• Nenhum resultado encontrado

Mana vol.3 número2

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2018

Share "Mana vol.3 número2"

Copied!
21
0
0

Texto

(1)

Sta n le y J e ya ra ja Ta m b ia h n a sce u e m 1929, n o a n tig o C e ilã o, a tu a l Sri La n -k a . G ra d u ou -se n a Un ive rsid a d e d o C e ilã o (h oje , Pe ra d e n iya ) e ob te ve se u d ou tora d o e m sociolog ia n a Un ive rsi-d a rsi-d e rsi-d e C orn e ll, e m 1954. Tra b a lh ou com o a sse ssor d a UN ESC O n a Ta ilâ n -d ia e n tre 1960 e 1963, q u a n -d o in g re s-sou com o le ctu re r n o Kin g ’s Colle g e d a Un ive rsid a d e d e C a m b rid g e . Em 1973, torn ou -se p rofe ssor d a Un ive rsid a d e d e C h ica g o e , e m 1976, d a Un ive rsid a d e d e H a rva rd , on d e se e n con tra a té h oje . É m e m b ro d a N ation al A cad e m y of S cie n ce s e d o N ation al Re se arch Cou n cil’s Com m itte e for In te rn ation al Con flict Re solu tion . Em 1991, re ce b e u , d a Un ive rsid a d e d e C h ica g o, o títu lo d e d ou tor h on oris cau sa.

Esta e n tre vista foi con ce d id a a M a riza Pe ira n o, e m 29 d e n ove m b ro d e 1996, n a Un ive rsid a d e d e H a rva rd , log o a p ós o re torn o d e Ta m b ia h d e u m a visita fe ita a o Bra sil, on d e foi u m d os con fe re n cista s d o XX En con tro An u a l d a An p ocs.

Peirano

Da d a a su a form a çã o, e m q u e m om e n -to você p e rce b e u q u e tin h a se -torn a d o u m a n trop ólog o?

Tambiah

Em C orn e ll, e u e sta va e m u m Prog ra -m a d e Pós-G ra d u a çã o q u e e ra u -m a com b in a çã o d e sociolog ia , a n trop olo-g ia e p sicoloolo-g ia socia l. Isso ocorre u

log o a p ós a Se g u n d a G u e rra M u n d ia l, e n e ssa é p oca vá rios d e p a rta m e n tos, q u e p oste riorm e n te se se p a ra ra m , fo-ra m cria d os re u n in d o e ssa s d iscip lin a s. M in h a id e n tid a d e n e ssa fa se e m q u e con clu í o d ou tora d o e ra a d e sociólog o. M e u p rin cip a l p rofe ssor e m C orn e ll tin h a sid o Rob in Willia m s, u m sociólo-g o e x-a lu n o d e Ta lcott Pa rson s q u e e sta va a ssocia d o a Rob e rt M e rton e ou tros sociólog os d e ssa lin h a . M a s a a n trop olog ia e ra u m a d a s m in h a s á re a s d e in te re sse e e u ta m b é m e stu d e i m u i-ta a n trop olog ia . M in h a te se foi sob re o Sri La n k a , e m u m a com b in a çã o d e e sti-los sociológ ico e a n trop ológ ico.

Peirano

Q u a l d os se u s livros é su a te se ?

Tambiah

M in h a te se n u n ca foi p u b lica d a , m a s com e çou com o u m p roje to sob a su p e rvisã o d e u m sociólog o a m e rica n o ch a -m a d o Bru ce Rya n – q u e ve io d e H a r-va rd , tin h a sid o a lu n o d e Pa rson s e con te m p orâ n e o d e M e rton –, q u e ch e -g ou a o Sri La n k a lo-g o a p ós o fin a l d a Se g u n d a G u e rra , n a é p oca e m q u e in g re sse i n a Un ive rsid a d e d o C e ilã o, con -vid a d o p a ra cria r o De p a rta m e n to d e Sociolog ia n o Sri La n k a . N a ve rd a d e , p e la p rim e ira ve z, sociolog ia e a n tro-p olog ia e sta va m se n d o e n sin a d a s n a u n ive rsid a d e . N a é p oca , e u cu rsa va a g ra d u a çã o e m e con om ia , e sp e cia liza n -d o-m e e m sociolog ia . N o tra b a lh o -d e

EN TREVISTA

CON TIN UIDADE, IN TEGRAÇÃO E

HORIZON TES EM EXPAN SÃO

(2)

ca m p o q u e fiz n o Sri La n k a e u e sta va in te re ssa d o, n a q u e le m om e n to, e m p a r-te sob a in flu ê n cia d e Bru ce Rya n , n o e sq u e m a d e Rob e rt Re d fie ld sob re o con tin u u m folk -u rb an o q u e e le tin h a d e se n volvid o d e m a n e ira m u ito in te re s-sa n te a p a rtir d a su a e xp e riê n cia n o M é xico – p oste riorm e n te , Re d fie ld ta m b é m ve io a se in te re ssa r p e la civiliza -çã o in d ia n a . M in h a te se b a se ou -se e m u m e stu d o d e trê s com u n id a d e s situ a -d a s a -d ife re n te s -d istâ n cia s -d e C olom b o, a ca p ita l e a cid a d e m a is u rb a n a d o p a ís: u m a com u n id a d e e ra m u ito p róxi-m a a e la , u róxi-m a e ra róxi-m a is d ista n te , já n a á re a d e p la n ta çã o d e ch á , e a ou tra e ra a in d a m a is a fa sta d a , n a n ova á re a a b e r-ta p a ra re a sse n r-ta m e n to d e ca m p on e se s. O e stu d o com p a rou e ssa s com u n id a d e s a p a rtir d e ce rta s a titu d e s e xp re ssa s e m q u e stion á rios form a is, com p le m e n ta d os p or a lg u m a ob se rva çã o p a rticip a n te . O ob je tivo e ra situ a r a s com u n id a d e s n o con tin u u m folk -u rb an o e te sta r a p ró-p ria h iró-p óte se d e Re d fie ld . O e stu d o n u n ca foi p u b lica d o, e m b ora u m a rtig o m e u e m p a rce ria com Bru ce Rya n te n h a a p a re cid o n a A m e rican S ociolog ical Re v ie w1, e e u te n h a e scrito su b se q ü e n

te m e n te a lg u n s a rtig os sob re a sse n ta -m e n tos ca -m p on e se s q u e ta -m b é -m sã o p ou co con h e cid os.

