `! )0'?.#:0)$7! 8$307=3*A$K! 0! .'! )0'3$#30'! )0'?.#:0)$7! y*'3;)*$dt0.>)$/*$K! %#>6&'K! -.)32>2&'K! t2*3$))$! 0! ,)$#A&'Q! h$! A$30>.)*$! :$! :*'A*?6*#$! :0! D20! 70#.'! >.'3$7! $'! :*/0)0#F$'!:0!>.'3.!3$7E57!'0!+0)*/*A$7K!'0#:.!D20!`!>.'3$7!70#.'!:0!8$307=3*A$K! .23).'! `! :0! %#>6&'K! `! :0! B*&#A*$'K! `! :0! ,M'*A.Pi2M7*A$! 0! .'! )0'3$#30'! :0! B.).K! -.)32>2&'K!,.)7$FG.!82'*A$6!0!<:2A$FG.!,M'*A$Q! i2$'0!3.:.'!.'!$62#.'!?)030#:07!0'32:$)!$35!$.!<#'*#.!(2?0)*.)K!R$+0#:.!$?0#$'! 27! $62#.! D20! ?)030#:0! 0'32:$)! $?0#$'! $35! $.! b`n! $#.Q! i2$#3.! @! ?)./*''G.! D20! >.'3$)*$7! :0! 30)! #.! /232).K! m! $62#.'! $7E*A*.#$7! '0)! S030)*#=)*.'K! m! ")3*'3$'d"A3.)0'dB$#3.)0'K! `! ,M'*A.'K! 0! .'! )0'3$#30'! D20)07! '0)! C*;6.>.! 7$)*#R.K! -0:*$3)$K!8$''$>*'3$!0!<#>0#R0*).!%#/.)7=3*A.Q!
"'! ?)./*''U0'! :.'! ?$*'! 'G.! 3$7E57! +$)*$:$'K! 3$*'! A.7.! 42)*'3$K! "2W*6*$)! :0! <:2A$FG.K! -)./0''.)K! ">0#30! :0! (0>2).'K! 8$''$>*'3$K! C$#A=)*.K! ":+.>$:$K! $6>27$'! 7G0'!'G.!:.75'3*A$'!0!?$*'!A$7*.#*'3$'K!0!+0)*/*A$7P'0!3$7E57!A$'.'!:0!:0'07?)0>.! 0!:0!)0/.)7$Q!
,.*P6R0'! D20'3*.#$:.! 3$7E57! '.E)0! $! /)0D2&#A*$! :.'! ?$*'! #$'! )02#*U0'! A.7! .! 1*)03.)!:0!O2)7$!07!D20!$!7$*.)*$!YqZ!)0'?.#:02!\"6>27$'!S0L0'_!0!.'!)0'3$#30'!YeZ! )0'?.#:0)$7! \82*3$'! S0L0'_K! .2! '0J$K! #G.! R.2+0! )0'?.'3$'! $! \-.2A$'! S0L0'_! #07! $! \h2#A$_Q!
O.:.'!.'!$62#.'!3&7!$A0''.!@!*#30)#03!07!A$'$Q!
O.:.'! .'! :$:.'! $A*7$! :0'A)*3.'! 0#A.#3)$7P'0! )0'27*:.'! #.'! >)=/*A.'! D20! '0! '0>207[! ! ! ! ! ! ! !
4$ 5$ 24$ Localidade 4$ 465$2$ 265$3$ 365$%$ Instrumento 73#$ 8#$ Iniciação Musical 9)($ :;+$ "7#$ 32#$
Frequência no ano letivo anterior
9)($ :;+$ 8%#$ 2"#$ Retenções :'*<0(-$ 2$-*+$ 4$ 5$ 24$ 25$ Agregado Familiar 244#$ Encarregados de Educação ,;'$ 4$3$ =$ !$ Duração do Percurso ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
!
! ! ! !Gráfico 4- Localidade dos alunos Gráfico 3- Instrumento dos alunos
Gráfico 6- Frequência no ano anterior Gráfico 5- Frequência à Iniciação Musical
Gráfico 8- Retenções dos alunos* Gráfico 7- Agregado Familiar dos alunos*
Gráfico 10- Encarregados de Educação dos alunos*
o! 4$
3$ =$ !$
Deslocação casa/escola - escola/ casa =3#$ 58#$ Frequência a reuniões ,0)>-.$?'@'.$ A1B0(-.$ ?'@'.$ 4$ 3$ =$ Disciplinas C0'$D$B+.>-($ C0'$E$B+.>-($ 4$ 465$2$ 265$3$ 365$%$
Profissão que gostaria de ter 8#$
73#$
Pretende estudar até..
23F$-*+$ G*.)*+$ 90H'I)+I$ ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
Gráfico 13- Disciplinas de que gostam mais e gostam menos!
Gráfico 11- Frequência dos Enc.
Educação nas reuniões*
Gráfico 12- Deslocação casa/escola - escola/casa!
Gráfico 14- Profissões que os alunos ambicionam ter no futuro
Gráfico 15- Habilitações que os alunos pretendem obter
244#$ Acesso à Internet J-.-$ ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
bb!
3.2. Classe de Conjunto
!
"! '$6$! :0! $26$! 5! A.7?.'3$! ?.)! 27! D2$:).! :0! ?$23$'K! 27! ?*$#.! +0)3*A$6K! :.*'! 30A6$:.'K! 27$! '0A)03=)*$! ?$)$! .! ?)./0''.)K! E07! A.7.! ?.)! A$:0*)$'! 0! 70'$'! ?$)$! .'! $62#.'Q!O07!3$7E57!27!$)7=)*.!A.7!:*+0)'.'!*#'3)270#3.'!!"##$!27!E$*W.K!E$30)*$!0! >2*3$))$! 0653)*A$'K! E07! A.7.! +=)*.'! *#'3)270#3.'! :0! A.):$! Y+*.6*#.'K! +*.6.#A06.'K! A.#3)$E$*W.!0!>2*3$))$'ZQ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! "!32)7$!:0!A6$''0!:0!A.#J2#3.!A.)$6!:$!'0AFG.!:0!S*6$!:0!90*!5!A.#'3*32M:$!?.)!mo! $62#.'! :0! bnK! `n! 0! cn! >)$2! :0! )0>*70! $)3*A26$:.! YenK! wn! 0! pn! $#.! :0! 0'A.6$)*:$:0ZK! '0#:.!D20!bw!'G.!:.!'0W.!/07*#*#.!0!.'!)0'3$#30'!Y`mZ!:.!'0W.!7$'A26*#.Q!"'!*:$:0'! :.'!$62#.'!0'3G.!A.7?)00#:*:$'!0#3)0!.'!ba!0!.'!bc!$#.'K!07!D20!bb!3&7!ba!$#.'!:0! *:$:0K! bb! 3&7! bb! $#.'! :0! *:$:0K! c! $62#.'! 3&7! b`! $#.'! :0! *:$:0K! o! 3&7! bm! $#.'! :0! *:$:0!0!.'!)0'3$#30'!YcZ!bc!$#.'!:0!*:$:0Q!
"!6.A$6*:$:0!:0!)0'*:&#A*$!:.'!$62#.'!5!72*3.!+$)*$:$[!bb!+*+07!07!S*6$!:0!90*K!m! #$! 906+$K! m! #$! ,2#:$:$K! `! #.! -*'G.! B*70*).K! `! #.! S$60! :$! N))$K! `! 07! 8*6)02K! `! 07! "67./$6$K! 0! .'! )0'3$#30'! +*+07! 07! O)23$'K! -.)306$K! x$E.0*).K! S$60! :.! t).2K! -0#0:.K!
Ilustração 4- Planta da sala de aula de Classe de Conjunto –
-$)0:0'K!"7&#:.$K!,.23.K!x0+G.K!S*6$)!:.!92*+.K!v.2'$K!(Q!4.G.!:.!-0'.K!z>2$!,.)7.'$! 0!B$):*>.'Q!
"!7$*.)*$!:.'!$62#.'!Y`n!0!cn!>)$2Z!/)0D20#3.2!0'3$!0'A.6$K!07!)0>*70!$)3*A26$:.K! #.! $#.! 603*+.! $#30)*.)K! 0WA0?32$#:.! $?0#$'! .'! $62#.'! :0! bn! >)$2Q! O.:.'! 3.A$7! 27! *#'3)270#3.K! R$+0#:.! ba! *#'A)*3.'! 07! ?0)A2''G.K! o! 07! >2*3$))$K! p! 07! ?*$#.K! q! 07! +*.6*#.!0!e!07!+*.6.#A06.Q!
"6>2#'! $62#.'! YbmZ! /)0D20#3$)$7! $! *#*A*$FG.! 72'*A$6Q! hG.! '0! +0)*/*A$7! )0?).+$FU0'!#0'3$!32)7$Q! i2$#3.!$.!$>)0>$:.!/$7*6*$)K!bo!$62#.'!?0)30#A07!$!27!$>)0>$:.!:0!c!?0''.$'K!q! A.#'3*3207! 27! $>)0>$:.! :0! e! ?0''.$'K! w! $62#.'! ?0)30#A07! $! 27! $>)0>$:.! :0! m! ?0''.$'K!`!$!27!$>)0>$:.!:0!ba!?0''.$'!0!.'!)0'3$#30'!?0)30#A07!$!27!$>)0>$:.!:0!`K! wK!qK!0!p!?0''.$'Q!h$!7$*.)*$!:.'!$62#.'!YmwZ!$'!7G0'!3&7!.!?$?06!:0!0#A$))0>$:$!:0! 0:2A$FG.!A.#3)$!m!?$*'Q!
"! :0'6.A$FG.! A$'$d0'A.6$K! 0! +*A0P+0)'$K! 5! /0*3$K! #$! '2$! 7$*.)*$! Y`bZK! $3)$+5'! :0! $23.A$)).K! ba! $62#.'! :0'6.A$7P'0! :0! A$)).K! w! 23*6*L$7! .! A$)).! 0! $23.A$)).K! 0! .'! )0'3$#30'!/$L07!.!?0)A2)'.!$!?5Q!"!:2)$FG.!:.!?0)A2)'.!5K!#$!7$*.)!?$)30!:.'!A$'.'! Y`pZK!0#3)0!e!$!ba!7*#23.'Q!
