• Nenhum resultado encontrado

Vascular gastric anomalies as a cause of relapsing bleeding

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2017

Share "Vascular gastric anomalies as a cause of relapsing bleeding"

Copied!
4
0
0

Texto

(1)

Strana 710 VOJNOSANITETSKI PREGLED Volumen 65, Broj 9

Correspondence to: Gradimir Golubović, Kliničko-bolnički centar, Odeljenje gastroenterologije, Vukova 9, 11 080 Zemun, Srbija. Tel.: +381 11 377 2 765. E-mail: aleksandar_pavlovic77@yahoo.com

P R I K A Z S L UČA J A UDC: 616.33-005.1:616.149-007.6

Vaskularne anomalije želuca kao uzrok recidiviraju

ć

ih krvarenja

Vascular gastric anomalies as a cause of relapsing bleeding

Gradimir Golubović*, Milosav Kiurski†, Vladimir Špica‡, Ratko Tomasević*, Aleksandar Pavlović*, Nikola Đukić*

Kliničko-bolnički centar, *Odeljenje gastroenterologije, †Odeljenje kliničke patologije,

Odeljenje hirurgije, Zemun

Apstrakt

Uvod. Vaskularne anomalije želuca redak su uzrok gastrointe-stinalnih krvarenja. Najčešće, u pitanju su ponovljena okultna krvarenja koja prati sideropenijska anemija, dok su masivna krvarenja koja ugrožavaju život bolesnika retka. Prikaz bole-snika. U radu je prikazano pet bolesnika sa vaskularnim ano-malijama želuca kod kojih je dijagnoza postavljena endoskop-skim metodama tokom 2003. godine u Kliničko-bolničkom centru (KBC) Zemun, sa navedenim opisom kliničkih simp-toma, histološkom analizom, vrstom terapijskog pristupa i prognozom, uz dodatak podataka iz literature. Dijagnostiko-vane vaskularne anomalije želuca bile su: portna hipertenzivna gastropatija, gastrična antralna vaskularna ektazija (GAVE sin-drom), angiodisplazija želuca, hereditarna hemoragična telan-giektazija (Rendu-Osler-Weberova bolest) i Dieulafoy lezija. Modaliteti lečenja uključivali su hirurgiju i različite endoskopk-se procedure (skleroterapija, argon plazma koagulacija). Zak-ljučak. Kad kod bolesnika postoji sideropenijska anemija ne-poznatog porekla, kao i akutna ili hronična recidivirajuća gas-trointestinalna krvarenja treba pomisliti na neku od vaskular-nih anomalija želuca kao mogući uzrok.

Ključne reči:

krvarenje, gastrointestinalno; krvni sudovi, malformacije; dijagnoza; lečenje, ishod.

Abstract

Background. Although relatively rare, gastric vascular anomalies can be recognized as a source of both chronic and acute blood loss, most often presenting as long term iron deficiency anemia, rarely as severe acute gastrointestinal bleeding. Case report. We present five patients with vari-ous gastric vascular anomalies, diagnosed during the year of 2003. in the Clinical Hospital Center Zemun. The diagnosis was based on endoscopic appearances, clinical history and characteristic histological findings. Gastric vascular anoma-lies presented in our review were: portal hypertensive gas-tropathy, gastric antral vascular ectasia, angiodysplasia, he-reditary hemorrhagic telangiectasia and Dieulafoy lesion. The used treatment modalities included surgery and various endoscopic techniques (schlerotherapy, argon plasma co-agulation). Conclusion. Patients presented with chronic iron deficiency anemia or acute and recurrent gastrointesti-nal hemorrhage should be considered as having one of gas-tric vascular anomalies.

Key words:

gastrointestinal hemorrhage; vascular malformations; diagnosis; treatment outcome.

Uvod

Vaskularne anomalije želuca predstavljaju displaziju ka-pilarne mreže i, prema podacima iz literature, na njih se odnosi samo 0–5% krvarenja iz gornjih delova digestivnog trakta 1. Najčešće su uzrok okultnih krvarenja i sideropenijske anemije, ali su krvarenja nekad obilnija, recidivirajuća, što uzrokuje ne-stabilni hemodinamski status bolesnika i zahteva energično zbrinjavanje ovih anomalija. Njihov uzrok su dilatirani, tortu-ozno izmenjeni krvni sudovi u mukozi i submukozi želuca 2.