Q u a n d o m e torn e i u m a n trop ólog o? Im a g in o q u e o a n o d e cisivo foi 1955/ 56 q u a n d o, d e p ois d e re torn a r a o Sri La n -k a , vin d o d e C orn e ll, com e ce i a fa ze r tra b a lh o d e ca m p o e m cola b ora çã o com u m e con om ista q u e ta m b é m e ra e sta -tístico, N . K. Sa rk a r. Re a liza m os u m su rv e y sob re a s con d içõe s e con ôm ica s n a á re a Ka n d ya n d o Sri La n k a : re g im e s d e a p rop ria çã o fu n d iá ria , re la çõe s d e a rre n d a m e n to, p a d rõe s d e p osse d a te rra n a s a ld e ia s e a ssim p or d ia n te . C om b in e i com e ste su rv e y m e u p róp rio tra b a lh o d e ca m p o sob re e stru tu ra d e p a re n te sco e org a n iza çã o socia l, re a

liz a d o n o s m o ld e s a n t r o p o ló g ic o s t r a -d icion a is. Foi e n tã o q u e e n con tre i Ed m u n d Le a ch . Ele tin h a con clu íd o se u tra b a lh o d e ca m p o e m Pu l Eliya e m 1954, e e sta va d e volta e m 1956 p a ra u m a ú ltim a ve rifica çã o d os d a d os e m fu n çã o d a m on og ra fia q u e e sta va e s-cre ve n d o. Eu já h a via te rm in a d o o su r-v e y , b e m com o m in h a p rim e ira e tn o-g ra fia sob re p a re n te sco, e tin h a e scrito a lg u n s tra b a lh os sob re p a re n te sco e p osse d a te rra . M e u p rim e iro a rtig o foi p u b lica d o e m M an (JRA I), com o a u xí-lio d e Le a ch2, e o su rv e y foi p u b lica d o,

se p a ra d a m e n te , e m 19573. Le a ch n ã o

g ostou d o su rv e y e e scre ve u o e n sa io n o q u a l a firm a va q u e “ Ta m b ia h é u m a n trop ólog o in a to” , m a s q u e e le , p e s-soa lm e n te , n ã o g osta va d e a n á lise s q u a n tita tiva s b a se a d a s e m d a d os ob ti-d os a tra vé s ti-d e su rv e y s4. N o e n ta n to,

(3)

Peirano

Pod e m os e n tã o d ize r q u e Le a ch o le g i-tim ou com o a n trop ólog o…?

Tambiah

N ã o foi a ssim q u e vi n a é p oca , p ois e le a in d a e ra u m e stra n h o p a ra m im . En -con tre i-o p e la p rim e ira ve z, d u ra n te u m a ta rd e a p e n a s, e m 1956, q u a n d o e le re torn ou p a ra com p le ta r se u tra b a -lh o d e ca m p o e e ste ve n a Un ive rsid a d e d e Pe ra d e n iya . C on ve rsa m os e fa le i a e le d os m e u s e n sa ios re ce n te s, q u e p os-te riorm e n os-te lh e e n vie i. M a is ta rd e , e le e scre ve u su a crítica a o su rv e y e a p oiou a p u b lica çã o d e m e u a rtig o. Em 1960 p a rti p a ra a Ta ilâ n d ia . An te s, p oré m , G a n a n a th O b e ye se k e re ju n tou -se a o De p a rta m e n to d e An trop olog ia d a Un i-ve rsid a d e d e Pe ra d e n iya , e m 1957. O b e ye se k e re tin h a sid o tre in a d o n a Un ive rsid a d e d e Wa sh in g ton , p rin cp a lm e n te sob a tu te la d e M e lford Scp i-ro, te n d o sid o in flu e n cia d o p e la te oria p sica n a lítica . Ele ch e g ou com u m a p e rs-p e ctiva d ife re n te d a m in h a , m a s d e cd im os fa ze r u m a p e sq u isa a n trop ológ i-ca con ju n ta e m u m a a ld e ia d ista n te , Pa ta Du m b a ra , n o d istrito M a ta le , n a á re a Ka n d ya n . Esta foi e fe tiva m e n te m in h a p rim e ira te n ta tiva d e tra b a lh o d e ca m p o a n trop ológ ico. De fa to, O b e ye se k e re , e u e a lg u n s a lu n os q u e e stá -va m os tre in a n d o com e ça m os a vive r n a a ld e ia e a fa ze r tra b a lh o d e ca m p o, p a ra o q u a l con tá va m os com p ou q u ís-sim os re cu rsos. Eu tin h a e n tã o m e tor-n a d o u m ve rd a d e iro a tor-n trop ólog o.

Peirano

E O b e ye se k e re se m p re se d e fin iu com o ta l?

Tambiah

Sim , u m a n trop ólog o p sicológ ico. Ele e sta va in te re ssa d o e m p e rsp e ctiva s m u ito d ife re n te s d a s m in h a s, m a s n ós

n os e n te n d ía m os b e m , e a p a rtir d a -q u e le tra b a lh o d e ca m p o e scre ve m os u m lon g o e n sa io sob re a p olia n d ria n o C e ilã o5.

Ain d a e m 1956, a n te s d e e n con tra r Le a ch e O b e ye se k e re , e u tin h a com e -ça d o a tra b a lh a r e m u m p roje to d e a sse n ta m e n to d e ca m p on e sse s, o re cé m -cria d o M u ltip u rp ose Irrig ation S ch e m e an d Pe asan t Re sse ttle m e n t Prog ram , e m G a l O ya . Le ve i e stu d a n te s com ig o e a p a rtir d e sse tra b a lh o p u b liq u e i u m a rti-g o6. Foi n e sse m om e n to q u e os p rim e

i-ros con flitos irrom p e ra m n o Sri La n k a , n o m e io d e n ossa p e sq u isa , e n ós tive m os d e se r re tira d os d o ca m p o. A e xp e -riê n cia d e sse con flito foi a g ora – a p r o-xim a d a m e n te q u a re n ta a n os d e p ois! – in corp ora d a a o m e u n ovo livro, e p od e se r e n con tra d a n o ca p ítu lo 4 d e Le v e -lin g Crow d s7.

(4)

Te m os d e re torn a r a 1952, q u a n d o ch e g u e i a C orn e ll. Fiz p a rte d a p rim e i-ra le va d e e stu d a n te s se le cion a d os n o m u n d o tod o p e la Fu lb rig h t p a ra e stu d a r n os Esta d os Un id os, e m u m p rog ra -m a in ova d or d o g ove rn o a -m e rica n o n o p ósg u e rra . Fu i se le cion a d o n o Sri La n -k a ; H u g h Ph ilp , n a Au strá lia . E, n os Esta d os Un id os, fom os e n via d os p a ra o q u e e ra ch a m a d o “ cu rso d e orie n ta -çã o” – ou se ja , d e stin a d o a n os orie n ta r n a cu ltu ra a m e rica n a –, m in istra d o n o Be n n in g ton C olle g e , e m Ve rm on t. Foi lá q u e con h e ci H u g h Ph ilp , q u e foi p a ra H a rva rd tra b a lh a r com Allp ort, o p sicólog o socia l, e n q u a n to e u fu i p a ra C orn e ll. N ós n os torn a m os g ra n d e s a m ig os e n os visitá va m os com fre q ü ê n cia . O u tro q u e fa zia p a rte d e n osso g ru p o e ra u m sociólog o n oru e g u ê s ch a m a -d o Re i-d a r H a a vie , q u e ta m b é m e sta va e m C orn e ll. Q u a n d o Ph ilp re torn ou à Au strá lia p a ra re a ssu m ir se u ca rg o e foi con vid a d o com o o p rim e iro d ire tor d o in stitu to ta ila n d ê s, p e n sou log o: “ Be m , p re ciso d e u m a n trop ólog o… Vou con -vid a r Ta m b ia h !” . O con vite ch e g ou a ssim d e m od o in e sp e ra d o. Eu já e sta -va com p le ta m e n te d e se n ca n ta d o com o cu rso d os a con te cim e n tos n o Sri La n k a d e vid o a o con flito é tn ico. O p r ob le -m a ta -m il-cin g a lê s e sta va se in te n sifi-ca n d o e e u já h a via te ste m u n h a d o se u in ício e m 1956. O u tros con flitos ocorre -ra m e m 1958, 1960 e a ssim p or d ia n te . A violê n cia foi a re sp osta d a m a ioria cin g a le sa à m in oria ta m il. Ao m e sm o te m p o, q u e stõe s lig a d a s à lín g u a p a s-sa ra m a fa ze r p a rte d a p olítica d o Sri La n k a . O in g lê s h a via se torn a d o, sob a colon iza çã o b ritâ n ica , a lín g u a d a a d m in istra çã o e a lín g u a d istin tiva d a s p e ssoa s cu lta s: se a lg u é m q u ise sse se r b e m -su ce d id o, d e ve ria d om in á -la .