".! '0)07! D20'3*.#$:.'! '.E)0! D2$6! $! :*'A*?6*#$! D20! 7$*'! >.'3$7K! .'! $62#.'! 7.'3)$)$7! 30)! >.'3.'! :*'3*#3.'[! `a! $62#.'! >.'3$7! 7$*'! :0! <:2A$FG.! ,M'*A$K! c! :0! %#>6&'K! m! :0! 8$307=3*A$K! m! :0! %#'3)270#3.K! m! :0! B*&#A*$'K! `! :0! -.)32>2&'! 0! .'! )0'3$#30'!YcZ!:0!B6$''0!:0!B.#J2#3.K!y*'3;)*$K!<:2A$FG.!S*'2$6!0!t0.>)$/*$Q!!
h$!A$30>.)*$!:0!:*'A*?6*#$!:0!D20!70#.'!>.'3$7!$'!:*/0)0#F$'!:0!>.'3.!3$7E57!'0! +0)*/*A$7K!'0#:.!D20!ba!>.'3$7!70#.'!:0!y*'3;)*$K!ba!:0!8$307=3*A$K!q!:0!-.)32>2&'K! c! :0! ,.)7$FG.! 82'*A$6K! c! :0! <:2A$FG.! S*'2$6K! 0! .'! )0'3$#30'! YcZ! >.'3$7! 70#.'! :0! B*&#A*$'K!%#>6&'K!,)$#A&'!0!:0!<:2A$FG.!,M'*A$Q! i2$'0!3.:.'!.'!$62#.'!?)030#:07!0'32:$)!$35!$.!<#'*#.!(2?0)*.)K!R$+0#:.!$?0#$'! w! $62#.'! D20! ?)030#:07! 0'32:$)! $?0#$'! $35! $.! b`n! $#.Q! i2$#3.! @! ?)./*''G.! D20! >.'3$)*$7! :0! 30)! #.! /232).! $'! 0'A.6R$'! 'G.! +$)*$:$'Q! -$''$7! ?06$! 70:*A*#$K! 30$3).K! /230E.6K!0#'*#.K!$)D20.6.>*$K!$)30'!>)=/*A$'K!$)D2*3032)$K!70Ar#*A$K!7H'*A$K!/.3.>)$/*$K! 0#>0#R$)*$!70Ar#*A$K!0#3)0!.23).'Q! "'!?)./*''U0'!:.'!?$*'!'G.!3$7E57!72*3.!+$)*$:$'K!3$*'!A.7.!<#>0#R0*).!i2M7*A.K! ":+.>$:.K! -*#3.)K! 80Ar#*A.K! t0'3.)K! -)./0''.)K! B.#3$E*6*'3$K! <7?)0>$:.! :0! 70'$K! 1.#$'!:0!A$'$K!B.L*#R0*)$'K!"2W*6*$)0'!07!6$)0'K!0#3)0!.23).'K!0!+0)*/*A$7P'0!3$7E57! A$'.'!:0!:0'07?)0>.!0!:0!)0/.)7$Q!
,.*P6R0'! D20'3*.#$:.! 3$7E57! '.E)0! $! /)0D2&#A*$! :.'! ?$*'! #$'! )02#*U0'! A.7! .! 1*)03.)!:0!O2)7$!07!D20!$!7$*.)*$!YmbZ!)0'?.#:02!\82*3$'!S0L0'_K!e!)0'?.#:0)$7! \"6>27$'!S0L0'_!0!.'!)0'3$#30'!YmZ!)0'?.#:0)$7!\-.2A$'!S0L0'_Q!
"! 7$*.)*$! :.'! $62#.'! YmcZ! 307! $A0''.! @! *#30)#03! 07! A$'$! 0! .'! )0'3$#30'! YeZ! #$! 0'A.6$Q!
bm! =2#$ 57#$ Sexo &'()*)*+$ ,-./01)*+$ 38#$ 38#$ 22#$ 3%#$ 24#$ Idade 24$ 22$ 23$ 2%$ 4$ 3$ =$ !$ 8$ 24$ 23$ K' 1L -$ M ). ;+ $J )( ') I+ $ NI 0 >-. $ ? )1-$ O '$ K' )$ &0 * O -O -$ M + I>' 1-$ ? -1 '$ O -$ P II -$ Q-R + ') I+ $ ? -1 '$ O + $S I+ 0 $ M '* 'O + $ M -I 'O '. $ ,) 1I '0 $ A ( '* O + -$ &+ 0 >+ $ A 1( + T-1 -$ Q' L;+ $ ? )1-I $O + $K0 )L + $ U+ 0 .-$ 9V $W + ;+ $O + $M '. + $ X B0 -$ &+ I( + .-$ J -I O )B + .$ Localidade 4$ 5$ 24$ !"#$%&'("$)* 84#$ 34#$ Iniciação Musical 9)($ :;+$
O.:.'! .'! :$:.'! $A*7$! :0'A)*3.'! 0#A.#3)$7P'0! )0'27*:.'! #.'! >)=/*A.'! D20! '0! '0>207[! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
Gráfico 17- Género dos alunos! Gráfico 18- Idade dos alunos!
Gráfico 19- Localidade dos alunos*
5!#$ ==#$
Frequência no ano letivo anterior 9)($ :;+$ 4#$ 244#$ Retenções 9)($ :;+$ 4$ 24$ 34$ %4$ =4$ Agregado Familiar 73#$ 8#$ Enc. de Educação ,;'$ M-)$ "7#$ 2%#$ 8#$ Frequência a reuniões ,0)>-.$?'@'.$ A1B0(-.$ ?'@'.$ M+0/-.$?'@'.$ 4$ 34$ =4$
Deslocação casa/escola - escola/ casa ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
Gráfico 23- Frequência na Canto Firme no ano letivo anterior
Gráfico 22- Retenções dos alunos
Gráfico 25- Agregado Familiar dos alunos
*
Gráfico 24- Enc. Educação dos alunos*
Gráfico 26- Frequência do Enc. Educação às reuniões!
Gráfico 27- Deslocação casa/escola - escola/casa*
be! 4$ 24$ 34$ %4$ Duração do Percurso 25#$ 85#$
Pretende estudar até...
23F$-*+$ G*.)*+$ 90H'I)+I$ 4$ 5$ 24$ 25$ 34$ Disciplinas -$C0'$D$B+.>-($ -$C0'$E$B+.>-($ 4$ 2$ 3$ %$ =$ 5$ !$ "$ 8$
Profissão que gostaria de ter
! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
Gráfico 31- Profissão que os alunos ambicionam ter no futuro
*
Gráfico 30- Disciplinas que mais gostam e que menos gostam!Gráfico 29- Duração do percurso! Gráfico 28- Habilitação que os alunos
8"#$ 2%#$ Acesso à internet J-.-$ G./+1-$ ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !
bq!
4. Desenvolvimento da Prática de Ensino Supervisionada
"! -)=3*A$! :0! <#'*#.! (2?0)+*'*.#$:$! /.*! )0$6*L$:$! #.! B.#'0)+$3;)*.! :0! ")30'! :$! B$#3.! ,*)70! :0! O.7$)K! #.! :0A.))0)! :.! $#.! 603*+.! `abcd`abeK! A.7! :2$'! 32)7$'! :0! $)3*A26$:.!I!27$!:0!,.)7$FG.!82'*A$6!0!.23)$!:0!B6$''0!:0!B.#J2#3.!YB.).ZQ!"!32)7$! :0!,.)7$FG.!82'*A$6!:*L*$!)0'?0*3.!$.!mn!>)$2!:0!A.#'0)+$3;)*.!0!0)$!A.#'3*32M:$!?.)! $62#.'! :0! :*/0)0#30'! 32)7$'d0'A.6$'! :$! A*:$:0! :0! O.7$)K! A2J$'! $26$'! $A.#30A*$7!@'! D2*#3$'P/0*)$'!$!?$)3*)!:$'!bq!R.)$'Q!4=!$!32)7$!:0!B6$''0!:0!B.#J2#3.!YB.).Z!0)$!27$! J2#FG.!:0!m!32)7$'!:0!>)$2'!:*'3*#3.'!YbnK!`n!0!cn!>)$2'Z!:.!">)2?$70#3.!:0!<'A.6$'! B0#3).!:0!-.)32>$6K!S*6$!:0!90*K!0!$'!$26$'!$A.#30A*$7!3.:$'!$'!'0W3$'P/0*)$'!$!?$)3*)! :$'!bmR`aQ!"! '2?0)+*'G.! :$! 7*#R$! -)=3*A$! :0! <#'*#.! (2?0)+*'*.#$:$! /*A.2! $.! A2*:$:.! :.! -)./0''.)! 1.23.)! 4.'5! ,*6.70#.! 9$*72#:.K! A.#3$#:.! A.7! $! A..?0)$FG.! :.'! ?)./0''.)0'! :.! B.#'0)+$3;)*.! :0! ")30'! :$! B$#3.! ,*)70! :0! O.7$)K! 4.)>0! C$)E.'$! #$! :*'A*?6*#$!:0!,.)7$FG.!82'*A$6!0!"#3;#*.!(.2'$!#$!B6$''0!:0!B.#J2#3.Q!
h.!*#MA*.!:.!$#.!603*+.K!$D2$#:.!$!:*'3)*E2*FG.!:0!R.)=)*.K!$!1*)0FG.!-0:$>;>*A$! :.!B.#'0)+$3;)*.!30+0!.!A2*:$:.!:0!70!:$)!:2$'!32)7$'!A2J.!R.)=)*.!/.''0!A.7?$3M+06! A.7! .! :.'! ?)./0''.)0'! A..?0)$#30'Q! "7E$'! $'! 32)7$'! /.)$7P70! 0#3)0>20'! A.7.! ?)./0''.)$! 3*326$)! '0#:.! D20! $'! $26$'! :$'! 70'7$'! *)*$7! '0)! $''*'3*:$'! ?06.'! ?)./0''.)0'!A..?0)$#30'!07!:$3$'!$!A.7E*#$)!A.7!$!:0+*:$!$#30A0:&#A*$Q!