Promene se javljaju na svim delovima želuca, ali su u gornjim partijama češće: portna hipertenzivna gastropatija i Dieulafoy lezija, angiodisplazija u korpusnom segmentu, sindrom GAVE (Gastric autrol vascular ektasia) u antralnoj

regiji, dok Rendu-Osler-Weberova bolest daje vaskularno prominentne promene duž čitavog želuca 3. Vaskularne ano-malije, bilo da su pojedinačne ili multiple, leče se endoskop-skim, injekcionim, termičkim ili mehaničkim metodama, ali je ponekad neophodna i hirurška intervencija 4.

U ovom radu opisani su bolesnici sa različitim vaskular-nim anomalijama želuca uključujući i njihovu endoskopsku sliku, histološki nalaz i terapijski pristup tim promenama.

Prikaz bolesnika

(2)

Volumen 65, Broj 9 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 711

Golubović G, et al. Vojnosanit Pregl 2008; 65(9): 710–713. Kod svih bolesnika u toku prvih 12 sati po prijemu urađena je urgentna gornja endoskopija, kojom su evidentirane i opi-sane nađene lezije kao i stepen krvarenja, a po potrebi urađ e-ne i e-neke od odgovarajućih interventnih terapijskih mera.

Među ispitivanim bolesnicima 78 (74%) krvarilo je iz erozija ili peptičkog ulkusa, što je bio najčešći uzrok gornjih digestivnih krvarenja, 12 bolesnika sa cirozom jetre (11%) krvarilo je iz varikoziteta vena jednjaka, a kod 10 bolesnika (9%) nije bilo moguće utvrditi uzrok krvarenja endoskop-skim pregledom.

Kod pet bolesnika (4%) utvrđene su vaskularne anoma-lije želuca kao uzrok digestivnih krvarenja iz gornjih partija.

Prvi bolesnik, star 42 godine, poslednjih godinu dana imo je recidive crnih stolica, koje su spontano prestajale po-sle nekoliko dana. Zbog transfuzija krvi koje je dobijao i vi-sokih vrednosti serumskog gvožđa, ispitivan je na hematolo-škom odeljenju, a Dieulafoylezija nađena je tek posle neko-liko endoskopskih pregleda u momentu svežeg krvarenja, kao jasno otvoren, manji krvni sud na upupčenoj prominen-ciji, prečnika oko 0,5 cm. Ponovljene sklerozacije nisu do-vele do uspeha, ali je klips ligatura uspela da zaustavi krva-renje. Posle godinu dana nije bilo recidiva.

Druga bolesnica, stara 62 godine, imala je hepatitis C virus (HCV) pozitivnu cirozu jetre sa varokozitetima II ste-pena na jednjaku. Zbog prethodnih hematemeza i melena ra-đena je sklerozacija i ligatura varikoziteta, sa prestankom kr-varenja u periodu od godinu dana. Ponovno masivno krvare-nje pokazalo je postojakrvare-nje difuzne eritematozne promene u fundusu želuca, slične izgledu „zmijske kože“, sa svežim erozijama i slivenim plažama krvi (slika 1). Histologija je pokazala dilatirane submukozalne vene i arteriole sa zadeb-ljalim zidom. Ponovljeno je nekoliko sklerozacija sa dava-njem antisekretornih lekova i beta-blokatora, što je dovelo do dužeg mirnog perioda bez krvarenja kod ove bolesnice.

Sl. 1 – Difuzne eritomatozne promene u fundusu želuca sa svežim erozijama i slivenim plažama krvi

Treća bolesnica, stara 58 godina, bila je na hroničnom programu hemodijalize pet godina. Zbog recidiva melena i teške anemije urađen je endoskopski pregled, kojim su viđ e-ne promee-ne u antrumu želuca u vidu eritematoznih traka

ra-dijalno raspoređenih ka pilorusu (slika 2), koje su sluznici davale izgled kore od lubenice (Watermelon ili GAVE sin-droma). Posle termičke kauterizacije koja nije dala očekivani rezultat, bolesnici je urađena antrektomija koja je i predstav-ljala defintivno terapijsko rešenje.