Peirano

Q u a n d o você com e çou a fa la r in g lê s?

Tambiah

(5)

ti-va s. Eu sa b ia , p orta n to, q u e log o te ria d e e n sin a r e m cin g a lê s, e e u n ã o e sta -va a p to p a ra isso.

Peirano

Você fa la cin g a lê s?

Tambiah

Ap e n a s coloq u ia lm e n te , n ã o fu i e d u ca -d o n e m a lfa b e tiza -d o n e ssa lín g u a . Pro-fission a lm e n te se ria u m re troce sso p a ra m im , p ois te n ta r e n sin a r a n trop olog ia n a lín g u a n a tiva con su m iria tod a s a s m in h a s e n e rg ia s. E m e sm o se e u q u i-se si-se fa ze r e ssa m u d a n ça , e u e sta ria fora d o siste m a in te rn a cion a l d e con h e cim e n to: e u tin h a d e ir p a ra ou tros lu -g a re s e p e rm a n e ce r p rofission a lm e n te a b e rto p a ra os d e se n volvim e n tos in te r-n a cior-n a is.

Peirano

N e sse con te xto, se ria p ossíve l e n sin a r a n trop olog ia ?

Tambiah

Be m , m a is ta rd e p e rce b e u -se q u e a tra n sform a çã o d o cin g a lê s e d o ta m il e m m e ios d e in stru çã o se ria u m g ra n d e p rob le m a – e sp e cia lm e n te n o q u e se re -fe re a o e n sin o su p e rior –, ju sta m e n te p orq u e n ã o é p ossíve l tra d u zir os livros d a s p rin cip a is lín g u a s ocid e n ta is n e sse s id iom a s. A m a ior p a rte d os e stu d a n te s e d u ca d os n a s lín g u a s n a tiva s e sta va virtu a lm e n te e xclu íd a d a lite ra virtu ra m u n -d ia l, re ce b e n -d o u m a e -d u ca çã o m u ito lim ita d a . De sse m od o, os p a d rõe s a ca -d ê m icos ca íra m m u ito. A Un ive rsi-d a -d e d o C e ilã o, à q u a l e u p e rte n cia , e ra a p rin cip a l u n ive rsid a d e n e ssa é p oca , q u e coin cid e com a s ú ltim a s fa se s d o colon ia lism o, p orq u e tin h a p a d rõe s re -la tiva m e n te e le va d os; e sta va vin cu -la d a à Un ive rsid a d e d e Lon d re s e a s p rova s e ra m a p lica d a s p or e xa m in a d ore s e x-te rn os. Pe ssoa s com o e u , O b e ye se k e re

e m u itos ou tros, te n d o fe ito a g ra d u a -çã o n o Sri La n k a , p od ia m se m n e n h u m p rob le m a vir p a ra o O cid e n te e con ti-n u a r os e stu d os d e p ós-g ra d u a çã o. Vá ria s p e ssoa s d a m in h a g e ra çã o fize -ra m isso, n ã o a p e n a s n a m in h a á re a , m a s ta m b é m e m e con om ia , p olítica , ciê n cia s, h istória , lite ra tu ra . Assim , n a -q u e le m om e n to p e rce b i -q u e e sta va n a h ora d e p a rtir. Q u a n d o o con vite d e H u g h Ph ilp ch e g ou , e u a ce ite i e fu i p a ra a Ta ilâ n d ia . Isto ocorre u e m 1960.

Peirano

Q u a n d o você d e cid iu e stu d a r re lig iã o n a Ta ilâ n d ia , e ssa e scolh a se b a se ou e m e vid ê n cia s e tn og rá fica s ou foi m oti-va d a p or su a p róp ria cu riosid a d e ? Em ou tra s p a la vra s, p or q u e re lig iã o?

Tambiah

(6)

a ssim p or d ia n te . Essa m on og ra fia n u n -ca foi p u b ca d a . Foi a ce ita p a ra p u b li-ca çã o p e la C a m b rid g e Un ive rsity Pre ss, m a s à q u e la a ltu ra , e m 1963, e u já tin h a id o p a ra C a m b rid g e e já e sta -va e scre ve n d o m in h a se g u n d a m on og ra fia sob re a se og u n d a a ld e ia , Bu d -d h ism an -d th e S p irit Cu lts in N orth e ast Th ailan d8. N e sse e stá g io, ta m b é m e m

C a m b rid g e , e n tre i e m con ta to com a lg u m a s d a s id é ia s d e Le a ch : o “ e stru tu ra lfu n cion a lism o” e sta va se n d o su p e -ra d o p e lo “ e stru tu -ra lism o” , p e rsp e ctiva q u e m e in flu e n ciou b a sta n te . Assim , e sse livro foi e scrito e m su a m a ior p a rte e m C a m b rid g e , m a s só foi fin a liza d o n o p e ríod o e m q u e e stive n o C e n te r of Ad va n ce d Stu d ie s, e m Pa lo Alto. En tã o e u d isse à e d itora : “ n ã o p u b liq u e m a p rim e ira m on og ra fia , p u b liq u e m e sta . E e u re e scre ve re i a p rim e ira ” .

Peirano

Assim , você a in d a n os d e ve a p rim e ira . Q u a l e ra o te m a ce n tra l d e la ?

Tambiah

Be m , e la é d ife re n te d a se g u n d a . Em ce rto se n tid o, a n te cip a a lg u n s e scritos d e Bou rd ie u a re sp e ito d a s e scolh a s e stra té g ica s e d a s p rá tica s, m a s n u m e stilo e n u m ja rg ã o a n trop ológ icos d is-tin tos. C om o a org a n iza çã o socia l ta i-la n d e sa é m u ito fle xíve l (p or e xe m p lo, e xiste m vá ria s m a n e ira s d e con tra ir “ ca sa m e n to” ), e u e sp e ra va p rim e iro e sta b e le ce r o q u e e ra m a s n orm a s for-m a liza d a s, e e n tã o ve rifica r cofor-m o e ssa s n orm a s e ra m u sa d a s e a p lica d a s, e q u a is se ria m se u s re su lta d os e n q u a n to p rá tica s. Alg u m d ia te n ta re i p u b lica r e sse livro. De q u a lq u e r m a n e ira , a se -g u n d a m on o-g ra fia ve io a se r e scrita d e form a d ife re n te . Eu tin h a cole ta d o m u itos d a d os n a s trê s a ld e ia s q u e m e n cio -n e i, e sp e cia lm e -n te sob re e stru tu ra s b ila te ra is d e p a re n te sco, m a s n ã o tive

te m p o p a ra e scre ve r sob re isso p orq u e p a sse i p a ra ou tros te m a s.

