No 675 ISSN 0104-8910
Trade and Poverty in Latin American
Countries: Conceptual and Methodological
Challenges
Renato Galv ˜ao Fl ˆores Junior
Os artigos publicados são de inteira responsabilidade de seus autores. As opiniões
neles emitidas não exprimem, necessariamente, o ponto de vista da Fundação
♣ ♣ ♣ ♣
!!!"
#
$
% &'(
♣) * ( +, - .) & -/
0 ! 12 $ .) & -$ 3 4 5 4 4 4 / 6
♠
7(
) 8 8 8 &
8 & - * ' + *
' + 4 9 5 07:
2 5 8 & 4 * ' +
( 8 8 & ' )
& ( ' ; &
+ & 8 8
-( - ' + 07: ( * 8
- 4 & 8 ( 8
-8 4 4 - ( ( 8 8 & ' <
8 5 8 = 8 - ' > 4 (
( 8 & 8 '
? -4 $ : & - 0 7 8
-8 & - 8 '
0 $ ,@ ,"A B +@! <"B'
♠ + ( : 5( = +, & ' +
8 8 - 4
- & ' :
8 - 8 & & + 4 88- 4 8
' + - 8 ( 4 4 4 - 8
+ 8 - 8 & - 8 & - & &
& ( 4 - 9 # ( ( & & C - 8 D
& (= & ' ;
( 5 C D ( 4
' ) - & 8 ( 8 & - (
(-& 4 & 8 & - - & 4 '
) 4 ( 88
- 8 '
7 8 8 8 (
' ) 9 8 4
8 -' & 8 *
5 - 0 7 C07D (
5 - ' ) 9 - 6 5 :
88 6 8 4 -'
) ( & - & ( (= * & 4
8 & - 9 ' ) - 3 ' C! BD =
-8 2 . & 4 & 4 / - ' +
( * 5 ( 8 +
& 9 4 5 ' )
8 8 = + 8 -/ ( 8
* 8 4 4 C D
'
+ 4 9 5 8 5' + &
- 5 8 07 & 4 *
8 ' + & ( 8 8 & 8 4
' - + (- ( - 4 88 8
- 8 & - '
! " ! #
$ % & ' ( #) &
5 8 & - 0 7 ( - 8 (
- & 5 - 8 ( 8
' + - 4 8 & 0 7 &
( 8 $ 7
: 7 E : (( ; * ' 8 8
# 8 4 &
' 4 5 4 (
-; * : : ( 4 # 7 & C D
' ) & 4 F 4
# 7 # 8 - :
'
) ( & ( 5 ' C! GD
4 5 (- :07: (- 4 ( 4
F 5 8 & 4 5 8
( '
) - 8 & - 8
8 ( 8 ( ' )
-- 9 4 8 4 *
C 8 D 8
4 & - 8 $ - ( 8
8 * 4 5 4 E
& 4 4 8 8 ( 5
-( 8 4 ( ( &
9 ' + 4
-& ( 8 8 - # 8 8
4 & & 8 & - 5 '
$ ) ( * ( ! ) &
8 * 8 8 8
-& ' + : 7 4 7 8
# 8 4 8 ( ( - (
& ( 8 8 & 8 & - & 8
6 - & 4 * & 6 5
4 - ( ( 8 4 ( 8 8
* ' H - 88 ( 4
8 8 4 & 4 ' <
& 8 4
-( ' 7 & 4
4 - -/ 4 4
8 & ( 8
4 *8 8 4 ' 7 8 ( (- 0
7 C07D! - 4 -
-8 6 4 '
+ 8 ( & 4 - * & 8
8 - 4 - & 9 ' <
* 8 ( - H7 )7' 3 F
8 4 - 5 & ( C& - D
8 8 88 - 5 *8 ; *
8 *8 8 8 & -
!