Sl. 2 –Promene u antrumu želuca u vidu eritematoznih traka radijalno raspoređenih na pilorusu (GAVE sindrom)

Četvrti bolesnik, star 74 godine, od rođenja je povre-meno krvario iz desni, nosa ili pri iskašljavanju. Poslednje dve godine imao je česte epizode krvarenja iz digestivnog trakta (melena). Dijagnoza Rendu-Osler-Weberove bolesti kod njega postavljena je u najranijem detinjstvu. Zbog veli-kog broja transfuzija koje je do tada primio (preko 160) imao je hemohromatozu i početnu cirozu jetre. Vaskularne prome-ne imao je na jednjaku, ali najviše na želucu. Bili su izgleda

spider nevusa i najviše ih je bilo u korpusnom segmentu, bli-že velikoj krivini bli-želuca (slika 3). Sklerozacija i argon plaz-ma koagulacija rešile su bolesnika daljih digestivnih kompli-kacija.

Sl. 3 – Vaskularne promene u korpusnom segmentu želuca, bliže velikoj krivini

(3)

Strana 712 VOJNOSANITETSKI PREGLED Volumen 65, Broj 9

Golubović G, et al. Vojnosanit Pregl 2008; 65(9): 710–713. trakta u vidu obilnih melena. Endoskopskim pregledom

ot-krivene su dve telangiektatične promene lokalizovane u kor-pusnom segmentu želuca (slika 4). Sklerozacija je bila uspe-šna terapijska procedura.

Sl. 4 – Teleangiektatične promene u korpusnom segmentu želuca

Diskusija

Vaskularne anomalije želuca redak su uzrok krvarenja iz gornjih partija digestivnog trakta. Najčešće se dijagnosti-kuju endoskopskim pregledom ili selektivnom angiografi-jom, a lečenje se sastoji od primene endoskopskih metoda ili hirurških procedura 1.

Lezije koje su bile uzrok krvarenja kod prvog bolesnika posledica su zadebljanja zida tortuozno izmenjenog krvnog suda, koji protrudira do mukoze, fibrinoidno nekrotiše i krva-ri. Promene su najčešće na granama desne i leve gastrične arterije, u proksimalnom delu želuca, bliže velikoj krivini, kao i kod našeg bolesnika, a stepen krvarenja zavisi od kalib-ra zahvaćenog krvnog suda. Dijagnostikuje se kod 1,8% svih gastrointestinalnih krvarenja, od kojih su 15% masivna. Di-jagnoza se najčešće postavlja endoskopski (ako je krvarenje vidljivo i uglavnom se vidi kao defekt mukoze veličine 2–5 mm sa protrudiranim krvnim sudom, lociran u prvih 6 cm od gastroezofagusnog spoja, na velikoj krivini želuca), arterio-grafski (ako je krvarenje aktivno, a endoskopija nije poka-zala mesto krvarenja) ili za vreme urgentne laparoskopije (u slučaju masivnijih krvarenja). Endoskopski ultrazvuk može biti korisno sredstvo u potvrđivanju dijagnoze, kao i u proce-ni efekta endoskopskog tretmana lezije. Terapija najčešće obuhvata različite endoskopske terapeutske procedure (inje-kciona skleroterapija epinefrinom, elektrokoagulacija, BAND ligature itd.), a nekad je neophodno i operativno le-čenje. Recidivi su vrlo retki 5.

Prema podacima iz literature, portna hipertenzivna gas-tropatija (PHG) obično se javlja kod bolesnika sa cirozom jetre i portnom hipertenzijom, mada se može javiti i kao komplikacija portne hipertenzije kod necirotičnih bolesnika. Rizik od krvarenja u mukozi povećava se posle sklerozacije