Peirano

G osta ria d e foca liza r e ssa s m u d a n ça s. C om o você a s vê ? Existe m con tin u id a -d e s, u m a coisa le va à ou tra -d e m o-d o con tín u o?

Tambiah

Be m , e xiste con tin u id a d e e e xp a n sã o. Esq u e ci d e con ta r com o com e ce i a e s-tu d a r re lig iã o. Um a d a s coisa s q u e p e r-ce b i q u a n d o d e ixe i o Sri La n k a foi q u e , com o m e m b ro d e u m a m in oria , e u tin h a d e com p re e n d e r o q u e é o b u d ism o, o re viva lism o b u d ista com o u m a re sp osta a o colon ia lism o, e o q u e e ra o n a cion a lism o b u d ista n o Sri La n k a a p ós a in d e -p e n d ê n cia . Esta s e ra m q u e stõe s e m re la çã o à s q u a is e u e sta va “ a lie n a d o” n o Sri La n k a , m a s cu jo sig n ifica d o e ra fu n d a m e n ta l ca p ta r com o a n trop ólog o. Pe rce b i q u e n ã o se ria p ossíve l e stu d a r p le n a m e n te a s e xp re ssõe s p olítica s d o b u d ism o n o Sri La n k a ; n o e n ta n to, e u se ria ca p a z d e fa zê -lo n a Ta ilâ n d ia , u m p a ís m a is d ista n te , com o q u a l e u p od e ria d e se n volve r u m a re la çã o d e e m p a -tia e e stu d a r d e d e n tro. Bu d d h ism an d th e S p irit Cu lts… foi e scrito p a ra q u e e u e n te n d e sse d e q u e m a n e ira o b u d is-m o a tu a va n a s a ld e ia s cois-m o u is-m a r e li-g iã o p op u la r. Um a ve z q u e já e sta va in clin a d o a com p re e n d e r o b u d ism o com o u m a re lig iã o, e sp e cia lm e n te e m se u s a sp e ctos p olíticos e ritu a is, a Ta i-lâ n d ia p a re ce u -m e u m b om lu g a r p a ra in ve stig a r o q u e e u n ã o e n te n d ia a té e n tã o.

Assim , o se g u n d o p roje to, q u e re -d u n -d ou n o livro W orl-d Con q u e ror an -d W orld Re n ou n ce r9, foi p a ra m im o re su

(7)

id é ia s a ce rca d a civiliza çã o e m se n tid o a m p lo, e e u e sta va in te re ssa d o ju sta -m e n te e -m co-m o o b u d is-m o, e n q u a n to u m a força civiliza tória , in flu e n ciou a a ld e ia a o lon g o d o te m p o, e com o, e m con tra p a rtid a , o b u d ism o e m se u se n ti-d o a m p lo foi te citi-d o e e la b ora ti-d o n a viti-d a a ld e ã e e m se u ca le n d á rio fe stivo. M a s e u sa b ia d a n e ce ssid a d e d e a m p lia r o e n foq u e e a d ota r u m re fe re n cia l m a is a b ra n g e n te p a ra com p re e n d e r ou tros a sp e ctos d o b u d ism o q u e vin cu la m a socie d a d e à p olítica . Por e xe m p lo: o q u e é o b u d ism o q u a n d o te n ta m os a p re e n -d ê -lo e m su a -d im e n sã o n a cion a l? Essa p rob le m á tica foi g e ra d a p e la re d a çã o d a m in h a p rim e ira m on og ra fia e p e n -se i q u e te ria e n tã o d e a m p lia r m e u s h o-rizon te s p a ra e n te n d ê -la . Assim , W orld Con q u e ror an d W orld Re n ou n ce r foi e scrito p a ra com p re e n d e r o b u d ism o e m su a e xp re ssã o cole tiva m a is a m p la , o q u e m e le vou a u m e n volvim e n to com a q u e stã o d a re la çã o e n tre h istória e a n trop olog ia . Procu re i e xp lica r com o o b u d ism o e n q u a n to re lig iã o, ju n ta m e n te com a s ord e n s m on á stica s, e ste ve se m -p re re la cion a d o com a m on a rq u ia e a org a n iza çã o p olítica , p a rticu la rm e n te n o q u e se re fe re à s con ce p çõe s b u d is-ta s d o “ u n iv e rsal k in g ” .

C om e sse p on to d e p a rtid a , e sb oce i a h istória d o b u d ism o e d a org a n iza çã o p olítica n a Ta ilâ n d ia . Eu sa b ia , q u a n d o e scre vi a p rim e ira m on og ra fia , q u e vá -rios m on g e s d a s a ld e ia s ch e g a va m a té a ca p ita l, Ba n coc, a p ós u m p e rcu rso m a rca d o p e la m ob ilid a d e e p e la s re a li-za çõe s m on á stica s. Isso m e e n volve u e m u m n ovo tip o d e tra b a lh o d e ca m -p o, q u e te n ta va tra ça r a tra je tória d e s-se s m on g e s d a s a ld e ia s a té o ce n tro p olíticore lig ioso, m a p e a n d o a s re la -çõe s e n tre m on a sté rio e org a n iza çã o p olítica , e o e n volvim e n to d os m on g e s com os ritu a is n a cion a is. A p a rtir d e sse tra b a lh o, d e se n volvi o m od e lo q u e ch a

-m e i d e “ g alactic p olity ” , co-m o u -m a m a n e ira d e re p re se n ta r a org a n iza çã o p olítica p ré -colon ia l “ tra d icion a l” , e m in h a ca ra cte riza çã o d e com o e la m u -d ou n o sé cu lo XIX p a ra o q u e -d e n om i-n e i d e “ rad ial p olity ”10. C om e sse s m