+ 4 & - ( ( - 8
4 8 6 4 5 6
-4 8 & & - 8 - 4
' - & & 8 &
-( & 4 ( 8 & - '
; & . / 8
- & ( ' + 5
& 4 8 * 8 8 . & /
5 5 8 8 ( 4 '
) 8 (
8 8 & 07 & 8
& '
) & 4 8 & &
9 - 8 * & ' > 4
& 8 I
$+ , !) ' ! , !* " &
0 7 (
/ & 5 5 # 7 ; * 4
8 & - A'" B !'1A ' 1@ 5 !' ) & (
& 8 ( 8 - 4 *
5 5 - & 8 & - 5
4 - # 6 7
7 # 6 -' + - # C '!A"
5 !D ( # ( & AB J
( F & - 7 4 8
7 : - 6 4 8 = 8 ( 4 4
* ( - ( 8 8 7 = '
C! GD ' C! GD' + * 8 . / 8 &
& ( 8 - - & 8
"
) 7 # ( & 8 8
7 # 8 &
: ( # ' 7 #
- 8 ; - &
& 8 0 8 K '
+ 4 & 5
* & ' + 8 ( - 4
- ( 6 & 8
- ' ) 88 8 - # (
7 F - 4 * 8 '
7 ( 4 8 9 ' )
( 8 - & 5 ( & & ' ; &
- ( 4 8 4 - 9
-4 8 8 8
-& (- ' ) 4
8 ( - ( - '
$- . & ( !* ! !
) 4 & - * 07 9
5 4 ( ( # 4 4 4 ' + 4 5 4
( - & - ( - (
& & 8
8 ( ' + - 5 7 & - 2
- & - 8
& * 8 - - ' + # 4 &
-# ( 8 7 # 2 4 - (
# : ( I
+ 8 & = - 8 & - #
-#
( 8 ' H & ( 8 8
( & - & ( 2 8
8 9 - &
' > 4 4 8 - ( 8 I
$/ *! * '
+ ( 4 - 8 8
( - 8 & 0 7 C07:D' ) 5
8 4 - - 7 & # : ( - 4
( # (- 9 ( *
& 8 - 8 5
8 &
-8 8 '
+ ( 5 07: &
8 8 & - 8 8 ( ' +
- ( )> 8 ( ' + #
8 & - 4 &
8 - 8 4 - 8 8 '
) ( - & ( - .8 8 -/ *8
-( 5 ( ( *8 '
8 * 9 - L
( ( * ( 5- / 5 M@ (
8 $ 4 ( - - 8 - : * D I
4 - & - I
+ ( 0 ) & " * ,'
@
7 : 3 ( 5 5 ( 5 - 9 8 8
$
+$ (! !* 1 ! ! ' , 2 "3
; 8 & - & - =
-& $ ( ' ) 8 ; /
-7 ( (- 8 -/
-9 4
& ' 7 5 8 . /
- 8 & - 4 8 (
9 -$ 4 8 ( - ' ; & 5 4
- ( 4 9 - 4 8 & - *
( - - 8 8 &
-* '
+ - 8 8 8 (
- - & ( 4 - ' > 4 & +
& 4 & ( 5 '
) - & 4 - 5 L *
M 8 8 ' ' '
88 - 9 - 5 4 - - ,B
4
-4 & & ' ) 8 8 - &
( 4 - 8 - & -
-L M 8 & - & 4 -' 7 8
'
- - & 4 4 8
-( - 6 +/ - & 6 ' )
5
( 9 8 8
-B
) - 88 2 - 4 & - 4 & ' 7
- & C 1!D2 ( * 8 6
%
9 > 5 ' C 1D"' + 8 8 - (
& 8 8 ( (- 8 '
: - ( H # 4
. 9 & -/ ( & 8
-& ' * - = 8
& &
8 ' > & - 4
8 ( G'
) < * / C 1@D 8
8 4 (- 0 * C! !D 8 4 5
(- ( 5 ' - (
-( 8 ( - (- &
-( ' 7 (- 9 4 4
88 + 8 - ' ' C! 1D 4
88 1 5 7 # #
- 8 8
-8 4 - 8 '
) 8 6 - 6
- 8 8 & - 9 - 8 8 8 -'
& ( & ( 8 &
-'
+$ " * 4 "! !, ! " 4& " *! &
+ 8 & 8 4 ( &
( - 5 4 5 - 4 88 6
8 & ( ' ) ( :
4 C D 4 (- 4 - 8
"
7 8 8 (- ( C 1BD2 8 8
-& ( ( C A@D'