vena jednjaka, kao što je bio slučaj kod druge bolesnice 6. In-cidencija PHG raste sa stepenom težine oboljenja jetre, a po-vezana je i sa prisustvom varikoziteta vena jednjaka i želuca. Endoskopski, lezija se prikazuje kao mozaičan crtež sa ma-lim poligonalnim poljima uokvirenim žućkastim udubljenim arealima, a u histološkom smislu kao povećan broj arterio-venskih anastomoza i dilatiranih vena i kapilara u submuko-zi. Najbolje je izražena u fundusu, ali je povremeno ima i u korpusu želuca. Ektatični krvni sudovi, mada zadebljalog zi-da, fragilni su i lako krvare. Patogeneza bolesti je nejasna. Ipak, postoje pretpostavke da bi porast nivoa želudačnog azot monoksida (NO), faktora nekroze tumora alfa (TNF-alfa) i epidelmalnog faktora rasta(EGF), kao i promene u re-gulaciji nivoa želudačnih prostaglandina i uzimanje nesteroi-dnih antiinflamacijskih lekova (NSAIL), mogli biti odgovor-ni za nastanak bolesti. Kod bolesodgovor-nika sa variksima jednjaka portne hipertenzivne gastropatije se smatraju snažnim predi-ktorom budućeg variksnog krvarenja. Terapija je usmerena na sniženje portnog pritiska beta-blokatorima ili šantovima (portokavni, splenorenalni šant, transjugularni intrahepatični portnosistemski šant – TIPS). U slučaju nekontrolisane PHG i krvarenja iz variksa radi se ezofagektomija i gastrektomija. Tretman inhibitorima NO, takođe, može da pomogne.

Uzrok mukozno i submukozno proširenih kapilarnih krvnih sudova koji pucaju i krvare jer su površno postavljeni nepoznat je, ali se u literaturi često dovodi u vezu sa autoi-munskim bolestima (primarna bilijarna ciroza, autoimuni he-patitis, sklerodermija), sa prolapsom i ishemijom pilorusa, hipergastrinemijom ili hroničnom bubrežnom insuficijenci-jom (HBI) 7. Takođe, prestanak krvarenja za vreme menstru-acionog ciklusa govori u prilog hormonskog porekla ove pojave 8. Bolest se uglavnom prezentuje hroničnim gastroin-testinalnim gubitkom krvi, sideropenijskom anemijom i zavi-snošću od transfuzije i najčešće se javlja kod starijih žena sa udruženom autoimunskom bolešću. Veoma retko, kao u slu-čaju treće bolesnice, može se javiti i u formi akutnog krvare-nja. Endoskopski, GAVE ili Watermelon želudac liči na koru od lubenice i javlja se u vidu longitudinalnih nabora koji se pružaju u pravcu pilorusa, a slični su nalazu u PHG. Histolo-ški se karakteriše dilatiranim i tromboziranim kapilarima, kao i fibromuskularnom hiperplazijom laminae propriae, što je i odvaja od sličnog nalaza u PHG i govori u prilog dva različita entiteta 9. Ako se i javlja u cirozi jetre, GAVE sindrom je zaseban i idiopatski entitet i javlja se kod svega 3% bolesnika sa cirozom. Razlika između GAVE i PHG le-ži i u činjenici da bolesnici sa PHG uglavnom reaguju na redukciju portnog pritiska i terapiju beta blokatorima, dok oni sa GAVE i koegzistirajućom portnom hipertenzijom generalno ne reaguju na takvu terapiju. Endoskopska laser-ska fotokoagulacija ili dijatermija pokazale su se vrlo efi-kasnim u zaustavljanju krvarenja i mogu odložiti antrekto-miju, koja predstavlja defintivno terapijsko rešenje. Tera-pija lekovima, kao što su steroidi, estrogensko-progesteron-ske kombinacije ili traneksaminska kiselina (ciklokapron), dala je različite rezultate.