o-d e los, p rocu re i su g e rir u m m oo-d o o-d e lid a r com a s con tin u id a d e s h istórica s e a s tra n sform a çõe s n e sse s siste m a s d e lon g a d u ra çã o. Pe rce b i, q u a n d o e sta va re a liza n d o o se g u n d o e stu d o, com o os m on g e s b u d ista s e sta va m vin cu la d os à m on a rq u ia , à org a n iza çã o p olítica e à s e stru tu ra s d e p od e r corre la ta s. Por ou tro la d o, d e i-m e con ta d e q u e h a via ou tra ra m ifica çã o d a irm a n d a d e d os m on g e s, os m on g e s d a flore sta , d e vota d os à tra d içã o m e d ivota tiva . Esse s m on -g e s re clu sos p e rm a n e cia m fora d a ord e m oficia l, n a p e rife ria , e e u sa b ia q u e re p re se n ta va m u m a b u sca d ife re n -te p e la lib e rta çã o, p or in -te rm é d io d a m e d ita çã o, e q u e e sta va m a fa sta d os d os ce n tros oficia is d e p od e r, vive n d o n a s flore sta s. Acre d ita va se q u e a tra -vé s d a m e d ita çã o e d o re g im e a scé tico e le s tin h a m a ce sso a p od e re s su p ra n or-m a is e or-m ísticos, d e q u e o p ú b lico le ig o q u e ria m u ito se a p rop ria r. Assim , d e cid i q u e u m m ocid o a cid e q u a cid o cid e p re e n -ch e r u m a la cu n a e xiste n te e m W orld Con q u e ror an d W orld Re n ou n ce r e ra e m p re e n d e r u m a n ova in ve stig a çã o, q u e se torn ou a b a se p a ra o m e u te rce i-ro livi-ro sob re a Ta ilâ n d ia , Th e Bu d d h ist S ain ts of th e Fore st an d th e Cu lt of A m u le ts11.

(8)

m a is u m a ve z e vid e n te . De ce rto m od o, trop e ce i e m a lg o q u e We b e r n u n ca p e rce b e u , ou se ja , com o o ca rism a p od e se r tra n sfe rid o p a ra ob je tos com o a m u le tos e im a g e n s. C re io q u e u m a d a s m in h a s con trib u içõe s foi a b ord a r o cu lto d os a m u le tos: com o sã o p rod u zi-d os, com o o h om e m sa n to tra n sfe re se u ca rism a p a ra e le s, com o e sse s ob je tos p rom ove m a con ju n çã o e n tre os h o-m e n s sa n tos e os le ig os, e coo-m o e sse s ob je tos sã o u sa d os e m a n ip u la d os n os p roce ssos h istóricos, p olíticos e e con ô-m icos.

Pa ra e n ce rra r e ssa h istória : e m b ora d e sd e 1983 e u te n h a m e se n tid o com -p e lid o a le va n ta r q u e stõe s re la tiva s a o con flito é tn ico, a o e tn on a cion a lism o e à violê n cia p olítica n o Sri La n k a , e xiste u m p roje to com p a ra tivo d e lon g a d u ra çã o q u e se p rolon g a d e sd e Th e Bu d -d h ist S ain ts of th e Fore st…, ou se ja , a con ce p çã o d e sa n tos, o ca rism a a trib u í-d o a os sa n tos e o cu lto í-d e re líq u ia s, a m u le tos, tú m u los sa g ra d os, e m a lg u -m a s tra d içõe s cristã s, b u d ista s, islâ -m i-ca s e Su fi. Q u a is sã o a s con ve rg ê n cia s e n tre e ssa s re lig iõe s tã o d ife re n te s e m ou tros p la n os? Em q u e e sse s fe n ôm e -n os co-n trib u e m p a ra e ssa s re lig iõe s e n q u a n to vivid a s e p ra tica d a s? C om e -ce i a ofe re -ce r a lg u n s cu rsos sob re e sse s te m a s a q u i e m H a rva rd , m a s p re cisa re i d e m u itos a n os p a ra cole ta r os d a d os n e ce ssá rios. Tra ta -se d e u m a ta re fa d e lon g a d u ra çã o.

Peirano

Um p roje to w e b e ria n o e xe cu ta d o p or u m a n trop ólog o a tra vé s d o tra b a lh o d e ca m p o…

Tambiah

Sim , e sta va te n ta n d o re m e te r a s te oria s w e b e ria n a s (e ou tra s) a o tra b a lh o e m -p írico con cre to…

Peirano

Assim , e n q u a n to, p or u m la d o, você e scre via sob re a Ta ilâ n d ia , p or ou tro, re d ig ia a rtig os q u e p oste riorm e n te se -ria m re u n id os e m Cu ltu re , Th ou g h t an d S ocial A ction . Su a s re a n á lise s e m p íri-ca s, p or e xe m p lo.

Tambiah

E te órica s, d e u m m od o d istin to.

Peirano

Em p írica s e te órica s d e u m m od o d is-tin to…?

Tambiah

Vá rios d e sse s a rtig os sã o u m a e xp re s-sã o d o m e u in te re sse p e la te oria d a cla ssifica çã o, q u e e ra u m a p re ocu p a -çã o fu n d a m e n ta l d e Le a ch e d e Lé vi-Stra u ss. “ An im a ls Are G ood to Th in k a n d G ood to Proh ib it”12é d e fa to in sp

i-ra d o, a n te s d e m a is n a d a , p e lo a rtig o d e Le a ch , “ An th rop olog ica l Asp e cts of La n g u a g e : An im a l C a te g orie s a n d Ve r-b a l Ar-b u se ”13. Le a ch se m p re m ostra va

se u s a rtig os, a ssim q u e os te rm in a va , à q u e le s q u e e sta va m m a is p róxim os. Ele m e d e u u m a cóp ia d o tra b a lh o e isso, d e ce rto m od o, in sp irou m e u a rtg o. Em u m a d e m in h a s via rtg e n s à Ta i-lâ n d ia n a q u e la é p oca p a ra fa ze r p e s-q u isa n o ve rã o, a ca b e i re a liza n d o u m tra b a lh o d e ca m p o e sp e cia lm e n te p a ra e sse e n sa io. Fu i in sp ira d o p or Le a ch , m a s e u ta m b é m e sta va le n d o Lé vi-Stra u ss. Assim , os d a d os q u e a n a lise i fora m e fe tiva m e n te cole ta d a s com o re sp osta à ob ra d e a m b os.

Peirano

“ Th e M a g ica l Pow e r of Word s” é ta m -b é m d e ssa é p oca .

Tambiah

(9)

Le a ch sob re vá rios d e se u s a lu n os e ra q u e n ós se m p re fa zía m os u m se m in á rio p a ra re le r M a lin ow sk i. N ã o só n ós o lía m os, com o o p róp rio Le a ch e sta va in te -re ssa d o e m -re a n a lisa r o tra b a lh o d e M a lin ow sk i, o q u e e xp lica com o p a sse i a m e in te re ssa r p e la e tn og ra fia m a li-n ow sk ia li-n a . Ao m e sm o te m p o, e u tili-n h a lid o o e n sa io d e J a k ob son q u e re in te r-p re ta a s n oçõe s d e m a g ia sim r-p á tica e p or con tá g io d e Fra ze r e m te rm os d e m e ton ím ia e m e tá fora , com o form a s g e -ra is d e p e n sa m e n to a ssocia tivo14. Assim ,

e m fu n çã o d o in te re sse q u e e u já tin h a n o ritu a l, e sta va olh a n d o p a ra M a li-n ow sk i, e d isso su rg iu “ Th e M a g ica l Pow e r of Word s”15. Q u a n d o fu i con vid a

-d o p e la Lon -d on Sch ool of Econ om ics p a ra fa ze r a M alin ow sk i M e m orial Le c-tu re , d e cid i te sta r m in h a re a n á lise d e M a lin ow sk i sob re a m a g ia trob ria n d e sa .