"! 32)7$! :0! mn! >)$2! :0! ,.)7$FG.! 82'*A$6! 0)$! A.#'3*32M:$! ?.)! $62#.'! A.7! A$?$A*:$:0'! :0! $?)0#:*L$>07! :*'3*#3$'Q! "6>2#'! $A.7?$#R$+$7! $! 7$35)*$! A.7! E$'3$#30! '2A0''.K! .23).'! A.7! $6>27$'! :*/*A26:$:0'! 7$'! D20! A.7! $6>27! 3)$E$6R.! :0! A$'$!A.#'0>2*$7!'2?0)=P6$'!0!$*#:$!$62#.'!A.7!72*3$'!:*/*A26:$:0'!:0!$?)0#:*L$>07K! .!D20!3$7E57!0)$!27$!)0$6*:$:0!#.!0#'*#.!)0>26$)Q! i2$#:.!307.'!27$!)0$6*:$:0!0'A.6$)!:0'30!3*?.!5K!?.)!+0L0'K!:*/MA*6!:0!>0)*)!.!/$3.)! 7.3*+$FG.!:0!3.:.'!.'!$62#.'K!?.*'!#G.!?.:07.'!*7?.)!27!#M+06!$63.!07!D20!';!.'! $62#.'!7$*'!A$?$A*3$:.'!*)*$7!A.#'0>2*)!$A.7?$#R$)K!#07!E$*W$)!.!#M+06!A.#'.$#30! $'!A$?$A*:$:0'!:.'!D20!3&7!7$*'!:*/*A26:$:0'!?.)D20!*)*$!/$L0)!A.7!D20!$!7.3*+$FG.! :.'!.23).'!$62#.'!'0!?0):0''0Q!,.*!?)0A*'.!$:.3$)!0'3)$35>*$'!D20!#G.!?)0J2:*A$''07! #0#R27! :.'! >)2?.'! :0! $62#.'K! 3$*'! A.7.K! $! 0W0A2FG.! :0! 0W0)AMA*.'! 07! >)2?.! #.! '0#3*:.!:0!A)*$)!0'?M)*3.!:0!*#30)$J2:$!0#3)0!.'!$62#.'K!?0:*)!$.'!$62#.'!?$)$!*)07!$.! D2$:).! ?$)$! $! ?)=3*A$! :0! 0W0)AMA*.'! Y0'A$6$'K! $A.):0'K! *#30)+$6.'K! :*3$:.'K! 0#3)0! .23).'ZK! AR$7$)! $.! D2$:).! .'! $62#.'! A.7! 7$*'! :*/*A26:$:0'! 07! 3$)0/$'! 7$*'! $A0''M+0*'! ?$)$! D20! 30#R$7! '2A0''.! 0! >$#R07! $23.0'3*7$K! 0#3)0! .23)$'Q! 10! 27$! 7$#0*)$!>0)$6K!$'!0'3)$35>*$'!$?6*A$:$'!/.)$7!E07!'2A0:*:$'Q! i2$#3.!@!32)7$!:0!B6$''0!:0!B.#J2#3.K!$!7$*.)!:*/*A26:$:0!/.*!.23)$[!.!/$A3.!:0!$! 32)7$!'0)!A.#'3*32M:$!?.)!m!32)7$'!:0!#M+0*'!0!*:$:0'!E$'3$#30!:*/0)0#30'Q!h.!*#MA*.! :.! $#.! 603*+.K! ?.)! #G.! A.#R0A0)! $! 32)7$K! 60+0*! )0?0)3;)*.! 7$*'! '*7?60'! ?$)$! D20! ?2:0''0!$+$6*$)!$'!A.7?03&#A*$'!:.'!$62#.'Q!O0)!$62#.'!A.7!:*/0)0#F$!:0!m!$#.'!:0! 0'32:.'!72'*A$*'K!*7?6*A$!D20!#07!'07?)0!'0J$!/=A*6!:0!A.#A*6*$)!:*/0)0#30'!#M+0*'!:0!
A.#R0A*70#3.'K! ?$)$! $657! :$! *:$:0Q! V! ?)*70*).! ?0)M.:.! /.*! :0! $:$?3$FG.! 0! :0! A.#R0A*70#3.Q! 4=! #.! '0>2#:.K! A.70A0*! $! 23*6*L$)! 0'3)$35>*$'! D20! 70! $J2:$''07! $! $30#2$)!.!>)$#:0!.E'3=A26.Q!"''*7K!0'A.6R*!m!?0F$'!:0!m!#M+0*'!:*/0)0#30'K!27$!7$*'! $A0''M+06!$.'!7$*'!?0D20#.'K!.23)$!:0!#M+06!*#30)75:*.!0!.23)$!7$*'!0W*>0#30!$!#M+06! :0!A$?$A*:$:0'!72'*A$*'Q!B.7.!3$7E57!/2*!?)./0''.)$!:0!,.)7$FG.!82'*A$6!:$'!3)&'! 32)7$'K! 2'0*! *''.! $! 702! /$+.)! 0K! D2$#:.! #0A0''=)*.K! 3)$E$6R$+$! $! 60*32)$! :$'! ?0F$'! 7$*'!0W*>0#30'!#$'!$26$'!:0!,.)7$FG.!82'*A$6!:.'!7$*'!#.+.'!0K!$''*7K!0'30'!/*A$+$7! 7$*'! ?0)3.! :0! A.#'0>2*)! $A.7?$#R$)! .'! .23).'Q! ".! 6.#>.! :.! $#.K! 0'3$! 0'3)$35>*$! 7.'3).2P'0! 72*3.! 0/*A$L! ?.*'! $! 32)7$! :07.#'3).2! 27$! >)$#:0! 0+.62FG.Q! %#A62'*+$70#30!?$)3*A*?$)$7!#$!,0'3$!:$!8H'*A$K!27$!$3*+*:$:0K!A.7!$!:2)$FG.!:0!27! :*$K!D20!J2#3$!3.:.'!.'!$62#.'!:.!B.#'0)+$3;)*.!:0!")30'!:$!B$#3.!,*)70!:0!O.7$)Q! h0'30! :*$K! $! 32)7$! A$#3.2! J2#3$70#30! A.7! $'! .23)$'! /.)7$#:.! 27! \>)$#:0! A.)._! 0! *#30)?)03$)$7!$!?0F$!%&'()*+,)-'./'0'K!:.!/*670!\V!-)M#A*?0!:.!<>*?3._K!0!07!Ar#.#0!$! ?0F$!1+23)4*)5+,.K!27!0'?*)*32$6!#0>).!$70)*A$#.Q!
10! /.)7$! >0)$6K! $! 7*#R$! -)=3*A$! :0! <#'*#.! (2?0)+*'*.#$:$! /.*! 72*3.! 0#)*D20A0:.)$Q! B.#'0>2*! '2?0)$)! .'! .E'3=A26.'! D20! /.)$7! '2)>*#:.K! A)*$#:.! 0'3)$35>*$'!0/*A$L0'!?$)$!.!0/0*3.Q!V'!?)./0''.)0'!A..?0)$#30'!7.'3)$)$7P'0!'07?)0! :*'?.#M+0*'! ?$)$! 70! $J2:$)K! /$L0#:.P70! 06.>*.'! 0! :$#:.P70! A.#'06R.'! D20! /2*! $?6*A$#:.!$.!6.#>.!:.!0'3=>*.Q!! ! ! !