(4)

autozomnodo-Volumen 65, Broj 9 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 713

Golubović G, et al. Vojnosanit Pregl 2008; 65(9): 710–713. minantno nasledna vaskularna displazija, predstavljena pri-sustvom brojnih arterio-venskih (A-V) malformacija, u ko-jima, usled nedostatka premošćujućih kapilara između arte-rija i vena, postoji njihova direktna komunikacija. Male A-V malformacije ili teleangiektazije, blizu površine kože ili mu-koznih membrana, često pucaju i krvare, spontano ili posle lake traume. Najčešće kliničke manifestacije su spontatana i rekurentna epistaksa (koja se javlja kod 95% bolesnika sa HHT i to kod 90% njih do 21. godine) i multiple telangiekta-zije, obično prisutne na usnama, licu, jeziku ili rukama, a pojavljuju se u ranom odraslom dobu. Manji broj bolesnika sa HHT ima simptomatsko gastrointestinalno krvarenje, koje se najčešće pojavljuje posle 50. godine. Telangiektazije, ako se i jave u gastrointestinalnom traktu (GIT), uglavnom su lo-kalizovane na želucu i proksimalnom delu tankog creva. Ga-strointestinalno krvarenje je kod 25% bolesnika koji imaju ovaj simptom sporog kliničkog toka, ali je često uporno i može postati uzrok teške anemije. Lečenje simptomatskog gastrointestinalnog krvarenja obuhvata različite endoskopske procedure (tople probe, argon-plazma koagulacija, laser). Hormonska terapija estrogenom i progesteronom, po nekim studijama, pokazala se uspešnom i može smanjiti potrebe za transfuzijom kod ovih bolesnika 10. U toku su i ispitivanja koja govore u prilog pozitivnog efekta interferona-alfa na tok ove bolesti. Ipak, telangiektazije nosa, kože i GIT obično se ponovo pojavljuju bez obzira na lečenje.

Angiodisplazija (AD), koja je bila uzrok krvarenja kod pete bolesnice, jeste lezija koja se javlja na svim delovima digestivnog trakta, ali je najčešća na terminalnom ileumu i proksimalnom kolonu, gde se i javlja kod 80% svih sluč a-jeva 11. Želudačna AD predstavlja jednu od ređih lokaliza-cija, uzrokujući 2–5% gornjih digestivnih krvarenja, sa pro-sečnom starošću bolesnika od preko 60 godina. Etiologija je nepoznata, ali je utvrđeno da se krvareće AD češće jav-ljaju kod bolesnika sa oboljenjem aortne valvule, hroničnim

oboljenjem jetre, Von-Vilebrandovom bolešću, HHT, kao i kod bolesnika sa hroničnom bubrežnom insuficijencijom koja zahteva dijalizno lečenje. Bolesnici obično imaju dugu istoriju ponavljanih, bezbolnih epizoda gastrointestinalnog krvarenja i mnogobrojne prethodne pretrage (povremeno uključujući i laparotomiju), ali bez precizne dijagnoze. Le-zije se najčešće dijagnostikuju endoskopskim pregledom gde se prikazuju kao diskretne, zaravnjene ili lako izdig-nute svetlocrvene promene, često zvezdastog oblika, kao i kod prikazane bolesnice 3. Mezenterična angiografija iden-tifikuje leziju ukoliko se ona ne može videti endoskopskim putem 12. Želudačne i duodenumske AD najčešće se treti-raju endoskopskim tehnikama obliteracije (elektrokoagula-cija, dijatermija, laserska koagula(elektrokoagula-cija, tople probe). Hirur-ška resekcija dolazi u obzir ukoliko krvarenje ne prestaje ili se ponavlja i pored opisanih metoda hemostaze; međutim, krvarenje se ponovo javlja kod 50% ovih bolesnika. Kod bolesnika koji nisu kandidati za operaciju, transkateterska embolizacija nakon selektivne kanilacije grana mezenterič -ne arterije pokazala se uspešnom. Terapija estrogensko-progesteronskim preparatima ili konjugovanim estrogenima primenjuje se kod bolesnika sa hroničnim krvarenjima, sa varijabilnim rezultatima.

Zaključak

Vaskularne anomalije želuca predstavljaju redak uzrok digestivnih krvarenja, a kod prikazanih bolesnika bile su za-stupljene sa 5% svih želudačnih krvarenja. Dijagnostikuju se najčešće endoskopskim pregledom ili selektivnom angiogra-fijom, da je lečen endoskopskim ili hirurško metodama.

Kada su u pitanju akutna ili recidivirajuća krvarenja iz gornjih partija GIT ili hronične sideropenijske anemije nepo-znatog porekla, treba pomisliti na neku od vaskularnih ano-malija želuca kao mogući uzrok krvarenja.