Peirano

E a Rad cliffe -Brow n M e m orial Le ctu re sob re ritu a l?

Tambiah

Esta con fe rê n cia foi e scrita a lg u n s a n os d e p ois, a in d a d u ra n te a m in h a e sta d a e m C a m b rid g e , m a s só se com p le tou n a Un ive rsid a d e d e C h ica g o, p or volta d e 1974. A p rop ósito, W orld Con q u e ror an d W orld Re n ou n ce r su rg iu d e u m tra b a lh o d e ca m p o re a liza d o q u a n d o e u a in d a e sta va e m C a m b rid g e . O tra -b a lh o d e ca m p o p a ra o te rce iro livro e sta va con clu íd o a n te s q u e e u vie sse p a ra os Esta d os Un id os. Assim , tod a s e ssa s a tivid a d e s te rm in a ra m se n d o re -le va n te s p a ra o m e u con tín u o in te re sse p e lo ritu a l.

Peirano

M a s h á u m a im p lica çã o d e q u e e sse s a rtig os sã o m a is te óricos, e a s m on og ra fia s sob re a Ta ilâ n d ia m a is e tn oog rá -fica s?

Tambiah

N ã o, a s m on og ra fia s sob re a Ta ilâ n d ia sã o e tn og rá fica s e ta m b é m te órica s.

Peirano

M a s, e n tã o, p or q u e se p a ra r os d ois a sp e ctos?

Tambiah

Ele s e stã o in tim a m e n te re la cion a d os. Em Bu d d h ism an d th e S p irit Cu lts... h á u m a in te rp re ta çã o d a cosm olog ia e d o ritu a l e d e com o e stã o m u tu a m e n te in -te rlig a d os d e m od o e stru tu ra l. N e s-te livro, e u ta m b é m e sta va in te re ssa d o e m com o os m itos se re la cion a m com a s a çõe s e fe tiva s d a s p e ssoa s. Esse s vín -cu los d ia lé ticos fora m tra b a lh a d os a p a rtir d a e tn og ra fia . As p e ssoa s p od e m le r m e u s livros com o e tn og ra fia s, m a s m u ita s n ã o p e rce b e m q u e e le s ta m b é m sã o te óricos. J á q u e d ife re n te s a n trop ó-log os tra b a lh a m e m d ife r e n te s á re a s d o m u n d o, a p e n a s a lg u n s d e le s, n a m e lh or d a s h ip óte se s, lê e m e tn og ra fia s q u e n ã o p e rte n ce m à s su a s á re a s d e e sp e cia liza çã o. M a s tod a s a s m in h a s e tn og ra fia s con tê m d iscu ssõe s te órica s re fe re n te s a We b e r, M a u ss, Du rk h e im , M a lin ow sk i, Eva n s-Pritch a rd , Lé vi-Stra u ss, e a tod os os a u tore s q u e su p os-ta m e n te lid a ra m com o q u e d e n om in o q u e stõe s clá ssica s ou ca n ôn ica s.

Peirano

Você a ch a q u e a té m e sm o os a n trop ó-log os le ria m se u s e n sa ios d e ssa m a n e i-ra ?

Tambiah

(10)

te oria d a in form a çã o, in te r-re la çã o m ito/ ritu a l, e a ssim p or d ia n te . De vo m e n cion a r, a q u i, q u e m e u livro M ag ic, S cie n ce , Re lig ion an d th e S cop e of Ration ality16, oriu n d o d a s Le w is H e n ry

M org an Le ctu re s, é con sid e ra d o u m tra b a lh o “ te órico” , m a s é u m a con ti-n u a çã o d os te m a s a b ord a d os e m Cu l-tu re , Th ou g h t an d S ocial A ction17.

Peirano

Isso é in te re ssa n te p orq u e a p on ta p a ra a q u e stã o d a s d ife re n te s a u d iê n cia s p a ra os tra b a lh os a ca d ê m icos.

Tambiah

Sim , p e n so q u e e m g e ra l a s p e ssoa s lê e m a p e n a s u m n ú m e ro lim ita d o d e m on og ra fia s. M u ita lite ra tu ra foi e e stá se n d o p rod u zid a , m a s só se lê u m a p e -q u e n a a m ostra g e m d o tra b a lh o fora d e n ossa s á re a s e sp e cífica s d e in te re sse . H á u m a im p ossib ilid a d e física d e le r tu d o, e sp e cia lm e n te com o a u m e n to cre sce n te d a lite ra tu ra . Ao m e sm o te m -p o q u e e stou m u ito fa m ilia riza d o com a p rod u çã o re la tiva a o Su d e ste e Su l d a Ásia , le io m u ito m e n os os tra b a lh os con ce rn e n te s à Am a zôn ia , à O ce a n ia , à N ova G u in é , à C h in a e a o J a p ã o. M a s te n h o lid o te xtos q u e a lg u n s cole g a s re com e n d a m com o sig n ifica tivos, ou q u e re ce b e m re ce n sõe s p ositiva s, ou q u e a m ig os d e scre ve m p a ra m im com o ob je to d e su a s p re ocu p a çõe s e m n ossa s d iscu ssõe s… C re io q u e é p or isso q u e tod a a d iscu ssã o q u e a p a re ce n o fin a l d e m in h a ú ltim a m on og ra fia , sob re We b e r, ca rism a , a n oçã o d e ob je tifica -çã o d o ca rism a n os a m u le tos, a p a rtici-p a çã o d a s rtici-p e ssoa s n o ca rism a , n ã o é a m p la m e n te con h e cid a fora d a á re a d os e sp e cia lista s. Q u a n d o a s p e ssoa s lê e m a in trod u çã o d e Th e S ocial Life of Th in g s, d e Ap p a d u ra i, n ã o e stã o con s-cie n te s, e m su a m a ioria , d e q u e te n h o u m a d iscu ssã o q u e re m e te fu n d a m e n

ta lm e n te a e sse tóp ico. M a s se e u com -p rim isse os ú ltim os ca -p ítu los d e Th e Bu d d h ist S ain ts of th e Fore st... e m u m e n sa io a p re se n ta d o e xp licita m e n te com o te órico e p u b lica d o e m u m p e riód ico, e n tã o a s p e ssoa s in riód u b ita ve lm e n -te d iria m “ e sse é u m e n sa io -te órico!” . Alé m d o m a is, p or ra zõe s ób via s d e e xte n sã o, os e n sa ios sã o lid os, m a s a p e -n a s os m a is d e d ica d os e -n fre -n ta m u m a lon g a m on og ra fia .

Peirano

É isto o q u e te ria ocorrid o com su a d is-cu ssã o sob re m ito e ritu a l n os ú ltim os ca p ítu los d e Bu d d h ism an d th e S p irit Cu lts in N orth e ast Th ailan d ?