!"#
5. Planificações e respetivas reflexões das aulas de Formação Musical
!$%&'# ()*+,+-.(/0,+# (12&/(,# )1(-'3'4(56+,# +# *+,)+.'7(,# *+31+86+,# 9(,# (&1(,# 9+# :;*/(5<;# =&,'4(1# *+,)+'.(-.+,# ># ?*@.'4(# 9+# A-,'-;# B&)+*7',';-(9;C#9+,.(4(-9;#D#9(,#/(',#*+1+7(-.+,C#&/(#9+#4(9(#)+*E;9;#1+.'7;F#
$#4;-,.*&5<;#9(,#)1(-'3'4(56+,#G(,+;&0,+#+/#(12&-,#)(*H/+.*;,#+,,+-4'(',#4;/;#4;-.+I9;,C#;GJ+.'7;,C#/+.;9;1;2'(,#'/)1+/+-.(9(,# )(*(# (# /+1K;*# ()*+-9'L(2+/# 9;,# 4;-.+I9;,# )1(-'3'4(9;,# G+/# 4;/;# ;,# *+4&*,;,# +9&4(.'7;,# -+4+,,@*';,F# M(/GN/# 3;'# .'9(# +/# 4;-.(# (,# 3;*/(,# 9+# (7(1'(5<;# (&1(0(0(&1(C# %&+# -(# ,&(# 2+-+*(1'9(9+# 3;'# 3+'.(# );*# ;G,+*7(5<;# 9'*+.(C# +# .(/GN/# (# .+/);*'L(5<;# 9(,# (.'7'9(9+,C# )*;);*4';-(-9;#&/(#/+1K;*#2+,.<;#9+#.+/);#9(#(&1(F#
#
5.1. Planificação da aula do dia 6/11/2014
!"#$%&'()#$ *+#,&--#+$.-'/0(1+(#$ 2(-3(4%("/$ 5+/6$ 26+/78#$ 2/'/$
OP!QROP!S# $-(#T-U,#B(*('7(#:(*'(# :;*/(5<;#=&,'4(1# DV# "P#/'-F# PWR!!ROP!Q#
96:1+(#;$ 0#X'.(9;#*E./'4;F# 0#X'.(9;#/+1Y9'4;#9+#/+/;*'L(5<;F# 0#A8+*4E4';,#9+#41(,,'3'4(5<;#9+#'-.+*7(1;,F# 0#A8+*4E4';,#9+#4;-,.*&5<;#9+#+,4(1(,#/(';*+,#+#/+-;*+,F# 0#Z+'.&*(,#.*(G(1K(9(,#-(#(&1(#(-.+*';*F# # !6%/$/--(-'(</$4&%#$4+#,&--#+$=#+0&$>/+?#-/$
!"#$%&'"() *+,%$-.") /($01$23-1(45%$"'"6"3-1() 7%890("() :.16-1;<") =%>?") @-$1'") 0A$>-8"! "#! $%#&'((%! )*'+",-.,/%! (/#&0"(! 12!$%#&'((%(3B) ) ) ) ) ) @-$1'") >%6C'-8") 4"! #"#%,/5'67%! "#! 8%0! 9'/%,:! $%#&'((%! ;/-.,/%! (/#&0"(! 12! $%#&'((%(3< =! >?",$/+',! '! #"#@,/'! '*4/+/A'! 4"! ,"$%-B"$/#"-+%! "! /4"-+/C/$'67%! 4"! $D0*0'(!,E+#/$'(<! =! F"("-A%0A",! '! $'&'$/4'4"! 4"! "($,/+'!#*(/$'0<! ! ! ! ! =! G"$%-B"$",! '*4/+/A'#"-+"! %(! (%-(! ,"&,%4*5/4%(! "! 4"("-A%0A",! '! #"#@,/'!'*4/+/A'<! =! F"("-A%0A",! '! $'&'$/4'4"! 4"! "($,/+'!#*(/$'0<! =! G"&,%4*5/,! $'4'! $%#&'((%! 2! A"5"(! ":! -%! C/#:! ,"&,%4*5/,! *#'! A"5!%!4/+'4%!$%#&0"+%<! =!H%,,/I/,!%!4/+'4%!-%!)*'4,%<! ! ! ! ! ! ! =!G"&,%4*5/,!%!4/+'4%!$%#&0"+%<! =! G"&,%4*5/,! 2! A"5"(! $'4'! $%#&'((%! 4"! ("#! )*"! %(! '0*-%(! "($,"A'#<! 8@! &%4",7%! "($,"A",! 4"&%/(! 4"! ,"&"+/4'(! +%4'(! '(! A"5"(J! =!H%,,/I/,!%!4/+'4%!-%!)*'4,%<! =!K/'-%J! =!L*'4,%!$%#!&'*+'(<! MA'0/'67%!&%,! %;(",A'67%!4/,"+'<! ! ! NO!#/-<! ! ! ! ! ! ! ! ! ! NP!#/-<! ! ! ! ! !61((-D-81;<") '%) E#$%0.16"() (->?6%() 1'+D!Q!RSK3! =! T4"-+/C/$',! %(! /-+",A'0%(!&,%&%(+%(<! =! H%-(%0/4',! '! #'+D,/'!4'4'<!
=! M! &,%C"((%,'! "($,"A"! A.,/%(! /-+",A'0%(!-%!)*'4,%<! =! U(! '0*-%(! $0'((/C/$'#! %(! /-+",A'0%(! -%(! ("*(! $'4",-%(! "! 4"&%/(! A'/! *#! '! *#! '%! )*'4,%! &','!("!C'5",!'!$%,,"$67%<! =!L*'4,%!$%#!&'*+'(<! MA'0/'67%!&%,! %;(",A'67%!4/,"+'< VP!#/-<!
!"# !"#$%&'()"* +,* ,$-./.$* 0.1"&,$* ,* 0,#"&,$2# $# %&'()*+,*# -# *-.&'/-.-*# 0,(+123-')-# -(.121(# 31,&*-(#-#3-'&*-(4# $# 5-6,*# 1# .161# 12+'&# 71*1# (-# 6-(2&.1*#1+16*&#-#.&'()*+,*#1# -(.121#7-6,614## $#9+16*&#.&3#71+)1(4# ":#3,'4# 3,1%'&.$# $# ;-0-*# 1(# 2-,)+*1(# )*1<12/161(# '1# 1+21# 1')-*,&*4# $# ;-12,=1*# 13<1(# 1(# 2-,)+*1(># )&6&(#-3#(,3+2)?'-&4# $#5-6,*#1#12@+'(#12+'&(#8+-#2-,13# ,'6,0,6+123-')-#71*1#1#)+*314# $# A&2)1*# 1# B1=-*# 1(# 2-,)+*1(# )&6&(# C+')&(4# $#D,0*=#6,(.,72,'14# ":#3,'4# # # # # #
5.1.1. Reflexão da aula do dia 06/11/2014 !
"#! $%&'$(#! #)(! *+'! ,('! +'-.%/'! $.! &.#&'/! #.! (#! '0*-(#! &1+! '! 2'3'2%$'$.! $.! /.2(-4.2./! (#! /%&+(#! 5*.! #)(! &/','04'$(#! -'#! 0.%&*/'#6! 7! &*/+'! $.+(-#&/(*! ,('! +.+8/%'! '*$%&%9'! /%&+%2'+.-&.:! '3.#'/! $.! '0;*-#! '0*-(#! +(#&/'/.+! $%<%2*0$'$.! .+! /.2(-4.2./! .! .#2/.9./! /%&+(#! #%-2(3'$(#:! 3.0(! 5*.! #./=! *+! 3(-&(! '! &/','04'/! +'%#! &'/$.6! >*'-&(! '(! $%&'$(! +.08$%2(:! 2(+.2.%! 3(/! 3./;*-&'/! 5*'0! #./%'! '! '/+'?)(! $.! 20'9.!9%#&(!5*.!(!$%&'$(!#.!.-2(-&/'9'!.#2/%&(!.+!@(0!A'%(/:!3./;*-&'!B!5*'0!'!+'%(/%'! /.#3(-$.*!'2./&'$'+.-&.6!C#&.!$%&'$(!<(%!/.'0%D'$(!'&/'9E#!$'!+.+(/%D'?)(!.+!5*.! (#!'0*-(#!&./%'+!5*.!(*9%/!2'$'!2(+3'##(!F!9.D.#!.!#8!$.3(%#!3($./%'+!.#2/.9./!(! 5*.! (*9%/'+6! G.-#(! 5*.! .#&'! .#&/'&E;%'! E! .<%2'D! -(! #.-&%$(! $.! +.04(/'/! '! +.+8/%'! '*$%&%9'!$(#!'0*-(#6!7!&*/+'!$.9.!2(-2.-&/'/H#.!+'%#!$*/'-&.!'!/.'0%D'?)(!$.#&.!&%3(! $.!.I./2J2%(#!3(%#!#8!'##%+!.#&.!#*/&%/=!+'%#!.<.%&(6!
K'! 20'##%<%2'?)(! $.! %-&./9'0(#:! -(&(*H#.! '0;*+'! $%<%2*0$'$.! -'! 20'##%<%2'?)(! $.! %-&./9'0(#! .+! 5*.! *+'! $'#! -(&'#! .#&=! '0&./'$':! 3.0(! 5*.! <(%! -.2.##=/%(! .#20'/.2./! '0;*+'#!$L9%$'#6!M=!5*.!3/(2.$%!B!/.9%#)(!$(#!%-&./9'0(#:!'3/(9.%&.%!3'/'!+.-2%(-'/! *+! %-&./9'0(! 5*.! .0.#! -)(! 2(-4.2%'+:! (! +.%(H&(+! 2/(+=&%2(:! %-&./9'0(! 5*.! .0.#! 20'##%<%2'/%'+!'-&.#!2(+(!NO+6!
P.3(%#! $.! .#20'/.2%$'#! '#! $L9%$'#! #(,/.! (#! %-&./9'0(#:! 9(0&'+(#! '! .I./2%&'/! '! 2(-#&/*?)(!$.!.#2'0'#:!9%#&(!5*.!-'!'*0'!'-&./%(/!-)(!<(%!3(##J9.0:!3(/!<'0&'!$.!&.+3(:! /.'0%D'/! .I./2J2%(#! $.! .#2'0'#! +.-(/.#! +.08$%2'#6! "#! '0*-(#! $.+(-#&/'/'+! +.-(#! $%<%2*0$'$.#!-'!2(-#&/*?)(!$.!.#2'0'#:!'3.#'/!$.!'%-$'!4'9./!'0;*+'#!$L9%$'#!5*'-&(! B#!.#2'0'#!+.-(/.#!+.08$%2'#6!
G(/! L0&%+(:! &.-$(! .+! 2(-&'! 5*.! (#! '0*-(#! &%9./'+! '0;*+'! $%<%2*0$'$.! -'! 0.%&*/'! .+! 20'9.! $.! <=:! (#! L0&%+(#! QR! +%-*&(#! <(/'+! *&%0%D'$(#! 3'/'! .##.! <%+6! S(%! -(&8/%'! '! +.04(/%'!$.!*+'!'*0'!3'/'!'!(*&/'6!
"#! '0*-(#! T'/(0%-'! SE0%I:! U#',.0! V'%)(! .! W.'-$/(! S/'-2(! +(#&/'+! '0;*+'#! $%<%2*0$'$.#! -'#! &'/.<'#! /.'0%D'$'#! -'! '*0'! +'#:! -(! 2'#(! $'#! $*'#! 3/%+.%/'#! '0*-'#:! 3/%-2%3'0+.-&.:! &/'&'H#.! &'+,E+! $.! <'0&'! $.! %-&./.##.6! S*%! %-<(/+'$'! 5*.! (! '0*-(! W.'-$/(!S/'-2(!3($./=!&./!2*//J2*0(!'0&./-'&%9(!-'!.#2(0'!$.!.-#%-(!/.;*0'/:!3.0(!5*.! #./=!*+!'##*-&(!'!.#20'/.2./6!
