RACJONALNOŚĆ OGRANICZONA HEURYSTYKI DECYZYJNE
Racjonalność
• Czym była racjonalność w klasycznym modelu ekonomicznym?
• Jak inaczej można rozumieć racjonalność?
3
Ograniczona racjonalność - Simon
Herbert Alexander Simon Amerykański psycholog Laureat Nobla z ekonomii
(1978)
Proces podejmowania decyzji w organizacji gospodarczej Pionier w wielu dziedzinach:
AI
Podejmowanie decyzji w organizacji
Filozofia nauki
4
Ograniczona racjonalność - Simon
„Human rational behavior […] is shaped by a scissors whose two blades are the structure of task environment and the computational capabilities of the actor”
„The world you perceive is a drastically simplified model of the real world”
„What information consumes is rather obvious: it consumes the attention of its recipients. Hence a wealth of attention creates a poverty of attention and a need to allocate that attention efficiently among the overbundance of information sources that might consume it”
5
Ograniczona racjonalność - Simon
Adaptacyjność
Ograniczenia obliczeniowe Twierdzenia Gödela Problemy NP-trudne Wykonalność obliczeniowa
Pamięć krótkoterminowa Czas potrzebny na rozpoznanie
Czas reakcji Złożone obliczenia Logika
Prawdopodobieństwa
6
Ograniczona racjonalność - Simon
Przechowywanie w pamięci długoterminowej wiedzy i strategii (przybliżeń), które
zmniejszają wymagania obliczeniowe zadań
Racjonalność bez optymalizacji Rozwiązania mogą być właściwe dla
poszczególnych problemów … ale mieć pewne cechy wspólne
7
Ograniczona racjonalność - Gigerenzer
8
Ograniczona racjonalność - Gigerenzer
Modele obliczenioweRacjonalność ekologiczna (swoistość względem obszaru - domain specificity) Szybkie, oszczędne i efektywne, gdy czas,
wiedza i możliwości obliczeniowe są ograniczone
Precyzyjne
Modele zarówno dobrego jak i błędnego rozumowania
9
Przykład
Które miasto jest większe?
San Diego San Antonio
Amerykańscy studenci – 62%
Niemieccy studenci – 100%
Która drużyna wygra?
32 mecze trzeciej rundy Pucharu Anglii
Angielscy studenci – 66%
Tureccy studenci – 63%
10
Heurystyka rozpoznania
• Goldstein, Gigerenzer (1999)
– Tego, czy dany schemat decyzyjny jest racjonalny nie da się stwierdzić jedynie na podstawie samego schematu.
– Niezbędna jest wiedza na temat środowiska w jakim jest stosowany (struktura statystyczna, dostępna informacja itp.)
Ile obiektów rozpoznajesz?
Wybierz ten, który rozpoznajesz
Zgaduj
Zgaduj, albo użyj innych
informacji
1 0 2
11
Racjonalne podejmowanie decyzji
Kryterium Rozpoznanie
Mediator
Użyteczność rozpoznania
12
Ćwiczenie
13 14
Korelacja zastępcza
trafienia w google
Basildon 11 500 000
Birmingham 235 000 000
Bristol 229 000 000
Chelmsford 27 700 000
Chester 159 000 000
Leeds 135 000 000
Liverpool 319 000 000 Manchester 526 000 000
Oldham 30 800 000
Stevenage 13 200 000
15
Korelacja zastępcza
trafienia w google liczba mieszkańców
Basildon 11 500 000 104 100
Birmingham 235 000 000 1 010 400
Bristol 229 000 000 465 500
Chelmsford 27 700 000 106 300
Chester 159 000 000 81 300
Leeds 135 000 000 477 600
Liverpool 319 000 000 464 200
Manchester 526 000 000 465 900
Oldham 30 800 000 104 700
Stevenage 13 200 000 81 800
Heurystyka rozpoznania
Beating the stock market
(Borges, Goldstein, Ortmann, and Gigerenzer, 1999)
Heurystyka rozpoznania
Beating the stock market
(Borges, Goldstein, Ortmann, and Gigerenzer, 1999)
Heurystyka rozpoznania
Beating the stock market
(Borges, Goldstein, Ortmann, and Gigerenzer, 1999)
Heurystyka rozpoznania
Beating the stock market
(Borges, Goldstein, Ortmann, and Gigerenzer, 1999)
20
Ograniczona racjonalność - Simon
Mechanizmy racjonalności Proces rozpoznania (intuicja)
Szachy, diagnoza medyczna, czytanie Heurystyczne szukanie
Dla zadań ustrukturyzowanych => heurystyki właściwe dla zadania np. rozwiązywanie równania liniowego
Słaba struktura => miękkie metody (np. satisficing) Ogromna liczba alternatyw
Słabo znana struktura
Liczne wymiary pozbawione wspólnego mianownika Niepewne rezultaty
Decyzje grupowe
Seryjne rozpoznawanie wzorca
21
Poszukiwanie pracy
22
Satisficing
Znajdywanie satysfakcjonującej alternatywy
łatwe => podnieść poziom aspiracji trudne => obniżyć
poziom aspiracji lub => poszerzyć zbiór
znanych alternatyw Racjonalność
poceduralna!
23
Logika
Na stole leży zestaw czterech kart. Każda z nich ma z jednej strony liczbę, a z drugiej kolor. Na widocznych stronach kart są 3, 8, czerwony oraz brązowy. Które karty musisz odwrócić, aby stwierdzić, czy prawdziwe jest twierdzenie, że jeśli karta ma z jednej strony liczbę parzystą, to po jej drugiej stronie znajduje się kolor podstawowy?
3 8
24
Logika
W barze powiedziano Ci, że jeśli ktoś pije alkohol, to musi być pełnoletni. Widzisz grupę czterech mężczyzn przy stole. Wiesz, że pierwszy z nich ma 17 lat, drugi 22, widzisz, ze trzeci pije colę, a czwarty piwo. Których z tych mężczyzn musisz zapytać o wiek, lub o to, co piją, aby przekonać się, że zasada jest rzeczywiście przestrzegana?