Tambiah

S im , e s s a d is c u s s ã o t a m b é m n ã o fo i c o n s id e r a d a c o m o d e r e le v â n c ia t e ó -r ica p a -ra o e stu d o d os m itos e d os ritu a is. Porq u e e stá n u m a m on og ra fia e n ã o se e sp e ra q u e a s m on og ra fia s con te n h a m d iscu ssõe s te órica s d e sse tip o, e m b ora ob via m e n te a “ á r e a d os e sp e cia lista s” a ch e o te xto d e g ra n d e in te r e sse p ois ofe r e ce u m q u a d r o d e re fe rê n cia p a ra e n te n d e r a s re la çõe s e n tre o b u d ism o e o cu lto d os e sp íritos n a s a ld e ia s. Se e u o tive sse e scrito com o u m e n sa io te órico p a ra M an ou A m e rican Eth n olog ist, e le p od e ria te r u m p ú b lico m a ior, fora d o ca m p o d o Su d e ste Asiá tico. Tod a via , é g ra tifica n te n ota r q u e a d iscu ssã o sob re a re la -çã o e n tre m ito e rito e m Bu d d h ism an d th e S p irit Cu lts... foi a d ota d a p or u m e stu d ioso d a re lig iã o, J oh n Stron g , q u e a u tilizou com o se u p on to d e re fe rê n -cia .

Peirano

(11)

a fa sia , Lé vi-Stra u ss com o tote m ism o, Fre u d com os son h os…

Tambiah

Isso é m u ito lison je iro p a ra m im ! O b ri-g a d o.

Peirano

Em g e ra l, p od e m os d ize r q u e você id e n tifica u m fe n ôm e n o q u e , m e sm o n a d iscip lin a , é d e se n so com u m , o d issol-ve a n a litica m e n te e , fin a lm e n te , m os-tra su a u n ive rsa lid a d e e m ou tro n ív e l. N e sse p roce sso, o q u e e ra u m ob je to e m p írico, ou u m a cla sse d e ob je tos, tor-n a -se u m a a b ord a g e m a tor-n a lítica . É isso q u e a cre d ito q u e você fe z com o ritu a l, e n tre ou tra s coisa s.

Tambiah

C om o u m p re fá cio a e sse p on to, d e ixe m e con ta r q u e q u a n d o e sta va e m C a m b rid g e , d e scob ri Au stin a cid e n ta lm e n -te , com e ce i a lê -lo e in corp or e i m in h a com p re e n sã o d e su a s id é ia s e m “ Form a n d M e a n in g of M a g ica l Acts”18. Esse

é u m d e se n volvim e n to p e ssoa l. Le a ch n ã o g osta va d e ssa te n d ê n cia e e ra crítico e m re la çã o à filosofia d a lin g u a -g e m d e se n volvid a e m O xford . A e sse re sp e ito, e le e ra u m ta n to a n tiq u a d o e a ch o q u e p rova ve lm e n te con cord a ria com o a ta q u e d e G e lln e r à filosofia d e O xford , e m W ord s an d Th in g s. M a s e u e sta va con ve n cid o d e q u e a id é ia d e Au stin sob re a s locu çõe s p e rform a tiva s e ra im p orta n te . Em b ora isso p ossa p a re ce r a u top rom oçã o, te n h o ce rto org u -lh o d e te r sid o u m d os p rim e iros a e x-p lora r e ssa s id é ia s n o e stu d o d o ritu a l.

M e u e n volvim e n to com Au stin ocorre u q u a se n o fim d a m in h a e sta d a e m C a m b rid g e . O con vite p a ra a Rad cliffe Brow n Le ctu re forn e ce u o in ce n -tivo p a ra in corp ora r e e ste n d e r a n oçã o d e a tos p e rform a tivos, e o d e sa fio p a ra form u la r a lg o n ovo. An te riorm e n te , o

con vite p a ra a M alin ow sk i Le ctu re h a via re p re se n ta d o u m d e sa fio e u m a oca siã o sim ila re s. E “ Form a n d M e a -n i-n g ...” , -n o q u a l u tilize i Au sti-n p e la p rim e ira ve z, foi e scrito p a ra u m Fe rs-h tcrift p a ra Eva n s-Pritcrs-h a rd .

Peirano

Pod e ría m os d ize r q u e Au stin , Le a ch e Eva n s-Pritch a rd sã o a lg u n s d e se u s in te rlocu tore s p rivile g ia d os? Q u a is se -ria m os ou tros?

Tambiah

Ach o q u e m u itos. M a x We b e r, é cla ro; Du rk h e im ; M a rx e m m e n or e xte n sã o; M a lin ow sk i; Eva n s-Pritch a rd (o livro sob re os Aza n d e ) – “ Form a n d M e a -n i-n g of M a g ica l Acts” é e fe tiva m e -n te m in h a re sp osta à su a com p re e n sã o d a s p rá tica s ritu a is Aza n d e . H á a in d a Lé vi-Stra u ss e Le a ch , n o q u e se re fe re à te oria d a cla ssifica çã o, lim in a rid a d e e te -m a s d e sse tip o. E a lista e ste n d e -se n a d ire çã o d e Au stin , Pe irce , Fou ca u lt, Bou rd ie u , Ba k h tin …

Peirano

E M a rce l M a u ss com su a n oçã o d e e fi-cá cia ?

Tambiah

Você q u e r d ize r a te oria d e M a u ss sob re a m a g ia ? Sim . Su a s form u la çõe s sob re a m a g ia , o d om , o sa crifício sã o p a rte fu n d a m e n ta l d o n osso le g a d o e ca p ita l clá ssicos, e p on to d e re fe rê n cia d o q u a l n ã o se p od e e sca p a r.

Peirano

Q u a n d o você p a ssou a se in te re ssa r p or Pe irce ?

Tambiah

(12)

s-ta va m in te re ssa d a s n a se m iótica d e Pe irce . Assim , q u a n d o e scre vi “ A Pe r-form a tive Ap p roa ch to Ritu a l”19d isse a

m im m e sm o: “ Essa é a oca siã o p a ra in te g ra r e re u n ir d ife re n te s p e rsp e cti-va s” . O e n sa io con té m u m a crítica u m ta n to ve la d a a Victor Tu rn e r, q u e você ta m b é m p a rtilh a . C re io q u e a e stru tu ra trip a rtite d o ritu a l, q u e é u m e sq u e m a d e Va n G e n n e p e xp lora d o com su ce s-so p or Victor Tu rn e r, é in a d e q u a d a p a ra u m a p le n a com p re e n sã o d os tra ços d in â m icos d o ritu a l e d a s d ife re n -te s m a n e ira s p e la s q u a is m ú ltip los m e ios e m od a lid a d e s se n soria is e stã o in te r-re la cion a d os. Eu q u e ria d ize r a lg o d ife re n te d o q u e Tu rn e r e sta va d ize n -d o; ta m b é m cre io q u e m e u m e rg u lh o n a lin g ü ística e stru tu ra l e n a sociolin -g ü ística – C h om sk y, Pe irce , La n -g e r… – forn e ce u -m e a lg u m a s d ire trize s n o q u e se re fe re à q u e stã o d e com o e ssa s re fle -xõe s p od e ria m se r sin te tiza d a s, ou p e lo m e n os situ a d a s.