!"#
5.2. Planificação da aula do dia 22/01/2015
!"#$%&'()#$ *+#,&--#+$.-'/0(1+(#$ 2(-3(4%("/$ 5+/6$ 26+/78#$ 2/'/$ !$%&'!$%(# )*+#,*-.#/+0+12+#3+01+# 3405+674#89.1:+;# "<# =$#51*># !!'$%'!$%(# 96:1+(#;$ !"#$%&'"(")"*+,-+./+?#@>#/:A95+**># B#C400D:674#E4#F0+G+;A4#ED#:+.+># B#H1F+E4#ED#.4*.># B#H1F+E4#5D;IE1:4># #
<#"'&=>#-$ ?@A&'()#$ .-'+/'B0(/-CD&'#>#%#0(/-$ E&36+-#-$ !)/%(/78#$ F&:4#$
G&('6+/$&"'#/>/# #$%&'" (0# *+,-+./+?# ED# @4GD0F#/:A95+**># B# HD.D*24;2D0# +# ;D1F90+# J# K015D10+# 21.F+L# B# HD.D*24;2D0# +# :+K+:1E+ED# ED# +*M;1.D#A+05I*1:+># B#N*O9+E0+0#+#4G0+#*+#A1.FI01+#E+# 5P.1:+L# B# Q9D.F14*+0# 4.# +;9*4.# O9+*F4# J# F4*+;1E+ED#1*1:1+;L# B# R4:+0# :+E+# .D:674?# E+*E4# ED.F+O9D#J#5D;4E1+L# B# S.# +;9*4.# :+*F+5# +# 5D;4E1+# +:45K+*A+E4.# +4# K1+*4# KD;+# K04TD..40+L# B# )*+;1.+0# +.# 54E9;+6UD.?# +;FD0+6UD.# +:1ED*F+1.# D# DVK0D..121E+ED># B#W1204#E+#E1.:1K;1*+L# B#X1+*4># )2+;1+674#K40# 4G.D02+674#E10DF+># # # # # "(#51*># # # # # # <#++&378#$ >#$ '+/@/%H#$>&$3/-/# B# HD.D*24;2D0# +# B#H+0#9*.#51*9F4.#K+0+#4.#+;9*4.# D.F9E+0D5#+#;D1F90+># B#W1204#E+#E1.:1K;1*+># )2+;1+674#K40# %(#51*>#
!"#$%&'() *%(#+'#(!" #$" %&'(" )*+,*-&!" ./" '$''0&"1"2$*34+5"67" 8$*34+5",4'*958:" ;" <$58*=5+" 5" 8$*34+5" $," >+4?&" $" #$?&*'" 95#5" 4," 8@" *-#*A*#458,$-3$:" &B'$+A5C0&"#*+$35: !"#$%&' %(' )&*+' 1" 6D" '&-'" E9&," 6" 583$+5C0&F" ;" GH$+9*35+" 5" ,$,I+*5" 54#*3*A5" #$" +$9&-J$9*,$-3&" $" *#$-3*K*95C0&" #$" *-3$+A58&'L'&-'" +$?+=*#&':" " ;" <$?+=*+" 95#5" >+4?&" #$" 7" '&-'" 7" A$=$'" $!" -&" K*,!" +$?+=*+" 4,5" A$=" &" #*35#&" 9&,?8$3&:"
;" M&++*>*+" &" #*35#&" -&" N45#+&" $" 985''*K*95+" &'" *-3$+A58&'" $-3+$" 5'" -&35':" ;"O*5-&P" ;"Q45#+&"9&,"?5435':" 6R",*-:" !"#$%&',(-.%"/&0'$," S&8" T5*&+!" 7" 9&,?5''&'!"9&,?5''&" B*-U+*&"'*,?8$'" ;" <$9&-J$9$+" 54#*3*A5,$-3$" &'" '&-'" +$?+=*#&'" $" #$'$-A&8A$+" 5" ,$,I+*5"54#*3*A5:" ;" V$'$-A&8A$+" 5" 95?59*#5#$" #$" $'9+*35",4'*958:"
;" <$?+=*+" &" #*35#&" #&" *-W9*&" 5&"K*,:"
;" <$?+=*+" 7" A$=$'" 95#5" 9&,?5''&!"#$"K&+,5"?54'5#5P" ;" <$?+=*+" &" #*35#&" 9&,?8$3&!" -&A5,$-3$:"
;"M&++*>*+"&"#*35#&"-&"N45#+&X"&'" 584-&'" #$'8&95,;'$" 5&" N45#+&" ?5+5"5"9&++$9C0&"#&",$',&:"
;"O*5-&P"
!"#
5.2.1. Reflexão da aula do dia 22/01/2015 #
$# %&'%# ()*+,,)&# *+-+# .'%/)%(%0# 12# %'&/+2# -+23,%,%-# -%4+,# *%.%*4(%()# ()# %/5'42)# )# ()# ')43&,%# 6# .,4-)4,%# 7423%# %8&%/(+# %# ')43&,%# (%# .)9%0# :+23,%,%-# 3%-;<-# -+347%9=+# .%,%# )23)# 34.+# ()# %3474(%()# *+-+# >5# 34/?%-# ()-+/23,%(+# ?5# (&%2# %&'%2# %3,520#
@+-)9%# %# /+3%,A2)# %'B&-# )23&(+# .+,# .%,3)# (+2# %'&/+2# /%2# ')43&,%2# .)(4(%2# /+# 3,%;%'?+#()#*%2%0#
C+2# (43%(+2# 3%-;<-# 2)# /+3%,%-# -)'?+,4%2# 24B/4D4*%347%2# )-# %'B&/2# %'&/+2# 8&)# %/3),4+,-)/3)#34/?%-#-%42#(4D4*&'(%()20#
5.3. Planificação da aula do dia 16/04/2015
!"#$%&'()#$ *+#,&--#+$.-'/0(1+(#$ 2(-3(4%("/$ 5+/6$ 26+/78#$ 2/'/$ !"#$%!"#&' ()*'+),-'.*/*01*'2*/0*' 23/4*563'78-09*:' ;<' ="'40)>' #?%"$%!"#&' 96:1+(#;$ @'A/B0)3'*8C0D013>'' @'(8C0563'C3'!<'*)C*4B)D3'E!"#$%&'(C3')&*+,-.&(/#-#()0#-%*,.,'B4'FG'7*03/H'IJ>'?!!H'CB'K>'(>'73L*/D>' @'M0D*C3'4B:NC093'CB'4B43/0L*563>' @'O3//B9563'C3'D/*P*:Q3'CB'9*-*>' @'RSB/9T903-'CB'93)-D/8563'CB'0)DB/1*:3->' !6%/$/--(-'(</$4&%#$4+#,&--#+$=#+0&$>/+?#-/$ '@#"'&A<#-$ B?C&'()#$ .-'+/'D0(/-EF&'#<#%#0(/-$ G&36+-#-$ !)/%(/78#$ H&:4#$
H+&("#$!6<('()#$ @' MB-B)13:1B/' 3' 3810C3'48-09*:U' @' RSB/90D*/' *' 4B4N/0*'*8C0D01*'CB' /B93)QB904B)D3' *8C0D013U' @' A39*/' 1G/03-' 0)DB/1*:3-' B' *93/CB-'B'*'D8/4*'9*)D*'B4'93/3' D3C*-' *-' )3D*->' MBV30-' VBC0/' *' 9*C*'*:8)3'W8B'0CB)D0X0W8B'3'W8B' 381B>' @'Y0*)3' (1*:0*563'V3/' 3P-B/1*563'C0/BD*>' ' ' ;"'40)>' ' ' !6<(78#;$ !<' *)C*4B)D3' E!"#$%&'' C3' )&*+,-.&( /#-#( )0#-%*,.,( B4' FG' 7*03/H'IJ>'?!!H'CB'K>' @' MB-B)13:1B/' 3' 3810C3'48-09*:U' @' MB-B)13:1B/' *' 98:D8/*' 48-09*:' C3-' *:8)3->' @'ZBV/3C8L0/'9*C*'[/8V3'CB'$' -3)-' $' 1BLB-' BH' )3' X04H' /BV/3C8L0/' 84*' 1BL' 3' C0D*C3' 934V:BD3>' @' O3//0[0/' 3' C0D*C3' )3' W8*C/3' B' 9:*--0X09*/' 3-' 0)DB/1*:3-' B)D/B' *-' @O34V8D*C3/'Y3/DGD0:U' '@'O3:8)*->' !"'40)>'
!"# $%#&'()*+%# ,'+)-%# !"#$%&' ()*+%",&' %)' ()(&-".$/0&# .# /0-0,1'210*# '# '3145'# 0# )# 0-6*4+)# 73-46)28# .# 9:0*64+)*# )# 707;*4)#)354+41)8# .# <054*# )'-# )23,'-# =30# 6),+07# 07# 6'*'# 1>*4)-# 10(0-# '# 0:60*+'# 5)# ?)*+0# 5'# 62)*4,0+0# @?*4704*'-# A#6'7?)--'-B8# .# /)*# )# +',)245)50C# 6'7?)--'# 0# ?*4704*)#,'+)#5'#54+)5'%# 1' D'2'6)*# )# E*)1)FG'# 7)4-# 37)# 10(# 0# ?054*# )'-# )23,'-# ?)*)# 0-6*010*07%# .D'7?3+)5'*#<'*+>+42C# .#D'23,)-8# .#H3)5*'#6'7#?)3+)-%# !I#74,%# 2&--),/0&' %&' #-$3$*4&'%)',$5$' J04+3*)# KIC# 5)# LMN# -0--G'C# 50# !"#$%&'() *%(#+'#(# 50# O'-P# Q4*74,'%# .# /0-0,1'210*# )# 204+3*)#73-46)2%# .# J0*# )?0,)-# '# *4+7'# ?)3-)5)70,+08# .# D'**4E4*# )2E3,-# 0**'-# *R+746'-# =30#?'--)7#-3*E4*8# .# J04+3*)# 6'7# ,'70# 50# ,'+)-C# ),5)70,+'#20,+'8# .# J04+3*)# 6'7# ),5)70,+'# 7)4-# *>?45'%# .#J41*'#5)#54-64?24,)%# !I#74,%# 2&65#-7/0&' %)' "6#)-8$*&5' .# /0-0,1'210*# )# 0-6*4+)#73-46)28# .# /0-0,1'210*# '# *)64'6R,4'# =3),+'# S-# 54-+T,64)-# @4,+0*1)2'-B# 0,+*0# )-# ,'+)-# 0# )-# ?'--R104-# )2+0*)FU0-%# .# D)5)# )23,'# 1)4# )'# =3)5*'# 6',-+*34*# '# 4,+0*1)2'# )# ?)*+4*# 5)# ,'+)#5)5)#?02)#?*'V0--'*)%# .#H3)5*'#6'7#?)3+)-# LI#74,%#