G
8 < & # C! 1D'
1
8 8 & 8 & - 9 - &
8 8 '
+ 4 8 9
-9 ( + - - & *
: ' H ( - 5 4 4 4 : 4 - 5 8 $
-( C 4D 9 ( 6 8 (
-& - 2 - - & - 4
4 8 4 - 8 &
-& 4 5 4 - ' 7
8 ( : & 4 4 5 8
( ( 4 '
8 ' , - : C ( D
( 5 8 & - * - '
; & 5 ( 4 4 , C 1D/ &
C - ( D 8 4 & C 3D
8 & $
3 NΣ C9 6 D 8 C D
4 & 8 & - 9
8 C D 8 & 8 & &
8 '
- 8 & : * / 8
C D 8 & 4 5 8 4 & 5 5
-2 4
9 8 - 8 & - 8 '
+/ ( & 8 4 8 07: 4
-4 & ( ( 8 4
8 4 & 8 - 8
( 0 4 : ( 5'
+$+ &&4& & ! *! 5 (
& 4 & 8 & - 8
6 6 & & 07
& ( 4 ' - 5 9
- *8 8 ' - + - 8 8
8 * / -'
+ 8 - 8 8 8
-! 4 8
8 '
- C D 4
( - & -8 ' ; &
. * 8 / 8 8 2 (
-A '
+$- ' " !& & ! 0 ! ' **
)
-8 ( ( - &
-( - 8 (
-' > 4 & - &
& - & - 5 8
5 ' < 07 * 5
= - ' + 4 4 4 - '
) 5 8 C(- 4
-D ( 4 C & D 4 5 5 4 5 ' 7
6 88 6
-$
O # C! 1D & 8 4 *
& 9 * L 4 M'
%
8 & 8 & - 8 -' 4
-/ - 8 & 8 - ( - L 4 8
5 4 5 & 88 M
& - 88 (
(-8 & & ' + ( 8 4
4 88 8' , - 8 - I 3 8 8
= 8 5 I ) 8 8
7 & ; * = 4 + 4
& & : # '
; & 8 & &
-4 6 6
' 8 & 8 - = 07
- 4 - 4 - & 8
2 = - 4 5
-4 = 5 - 8 & & 5 8 '
H 4 # ( 8 & 4
" # 07 ' ) 8 ## ( ( & '
+ & 8 4
-$ 8 (- C D' ) 4 8
8 - C & D 5 8
& - # ( ( ' ) 8 4 &
& ' & 4 &
-C D 8 & ( & &
8 8 & - 5 ' + &
: * - 4 5 4 8
- 8 & ' &
# - ( ( 5 8 & '
- * 3!* && &
? 8 8 & .7
-$ ! # 6 ' !" & ) # &
7 07 & C ,+D
- - 5 8 -' ) ,+ 4
& 9 8 8
-8 & ' ; & (
07: & - 8 & 4
( 5 4 ' & P 8 #
-6 4 - 88 # * 8 & - 4 &
4 -'
,+ 4 - ' )4 8
8 & ' 7 (
4 - - & 4 (- Q
' C! 1D : 8 C! GD' 7 8
8 8 ' ) (
( 4 & # 7 & ; * ' ; &
& - ,+ 4 ( &
4 5 # 4 -( &
5 ,+ = - 4 4 8 & - &
5 '
-$ & . ( %!* ! & ! ! 4& & &
7 8 - 5 8
-4 -' (
9 & 4 4 & - 8
8 5 ' ) 8 4 & 4 8 ( ' < $
* 8 4 5
( & 8 - 8 # & - 07 * '
) 9 $
-& - 5 - C ( - &
- : 8
- ( 8 8 ' H 4
8 ( * 8 9
& '
-$+ 6 " ! * !* ! " * 4 ' ) &) %
3 - & 48 5 4
( 4 - 9 - C 8 & -D ' 7
( 4 ( 8 - & 8 (
( ( ( 8 & 8
4 8' + 8 & - ( ( 8 - C -
-$D 8 8 & 5
-( 8 ( '
: 8 6 4 - 8 & 4
( 6 * 8 &
-8 C ( D 8 & - & (
8 4 & ' ) ; 7 :
-- 8 & * 8 '
) ( 8 8 & 4
-& 8 & 8 ' ) &
& - 8
' 0 P & - 8 = (
( 2 8 6 & 8 9
C D & & 8 - ( ' > 4 & 5 4
8 I : - & 8 6 5 4 ( / 8
-6 & - C ' ' ( D ( I < - =
-( 88 I
) - &
!