L I T E R A T U R A

1. Pulanić R. Gastrointestinal bleeding. In: Vucelić B, editor. Gas-troenterology and hepatology. Zagreb: Medicinska naklada; 2002. p. 190–224. (Croatian)

2. Simoens M, Rutgeerts P. Non-variceal upper gastrointestinal bleeding. Best Pract Res Clin Gastroenterol 2001; 15(1): 121–33.

3. Gordon FH, Watkinson A, Hodgson H. Vascular malformations of the gastrointestinal tract. Best Pract Res Clin Gastroenterol 2001; 15(1): 41–58.

4. Simoens M, Gevers AM, Rutgeerts P. Endoscopic therapy for up-per gastrointestinal hemorrhage: a state of the art. Hepatogas-troenterology 1999; 46(26): 737–45.

5. Veldhuyzen van Zanten SJ, Bartelsman JF, Schipper ME, Tytgat GN. Recurrent massive haematemesis from Dieulafoy vas-cular malformations – a review of 101 cases. Gut 1986; 27(2): 213–22.

6. Gostout CJ, Viggiano TR, Balm RK. Acute gastrointestinal bleeding from portal hypertensive gastropathy: prevalence and clinical features. Am J Gastroenterol 1993; 88(12): 2030–3.

7. Gretz JE, Achem SR. The watermelon stomach: clinical presen-tation, diagnosis, and treatment. Am J Gastroenterol 1998; 93(6): 890–5.

8. Moss SF, Ghosh P, Thomas DM, Jackson JE, Calam J. Gastric an-tral vascular ectasia: maintenance treatment with oestrogen-progesterone. Gut 1992; 33(5): 715–7.

9. Payen JL, Calès P, Voigt JJ, Barbe S, Pilette C, Dubuisson L, et al. Severe portal hypertensive gastropathy and antral vascular ec-tasia are distinct entities in patients with cirrhosis. Gastroen-terology 1995; 108(1): 138–44.

10.Hisada T, Kuwabara H, Tsunoda T, Kaneko K, Kubota S, Miwa Y,

et al. Hereditary hemorrhagic telangiectasia showing severe anemia which was successfully treated with estrogen. Intern Med 1995; 34(6): 589–92.

11. Sharma R, Gorbien MJ. Angiodysplasia and lower gastrointesti-nal tract bleeding in elderly patients. Arch Intern Med 1995; 155(8): 807–12.

12.Richardson JD. Vascular lesions of the intestines. Am J Surg 1991; 161(2): 284–93.

Referências

Documentos relacionados

Preoperutivno kHnitko stanje nasih bolesnika nije utica- 10 na ishod operaeije, ali je smrtni ishod bio znacajno cesci kod bolesnika sa teiim preoperativnim klinickim

Rezultati studije ukazali su da ne po- stoje zna č ajne razlike u globalnim psihopatološkim ispoljava- njima kod bolesnika sa agorafobijom sa pani č nim poreme ć ajem u odnosu na

Što se ti č e prose č nih vrednosti ehokardiografskih pa- rametara na kontrolnom pregledu nakon godinu dana, rezul- tati su pokazali da su prose č ne dimenzije (sistolne i dijastol-

su zatvorene sekundarnim šavom nakon šest dana primene vakuuma i bez primene antibiotika, kod dva bolesnika sa in- fekcijom ingvinalne rane, iste su zatvorene nakon 10..

Smanjena stopa incidencije Helicobacter pylori infekcije kod bolesnika sa terminalnom bubrežnom insuficijencijom, u odnosu na grupu bolesnika sa preterminalnom bubrežnom

Kod konusnih projekcija minimalne deformacije su oko jedne metaparalele i ona postaje glavna linija projekcije , a za cilindri č ne projekcije optimalno područje domene je

Kod ovog bolesnika, došlo je do zarastanja mesta kontakta fragmenata sa odli č nim ko- štanim rezultatom uz produženo vreme le č enja.. Kod tri bolesnika je ustanovljena

Najzad, kod č etvrtog bolesnika, kod koga je ispitiva- nje bilo usmereno ka otkrivanju verovatnog miksoma srca, utvr đ en je, kako se kasnije ispostavilo, primarni Hodžkinov