5.3.1. Reflexão da aula do dia 16/04/2015 !"#$%&#"'( )"#( *+$,-"( ./0,*,1"( 2",'3( *$-0"( $#( )"-*.( 0$( 4/$( 0$2",'( "'( .5/-"'( ,+,.#("/1,+("(67(.-0.#$-*"(0"(!"#$%&'"()*&*(!+*&,#%'%($#(8&(9.,"+(0$(:;(<;(9"=.+*($( *$+,.#(4/$($')+$1$+("'(2+,#$,+"'(>()"#2.''"'(0.(2.+*$(0$()5.+,-$*$3('$+,.(,#2"+*.-*$( 0$'2$+*.+("("/1,0"(2+,#$,+";(( ?$2",'3( ."( 2.''.+( .( @+.1.%A"3( "'( .5/-"'( #"'*+.+.#B'$( )"-)$-*+.0"'( $( $#2$-C.0"'($#("/1,+()"#(.*$-%A";(D",B5C$'(2$0,0"(4/$().-*.''$#(.(2+,#$,+.(2.+*$( 0.(#$5"0,.(0"()5.+,-$*$($($'*,1$+.#(2$+*"(0"(4/$($+.('/2"'*"3(.2$-.'("(+,*#"($'*.1.( /#( 2"/)"( 0,E$+$-*$( 2$5"( 4/$( 2$0,( 4/$( "/1,''$#( )"#( #.,'( .*$-%A"( .,-0.( $( '$( E").''$#(-"(+,*#"(0.(2+,#$,+.(2.+*$;( F.''&#"'($-*A"(2.+.("(0,*.0"(0$(#$#"+,=.%A"3($#(4/$()"5"4/$,(.(@+.1.%A"(#.,'( 0/.'(1$=$'($(0$2",'(2$0,(4/$($')+$1$''$#("'(2+,#$,+"'(>()"#2.''"'(0$2",'(0$(5C$'( 0,=$+( 4/$( .( *"-.5,0.0$( )"++$'2"-0,.( G( '/H0"#,-.-*$( IJKL( $( $'*.1.( $#( )"#2.''"( *$+-&+,"(',#25$';(M.2,0.#$-*$()C$@.+.#(.(MN(9.,"+($(G('/.(.+#.%A"(0$()5.1$;( ?$2",'(0$()"++,@,+3(-"*&#"'(/#.(H".(#$#O+,.(./0,*,1.($(#$5C"+,.'(-"(+,*#";( P/.-*"( G( )"-'*+/%A"( 0$( ,-*$+1.5"'3( 2$0,( ."'( .5/-"'( 8$.-0+"( $( J'.H$5( 4/$( '$( 0$'5").''$#(."(4/.0+"3(/#(0$().0.(1$=3(2.+.()"-'*+/Q+$#(6(,-*$+1.5"'().0.(/#3(.(E,#( 0$( $5$'( 2.+*,),2.+$#( -.( ./5.3( R&( 4/$( $'*A"( )"-'*.-*$#$-*$( 0,'*+.Q0"';( !"#( .5@/#.( .R/0.()"-'$@/,+.#()C$@.+(."(,-*$+1.5"()"++$)*"3(#.'(E",(/#.(#.-$,+.(0$(2/S.+(2$5.( '/.( )"-)$-*+.%A"( #$'#"( 4/$( 2"+( H+$1$'( ,-'*.-*$';( ?$2",'( "'( +$'*.-*$'( .5/-"'( *.#HN#('$(0$'5").+.#(."(4/.0+"(2.+.(.(#$'#.(.)*,1,0.0$;(
T"( E,#( 0.( ./5.3( "( 2+"E$''"+( )""2$+.-*$( U"+@$( V.+H"'.( '/@$+,/( 4/$3( -"( +$)"-C$),#$-*"( ./0,*,1"( 0$( ,-*$+1.5"'3( 2$0,''$( ."'( .5/-"'( 2.+.( ).-*.+$#( "'( ,-*$+1.5"'3(1,'*"("'(.5/-"'(*$+$#(.5@/#.(0,E,)/50.0$($#(+$)"-C$)$+;(M$E$+,/(*.#HN#( 4/$($/(*,-C.(25.-,E,).0"(WX(#,-/*"'(2.+.("(+$)"-C$),#$-*"(./0,*,1"(0$(,-*$+1.5"'($( .)"+0$'3(#.'($''$(*$#2"(.2$-.'(0$/(2.+.("(+$)"-C$),#$-*"(./0,*,1"(0$(,-*$+1.5"'($( 4/$( 0$2",'( E,=( +.2,0.#$-*$( "( 0$( .)"+0$';( <)"-'$5C"/( .( 25.-,E,).+( '$#2+$( )"#( /#( 2"/)"(0$(#.,'(*$#2"(-.'(.)*,1,0.0$'(2.+.(#"'*+.+(#$-"'(2+$")/2.%A"($#()/#2+,+("( *$#2"(4/$('$(25.-,E,).(2"+4/$(0$2",'(2"''"()"++$+("(+,')"(0$(-A"()"-'$@/,+(+$.5,=.+(.( *.+$E.;((
!"#
6. Planificações e respetivas reflexões das aulas de Classe de Conjunto
#$%&'# ()*+,+-.(/0,+# (12&/(,# )1(-'3'4(56+,# +# *+,)+.'7(,# *+31+86+,# 9(,# (&1(,# 9+# :;*/(5<;# =&,'4(1# *+,)+'.(-.+,# ># ?*@.'4(# 9+# A-,'-;# B&)+*7',';-(9;C#9+,.(4(-9;#D#9(,#/(',#*+1+7(-.+,C#&/(#9+#4(9(#)+*E;9;#1+.'7;F# $#4;-,.*&5<;#9(,#)1(-'3'4(56+,#G(,+;&0,+#+/#(12&-,#)(*H/+.*;,#+,,+-4'(',#4;/;#4;-.+I9;,C#;GJ+.'7;,C#/+.;9;1;2'(,#'/)1+/+-.(9(,# )(*(# (# /+1K;*# ()*+-9'L(2+/# 9;,# 4;-.+I9;,# )1(-'3'4(9;,# G+/# 4;/;# ;,# *+4&*,;,# -+4+,,@*';,F# M(/GN/# 3;'# .'9(# +/# 4;-.(# (,# 3;*/(,# 9+# (7(1'(5<;#(&1(0(0(&1(C#%&+#-(#,&(#2+-+*(1'9(9+#3;'#3+'.(#);*#;G,+*7(5<;#9'*+.(C#+#.(/GN/#(#.+/);*'L(5<;#9(,#(.'7'9(9+,C#)*;);*4';-(-9;# &/(#/+1K;*#2+,.<;#9+#.+/);#9(#(&1(F# #
6.1. Planificação da aula do dia 07/11/2014
!"#$%&'()#$ *+#,&--#+$.-'/0(1+(#$ 2(-3(4%("/$ 5+/6$ 26+/78#$ 2/'/$
!OPQR!OPS# $-(#T-U,#B(*('7(#:(*'(# V1(,,+#9+#V;-J&-.;# PWC#!W#+#QW# QS#X#"O#/'-F# OYRPPR!OPQ#
96:1+(#;$
0#$%&+4'/+-.;#7;4(1F#
0#Z+'.&*(#9(#)+5(#[$#7+*\#=+**\#VK*',./(,]F# 0#V;-.'-&(5<;#9(#)+5(#[^(11+1&J(K]F#
#
<#"'&=>#-$ ?@A&'()#$ .-'+/'B0(/-CD&'#>#%#0(/-$ E&36+-#-$ !)/%(/78#$ F&:4#$
!G6&3(:&"'#$)#3/%# 0# _+1(8(*# ;# 4;*);# )(*(# %&+#);,,(#7'G*(*#+#;G.+*# /(',#K(*/`-'4;,a# 0#A%&(1'L(*#(,#7;2(',a# 0#A8+*4E4';,#9+#*+1(8(/+-.;#9;#4;*);a# 0# A8+*4E4';,# 9+# *+,)'*(5<;# +# (.'7(5<;# 9;# 9'(2*(/(a# 0#?'(-;# $7(1'(5<;#);*# ;G,+*7(5<;#9'*+.(F# !O#/'-F#
!" #$%&'(" )" *%*$+,'" (+*-%('$.(%)/" !"0),12%)"3+"$452%5'*"3+" (+*-%('67)/" !" 8),)9+2+%3'3+" 2)*" 3%:+(+2$+*"(+9%*$)*/" !" #-();%,'67)" 3'" &)<" :'='3'"')"5'2$)/" !" >2%:)(,%<'67)" 3'*" &)9'%*?" !"@;+(515%)*"3+"A+**)2B25%'?" #$%&"&"'(&)"*+,$)-" !"#$%&"'$%%&"()%*+,-.+C"#?" 0)2"D+*%9" !" 0+*+2&)=&+(" '" =+%$E('" ,E*%5'=/" !" #-(+23+(" +" *'F+(" 5'2$'("+,"9(E-)/" !"0+*+2&)=&+("'",+,.(%'" 'E3%$%&'/" !" @GE%=%F()" 3+" *)," 3+" 9(E-)/" !" 0+*+2&)=&%,+2$)" 3'" 3%567)" 5)((+5$'" +," 3%:+(+2$+*"=129E'*?" " !"H+%$E('"3'"-+6'"-)("&)<"+"-)("*+56I+*J" .&/0$" 1$2%3+" 4$50+" K)3)*" 5?"LM"N"LOC"5)," *1='F'"P2QR" LMS" K)3)*" 5?"LO"N"TTC"5)," *1='F'"P2QR" US" K)3)*" 5?"TT"N"TVC"5)," *1='F'"P2QR" US" K)3)*" 5?"LM"N"TVC"5)," *1='F'"P2QR" TS" K)3)*" 5?"LM"N"TVC"H+%$E('" 3'"=+$('" WS" X2$+(&'=)"LU",%2?" K)3)*" 5?"LM"N"TVC"5)," =+$('" US" Y)-('2)*" 5?"TV"N"WZC"5)," *1='F'"P2QR" US" [)2$('=$)*" 5?"TV"N"WZC"5)," *1='F'"P2QR" O\" K)3)*" 5?"TV"N"WZC"5)," *1='F'"P2QR" TS" Y)-('2)*" 5?"WZ"N"WOC"5)," *1='F'"P2QR" US" [)2$('=$)*" 5?"WZ"N"WOC"5)," *1='F'"P2QR" OS" K)3)*" 5?"WZ"N"WOC"5)," *1='F'"P2QR" TS" K)3)*" 5?"TV"N"WOC"=+%$E('"3'"=+$('" US" " !"]%'2)/" !"]'($%$E('?" #&'=%'67)"-)(" )F*+(&'67)"3%(+$'?" TU",%2?" ^" ZM",%2?"