-$- ,' ! % " !* && &- & ( 8 8 (
- 5 7 4 * - 4 4 4
( -8 ' ) 4 & C
: D 7
( C ( -D 8 -
-( & ' ; 4 *8
( 5 : & 5 7 ' )
8 ( ( 8 $ - 8
- ( 5 6 - & & 8
8 6 8 8 8 '
F -
-8 8 & - C D 4 8 8
'
8 (- &
( 8 ' & 4 - & - (
& (- 8 & - 5 8 ' ,
4 & ( *8 &
8 ' 7 # 5 8
*8 & 4 C 8 & 8 D & *8
B" ( ( 1 ! ' ) ( 6 8 - # 6
& - 4 4 4 4 &
-- & - - & - ( ( ' 7
8 '
) 8 - : 8
& - 4 : 6
4 6 & 8 8 & - 8
07' ) 8 ( (= 4 4 8 -
-& ( 8 & - & 5
"
/ * &
- ( 4 4 (
8 & ' ; -( - 4 8 & '
; & + 5 &
( -$ +;; C & D
8 8 - ' + 07
* +;; ( * 8
- 4 & 8 (
8 4 4 - ' < 8
8 8 5 8 = 4
- ( 8 8 & '
> 4 4 4 - ( ( 8
& I 3 & 8 & 4 8 &
8 8 - 5 I
#
( &7 ,' ! @' 5 8 ' # % & 1 2 !@ '
7 = ' ' ' : ' ' Q ' ! G' )
7 : -''%()* # C, ( D2 B@ "A'
' ' : ' ' Q ' ! G' :
, & 8 ) 7 4 : $
*8 ' 3 5 8 ! G'"' 7 4 8$ + , & 8
-; F7'
: 8 H' ;' ' ' ! G' , ,+ 8 & 6 4 4
- 5 4 I+ , @" C@D2 B !"'
, 7' 1' - ) . & / ) 0 )
, ( 0 $ > 85 F &
-3 5'
' >' ' ' ' 0 ;' 3 ' ! 1' ) 0 ( # 8
-4 3 + 9 - # ' 3 5 - 3 5 8
B A' 3 ,' :'$ ) 3 5'
Q ' ' ' ;' ' ' ' ! 1' &
8 & $ & - -' %
, & ' C@D2 @1!
' ' #' ! 1' 7 ) & - H * 0
7 ' ' 3 ,' :'$ + 7 , & 8 5'
> 5 ' ' >' + ' ) ' 1' ; &
' # % & G"2 !G B'
0 * )' ! !' , 8 4 ( $ 88 '
' % & ' @" CBD2 GBG AA'
< * ' 1@' ; 4 ( ( 5 ' 1
% # B2 G @ 1 '
< & ' ' 0' # ' ! 1' ) H, 8 &
-# ' C8 8 8 8 4 FH, / = 7 B "!D'
'
O # ' ! 1' - 5 4 $ ) F ;
*8 4 ' ( 2 ' " CH &' ! 1D' O C+ 7D H 4 R 5 CFH, D$ ) + & - : '
( ' ' ,' ' ( ' A@' ) 8 8
-( & '2 " 1 2 B ""'
( ,' ' 1B' #
# ' % ( GG2 GAA 1 '
' ' 7' H' ' 4 #' 1!' )4 &
: )7 8 '% % # @ C@D2 ! @@G'
' ' :' 7' & ' 1!' ; $ & -'
% % # @ C@D2 @@1 B '
' ' # ' ; - ' ( ' ! G'+ - 3
%! # 1 ( * ) 0 $ '
3 0' 7' H' ; : 7' ; ? -' ! B' ) ( # 8 & -$