#$%&"&"(5&"*+,-" !" 0+*+2&)=&+(" '" =+%$E('"
!"# !"##$#%&"'# $%&'()*+# ,# -./0120/# 0# &)30/# ()14)/#0$#5/%.6+# ,#70&0186*80/#)#$0$9/')# )%2'4'8)+# ,# :;%'*'3/6# 20# &6$# 20# 5/%.6+# ,# 70&0186*8'$0146# 2)# 2'(<=6# (6//0(4)# 0$# 2'>0/0140&#*?15%)&@# /0>/=6+# ,#A)14)/#)4B#)6#/0>/=6#(6$#)#&?*)3)#C1DE+#
,# A6//'5'/# 6&# /'4$6&F# 8'&46# &0/# %$)# $G&'()# (61H0('2)F#B#0&.0(4I80*#;%0#()140$#C20#6%8'26E+# ,#J6()/#%$)#80K#6#/0>/=6+# ,#A)14)/#6#/0>/=6+# ,#L0/#)#./'$0'/)#*04/)#0#20.6'&#()14)/#(6$#*04/)#6# ./'$0'/6#80/&6+# ,#M)K0/#6#$0&$6#(6$#6#&05%126#80/&6+# ,#A)14)/#26#'1?('6#)4B#)6#>'$@# ,#N)/4'4%/)# #
6.1.1. Reflexão da aula do dia 07/11/2014 ! "!#$%#!&'()**'$!()+!,)*+#%-&#&'.!/)+)!0!,)*+#%1!)2!#%$,)2!&)!34!5*#$!+)26*#+! 2'+7*'!#%5$+#!&-8-($%&#&'!&'!%'-6$*#!)!9$'!6)*,#!+#-2!&'+)*#&#!#!':)%$;<)!'!%'-6$*#! &#! 7';#.! =26#! (),6*#*-'&#&'! %':#! 6#+>0+! #! 9$'! )2! #%$,)2! +#-2! :'%?)2! 2'! &'2(),(',6*'+!'!7)22#+!&'2+)6-:#*.!@!$+#!6#*'8#!&-8A(-%!+#,6'*!)!'9$-%A>*-)!,$+#! 6$*+#!()+!&-8'*',;#2!&'!-&#&'2!'!,A:'-2!&'!#7*',&-B#5'+!6<)!&-26-,6)2.!
!!"
6.2.
Planificação da aula do dia 16/01/2015
! !
!"#$%&'()#$ *+#,&--#+$.-'/0(1+(#$ 2(-3(4%("/$ 5+/6$ 26+/78#$ 2/'/$
#$%&'#$%(" )*+",*-."/+0+12+"3+01+" 45+..6"76"48*9:*;8" %<="#<"6"&<" &(">"?$"@1*A" %B'$%'#$%("
96:1+(#;$
C")D:6E1@6*;8"28E+5A"
C"F61;:0+"7+"G6H+"IJK6*"L8:"M651626N="76"/;6GK6*"/EKO+0;P="78"Q15@6"IR01*E1G6"78"ST1;8NA" C"F61;:0+"7+"G6H+"IU8EV"@L".8:5N="76"WX*751EK"YM60516Q60;A"
"
<#"'&=>#-$ ?@A&'()#$ .-'+/'B0(/-CD&'#>#%#0(/-$ E&36+-#-$ !)/%(/78#$ F&:4#$
!G6&3(:&"'#$)#3/%" C" U65+Z+0" 8" E80G8" G+0+" D:6"G8..+"21M0+0"6"8M;60" @+1."K+0@[*1E8.\" C"SD:+51P+0"+."28T+1.\" C" );12+0" 8" .1.;6@+" 06.G10+;[018\" C"]8@1*+0"+.";^E*1E+."76" 06.G10+H_8\" C" `8@8T6*61P+0" 8." 71Q606*;6."06T1.;8.\" C")G08Z1@+0"+"28P"Q+5+7+" +8"E+*;8A" C"SZ60EaE18."76"065+Z+@6*;8"78"E80G8\" C" SZ60EaE18." 76" 06.G10+H_8" 6" +;12+H_8" 78" 71+T0+@+\" C"SZ60EaE18."76"U6..8*b*E1+A" C"R1+*8" )2+51+H_8"G80" 8M.602+H_8"7106;+A" #$"@1*A" *&7/$/$>6/-$)#H&-;" !"#$% &'(% )#*+#,#=" 76" /;6GK6*"/EKO+0;P" C" ]6.6*285260" +" 561;:0+" @:.1E+5\" C" )G06*760" 6" .+M60" E+*;+0"6@"T0:G8\" C"]6.6*285260"+"@6@[01+" +:71;12+\" C" c*1Q80@1P+H_8" 7+" C"F61;:0+"7+"G6H+"G80"28P"6"G80".6EHd6.e"
I/(4&$ 9&378#$ F&:4#$
f878." EA"!"g"&="E8@"
.a5+M+"I*hN" &i" f878." EA"("g"B="E8@"
.a5+M+"I*hN" Bi" f878." EA"!"g"B="E8@".a5+M+"I*hN" &i"
C"R1+*8\" C"R+0;1;:0+A" )2+51+H_8"G80" 8M.602+H_8"7106;+A" #("@1*A" >" &("@1*A"
!"#"$%&'&()(*)+$,-".) /) 0(!(#1"21($) ') &%345") 3"$$(36') (*) &%7($(#6(!) 28#+,'!9) :"&"!) 39);)<)=>?)3"*) !82'@')A#BC) DE) :"&"!) 39)F)<)=>?)3"*) !82'@')A#BC) GE) H#6($1'2")=G)*%#9) :"&"!) 39)I=)<)IJ) DE) :"&"!) 39)IG)/)IK) DE) :"&"!) 39)I=)<)IK?)3"*) !82'@')A#BC) JL) M"-$'#"!) 39)==)<)=J?))3"*) !82'@')A#BC) GE) N"#6$'26"!) 39)==)<)=J?))3"*) !82'@')A#BC) GE) :"&"!) 39)==)<)=J?))3"*) !82'@')A#BC) JE) M"-$'#"!) 39)=G)<)I>?))3"*) !82'@')A#BC) DE) N"#6$'26"!) 39)=G)<)I>?))3"*) !82'@')A#BC) JE) :"&"!) 39)==)<)I>?)3"*) !82'@')A#BC) GE) ) !"#$#%&' !"#$% &'% (")*?) &(
)
OP#&2%3Q)R@($2%(7($6() /) 0(!(#1"21($) ') 2(%6,$') *,!%3'2.) /) S-$(#&($) () !'@($) 3'#6'$)(*)+$,-".) /)0(!(#1"21($)')*(*T$%') ',&%6%1'.) /)UV,%2%@$'$)')!"#"$%&'&() &")+$,-".) /) 0(!(#1"21($) ') &%345") 3"$$(36') (*) &%7($(#6(!) 28#+,'!9) /):$'@'2Q'$)-"$)!(34W(!)3"*)')!82'@')A#BC.) /) =X) () IX) -'$6(!Y) 6$'@'2Q'$) &(1'+'$) 6(#&") (*) '6(#45")'"!)$%6*"!)!%#3"-'&"!.) /) FX) -'$6(Y) 6($) (*) 3"#!%&($'45") '!) -',!'!) -'$') V,()"!)'2,#"!)#5")6(#&'*)')-$"2"#+'$)'!)#"6'!.) /)Z('2%['$)")3\#"#()&()&%1($!'!)7"$*'!Y)I?)F?)J)",) 1"[(!])3"*)",)!(*)$(-(6%4W(!9) /)^%'#".) /)^'$6%6,$') JG)*%#9) ) ) )!"#
6.2.1. Reflexão da aula do dia 16/01/2015 #
$#%&'%#()(**+&#)(,-(*.+#/'%,+%0%1#2%#/+3%#!"#$%&'(%)#*+#,##4+,5(#6&+#)(,0&78*#%# %&'%# 0+# -(*.%# %# 6&+# (9# .%89# :+'5(9# ,;(# 0+9.(48:+.# .%9# 9+.# 0+8<%*# /%*%# 4*=9# (9# %'&,(9# .%89# ,(:(9># (# 6&+# ,;(# ?# 4%*+-%# -=)8'1# $/+9%*# 0899(># (9# %'&,(9# 0+# @A# B*%&# )(.+3%.#%#B%,5%*#*84.(#0+#4*%C%'5(#+#+94;(#%#.+'5(*%*#%#9&%#%/*+,087%B+.1##
D&%,4(#%(#)E,(,+>#)(.(#%8,0%#,;(#+94%:%#0+-8,80%#%#+94*&4&*%#6&+#8*8%#9+*#-+84%#,(# )(,)+*4(># %)5+8# 8,4+*+99%,4+# ,;(# (9# -(*.%4%*# %# &.%# 9F# .%,+8*%# 0+# -%7+*# +94%# /+3%# +# G08:%B%*H# &.# /(&)(# ,%# -(*.%># -%7+,0(# (# )E,(,+# %# I># !# +# J# :(7+9># )(.# +# 9+.# *+/+483K+9># )(.+3%,0(# ,%# /%*4+# !# (&# ,%# /%*4+# @># +4)1# L9# %'&,(9# *+9/(,0+*%.# .&84(# C+.#%(#/+080(1#
6.3.
Planificação da aula do dia 10/04/2015
! !
!"#$%&'()#$ *+#,&--#+$.-'/0(1+(#$ 2(-3(4%("/$ 5+/6$ 26+/78#$ 2/'/$
!"#$%!"#&' ()*'+),-'.*/*01*'2*/0*' 34*--5'65'37)89):7' #;<'!;'5'$;' $&'='>"'?0)@' #"%"$%!"#&'
96:1+(#;$ A'(B95C0?5):7'17C*4@' A'D50:9/*'6*'E5F*'G+'6/5*?56'*'6/5*?H@' A'D50:9/*'6*-'E5F*-'GI0)60/0)60?H'5'GJK')L7'E7650-'-5/'C7):5):5-H@' !6%/$/--(-'(</$4&%#$4+#,&--#+$!"'="(#$9#6-/$ '
>#"'&?<#-$ @AB&'()#$ .-'+/'C0(/-DE&'#<#%#0(/-$ F&36+-#-$ !)/%(/78#$ G&:4#$
!H6&3(:&"'#$)#3/%' A' M54*N*/' 7' C7/E7' E*/*' B95'E7--*'10O/*/'5'7O:5/' ?*0-'P*/?Q)0C7-R' A'SB9*40T*/'*-'17U*0-R' A' (:01*/' 7' -0-:5?*' /5-E0/*:Q/07R' A'I7?V)07'65':WC)0C*-'65' /5-E0/*FL7R' A' X7?7U5)50T*/' 7-' 60Y5/5):5-'/5U0-:7-R' A'(E/7N0?*/'*'17T'Y*4*6*' *7'C*):7@' A'SN5/CVC07-'65'/54*N*?5):7'67'C7/E7R' A' SN5/CVC07-' 65' /5-E0/*FL7' 5' *:01*FL7' 67' 60*U/*?*R' A'SN5/CVC07-'65'M5--7)Z)C0*@' A'[0*)7' (1*40*FL7'E7/' 7O-5/1*FL7'60/5:*@' !"'?0)@' *&7/;$
!" #$%&'%#" &" #$%&'<' 65'
34*965'\0CP54'.CP])O5/U' A' I5-5)17415/' *' 450:9/*' ?9-0C*4R' A'.*O5/'C*):*/'5?'U/9E7R' A'I5-5)17415/'*'?5?Q/0*' *960:01*R' A'SB9040O/*/'*'-7)7/06*65' A'D50:9/*'6*'E5F*'E7/'-5CF^5-_'
I/(4&$ 9&378#$ G&:4#$
`767-' C@'a'b'##<'C7?' -V4*O*'G)cH' &d' `767-' C@'#!'b'!#<'C7?' -V4*O*'G)cH' &d' `767-' C@'!!'b'a"<'C7?' &d' A'[0*)7R' A'[*/:0:9/*@' ' !&'?0)@' =' $&'?0)@'
!"# $%#&'()%*# +# ,-.-/0%10-'# 2# $3456%# 4%''-472# -8# $39-'-/7-.# 1:/&(2.;# .:12<2#=/>?# @%$%.# 4;#!A#B#!CD#4%8# .:12<2#=/>?# EF# @%$%.# 4;#!G#B#HGD#4%8# .:12<2#=/>?# EF# I/7-'021%#B#AE#83/;# @%$%.# J-37('2#$%#7-K7%# 4%8#%#'378%# ALF# @%$%.# M2/72'#42$2# .-456%#4%8#7-K7%# ALF# # !"#$%$%&'$(%)*+"(,# !"#$"%"#$"## +# ,-.-/0%10-'# 2# 1-37('2# 8(.3421*# +# N)'-/$-'# -# .2<-'# 42/72'#-8#&'()%*# +#,-.-/0%10-'#2#8-8O'32# 2($37302*# +#PQ(313<'2'#2#.%/%'3$2$-# $%#&'()%*# +# ,-.-/0%10-'# 2# $3456%# 4%''-472# -8# $39-'-/7-.# 1:/&(2.;# +#J-37('2#$2#)-52#)%'#0%R#-#)%'#.-45S-.T# -$./"% 0"1#2*% 3"4/*%
U%)'2/%.# 4;#AB#VD#4%8#.:12<2#=/>?# EF# M%/7'217%.# 4;#AB#VD#4%8# .:12<2#=/>?# EF# @%$%.# 4;#AB#VD#4%8# .:12<2#=/>?# WF# U%)'2/%.# 4;#"#B#AWD#4%8# .:12<2#=/>?# EF# M%/7'217%.# 4;#"#B#AWD#4%8# .:12<2#=/>?# EF# @%$%.# 4;#"#B#AWD#4%8# .:12<2#=/>?# !F# U%)'2/%.# 4;#A!B#WWD#4%8# .:12<2#=/>?# EF# M%/7'217%.# 4;#A!B#WWD#4%8# .:12<2#=/>?# EF# @%$%.# 4;#A!B#WWD#4%8#.:12<2#=/>?# !F# @%$%.# 4;#W!#2%#938D#4%8# .:12<2#=/>?# WF# @%$%.# ,%#3/:43%#2%#938D# 4%8#.312<2#=/>?# EF# # +#X32/%*# +#X2'737('2# HE#83/;# !"#$,% &'( #)*( +*$,"-( -,%( .*#/,#/,-% +# ,-.-/0%10-'# 2# 1-37('2# 8(.3421*# +# N)'-/$-'# -# .2<-'# 42/72'#-8#&'()%*# +#,-.-/0%10-'#2#8-8O'32# 2($37302*# +#PQ(313<'2'#2#.%/%'3$2$-# $%#&'()%*# -$./"% 0"1#2*% 3"4/*% U%)'2/%.# 4;#AB#!D#4%8# .:12<2#=/>?# !F# M%/7'217%.# 4;#AB#!D#4%8# .:12<2#=/>?# !F# @%$%.# 4;#AB#!D#4%8# .:12<2#=/>?# WF# U%)'2/%.# 4;#!#B#ED#4%8# .:12<2#=/>?# EF# M%/7'217%.# 4;#!#B#ED#4%8# EF# +#X32/%*# +#X2'737('2;# # #
!" #$%$&'()'$*" +" ,-./0(" .(**$.1+" $2" ,-3$*$&1$%" )4&56+%7" %4)+8+"9&:;" <(,(%" .7"=">"?@".(2" %4)+8+"9&:;" AB" <(,(%" .7"C>"?@".(2" %4)+8+"9&:;" AB" D(E*+&(%" .7"?>3-2@".(2"%4)+8+"9&:;" =B" F(&1*+)1(%" .7"?>"3-2@".(2" %4)+8+"9&:;" =B" <(,(%" .7"?"+("3-2@".(2" %4)+8+"9&:;" AB" "
!"#
6.3.1. Reflexão da aula do dia 10/04/2015 #
$#%&'%#()*+,,)&#*+-#.+,-%'/(%()#)#*+.0+,-)#1'%.)%(%2#3+-+#),)4/%5#+6#%'&.+6# 7+68%,%-# 9%68%.8)# (%# 1,/-)/,%# 1):%# -%6# -+68,%,%-# %'7&-%# ,)6/68;.*/%# .%6# 1):%6# ,).%6*).8/68%62# <),/%# ()# )61),%,# =&)# ,)%7/66)-# ()68%# 0+,-%# 1+/65# 1%,%# %'>-# ()# .?+# )68%,)-# @%9/8&%(+6# %# ,)1),8A,/+# (/8+# ),&(/8+5# ># &-# ,)1),8A,/+# -).+6# /.8),)66%.8)# 1%,%# )68%# 0%/B%# )8C,/%2# D+,# )66)# -+8/4+# ># =&)# )6*+'@/# +&8,%# 1):%# =&)# +6# -+8/4%66)# E!" #$%&'%#" &" #$%&'F# %+# -)6-+# 8)-1+# =&)# 8)-+6# =&)# 0%G),# ,)1),8A,/+# ,).%6*).8/68%# 1+/6#0+-+6#*+.4/(%(+6#1%,%#1%,8/*/1%,#.%#H)/,%#I)(/)4%'#()#J/'%#()#K)/2#
L6# %'&.+6# 7+68%,%-# (%# 1):%# ()*#)$)*#)*# -%6# *@)7&)/# M# *+.*'&6?+# =&)# %# NOC# .?+# 1+()/6# 6),# *+.8).8)6P# /%# 6),# N).0%(+.@+P# 1%,%# )')6# 1+,# /66+# .%# 1,AB/-%# %&'%# /,)/# 6&968/8&QR'%#1)'%#+,-$#),*2#
S+#0/-#(%#%&'%5#+#1,+0)66+,#*++1),%.8)#$.8A./+#<+&6%#(/66)R-)#=&)#8/.@%#7+68%(+# (%#-/.@%#-%.)/,%#()#%9+,(%,#%6#1):%6#)#-+68,+&R6)#/-1,)66/+.%(+#*+-#%#)B8).6?+# 4+*%'# (%6# 6+1,%.+6# (+# TU# 7,%&5# =&)# .+# %=&)*/-).8+# *@)7%,%-# %# &-# <+'# T# *+.0+,8%4)'-).8)2# V'+7/+&# +# 8,%9%'@+# ,)%'/G%(+# )# (/66)# %8># =&)# 6)# .+8%4%# =&)# 6%9/%#
! !
!"# # # # # # # # # # # # # # # #