Peirano

Eu g osta ria d e con h e ce r su a re a çã o d ia n te d a m in h a im p re ssã o d e q u e se u tra b a lh o se in clin a se m p re p a ra a d is-solu çã o d e d icotom ia s. Por e xe m p lo: a çã o e p e n sa m e n to, ca u sa lid a d e e p e form an ce , se m â n tica e p ra g m á tica , n a r-ra tiva cu ltu r-ra l e a n á lise form a l…

Tambiah

Be m , n ã o se i se d e fa to ch e g u e i a d is-solve r e ssa s d icotom ia s, m a s a cre d ito q u e fu i d e sa fia d o p or e la s. Existe a lg o n a m in h a m a n e ira d e a b ord a r a s q u e stõe s q u e n ã o e n te n d o con scie n te m e n -te . Te n h o u m a p re fe rê n cia p or re la cio-n a r d ia le tica m e cio-n te com p ocio-n e cio-n te s q u e ou tros se p a ra m e d ivid e m . Você p od e e sta r ce rta a o form u la r e ssa te n d ê n cia q u e n ã o e stá cla ra p a ra m im . M a s h á ou tra p re fe rê n cia q u e m e é ca ra : se m p re g osto d e p e n sa r q u e d e ve m os tra

-b a lh a r d e n tro d a tra d içã o p a ra tra n sfor-m á -la . Vá ria s p e ssoa s a n u n cia sfor-m “ e stou d ize n d o a lg o n ovo” , “ isso é re a lm e n te re volu cion á rio” , e e ssa g ra n d e re ivin -d ica çã o -d e q u e to-d os sã o in ova -d ore s, a b olin d o o p a ssa d o, n ã o m e soa b e m . Pe ssoa lm e n te , p re firo d ize r q u e e stou p e n sa n d o e m com o a va n ça r, a la rg a r h orizon te s, re solve r a lg u m a s a n tin o-m ia s, e xp a n d ir fron te ira s e xiste n te s, e a ssim p or d ia n te . G osto d e p e n sa r q u e se d e ve tra b a lh a r d e n tro d a tra d içã o, con stru íd a a p a rtir d o q u e ou tros d isse -ra m , se le cion a n d o com p on e n te s já e xiste n te s, re com b in a n d o-os e re for-m u la n d o-os, e for-m ve z d e for-m e re cu sa r a re con h e ce r o p a ssa d o, e re ivin d ica r q u e “ e stou d ize n d o a lg o m a ra vilh osa -m e n te n ovo” . Essa é a -m a n e ira p e la q u a l p re firo fa ze r a s coisa s. E re a jo con tra p e ssoa s a p re ssa d a s e e xce ssiva -m e n te a -m b iciosa s q u e a fir-m a -m “ tu d o e stá e rra d o com o p a ssa d o” , e “ e xiste u m n ovo ca m in h o a se g u ir, q u e é in ova d or” … Em virtu d e d o m e u te m p e ra -m e n to, e ssa n ã o é -m in h a -m a n e ira d e p roce d e r.

Peirano

É in te re ssa n te q u e o p róp rio Lé vi-Stra u ss te n h a d ito q u e e sta va fa ze n d o a lg o com p le ta m e n te n ovo q u a n d o ta m -b é m e sta va com -b in a n d o…

Tambiah

(13)

-g ü ística s d e Sa u ssu re e J a k ob son à m itolog ia (e a té a o p a re n te sco). M a s a cre d ito q u e a lg u m a s p e ssoa s p ossa m te r a im p re ssã o q u e sã o in ova d ora s. N ã o m e con sid e ro u m a d e la s.

Peirano

Fa la n d o d e in ova d ore s, H e n ri Le fe b vre , Lu k á cs e ou tros, q u e e sta va m n a va n g u a rd a n os m e u s te m p os d e u n ive rsid a -d e , e stã o to-d os n ova m e n te n a m o-d a h oje .

Tambiah

Sim , re cicla d os. O u tra m a n e ira p e la q u a l a s p e ssoa s sã o con sid e ra d a s orig i-n a is é q u a i-n d o coloca m i-n ova s e tiq u e ta s e m ve lh os p rob le m a s. C u n h a r n ovos rótu los ta m b é m é visto com o u m e xe rcício te órico. N ova m e n te , e ssa a tivid a -d e n ã o é ve r-d a -d e ira m e n te in ova -d ora , p ois con siste e m re con d icion a r, re ci-cla r, coloca r u m n ovo ve rn iz e m u m fe n ôm e n o con h e cid o. Você m e p e rg u n -tou se con tin u o com m e u in te re sse e m r e lig iã o , r it u a l, p o lít ic a …? L e v e lin g Crow d s..., m e u ú ltim o livro, é sob re p olítica e violê n cia , com a violê n cia cole tiva com o u m a form a d e a tu a çã o p olítica e m con flitos e tn on a cion a lista s, e sp e cia lm e n te e m a re n a s on d e a d e -m ocra cia p olítica é p ra tica d a . M a s a s id é ia s sob re o a sp e cto p e rform a tivo d o ritu a l e stã o n o ce n tro d e m in h a s con si-d e ra çõe s, e xp lica n si-d o o p a p e l e o p a d rã o d a violê n cia cole tiva n a p olítica m od e rn a . Esp e ro q u e a q u e le s q u e co-n h e ce m m e u tra b a lh o re coco-n h e ça m q u e e stou a p lica n d o e e ste n d e n d o m in h a s id é ia s a u m n ovo con te xto d e m od o a ilu m in a r a p olítica e tn on a cion a lista e a violê n cia cole tiva e m n ossa é p oca .

Peirano

E e n con tra n d o n ovos in te rlocu tore s…

Tambiah

De fa to, volte i, n o fin a l d o livro, a re le r Du rk h e im e Le Bon . M a s ta m b é m d ia -log o com os te óricos q u e p rop u se ra m a n oçã o d e “ e con om ia m ora l” , com o E. P. Th om p son , com N a ta lie Da vis, q u e e s-cre ve u sob re “ Rite s of Viole n ce ” , com G e org e Ru d é , J im C . Scott, e a S u b al-te rn S ch ool d os h istoria d ore s in d ia n os m od e rn os. Alg u m a s q u e stõe s le va n ta -d a s p or e sse s a u tore s fora m -d e b a ti-d a s e a va lia d a s n o fin a l d o livr o.

Peirano

E a í, d e n ovo, a p re se n ça d e Du rk h e im .

Tambiah

(14)

cole tiva . Assim , a lg u m a s q u e stõe s clá s-sica s su scita d a s p or Le Bon e Du rk h e im fora m , e sp e ro, e scla re cid a s, re fin a d a s e a m p lia d a s.

Peirano

Du rk h e im foi, e m g e ra l, a p rop ria d o d e m a n e ira p ob re a té m e sm o p e los a n tro-p ólog os, q u e o con sid e ra m com o a l-g u é m in te re ssa d o a p e n a s n os a sp e ctos d a re p re se n tação.

Tambiah

Sim , isto é p a rcia lm e n te ve rd a d e iro a té n o ca so d e Lé viStra u ss e m se u tra b a -lh o sob r e o tote m ism o. Lé vi-Stra u ss le u a p e n a s p a rte d e Du rk h e im , os a n i-m a is totê i-m icos e os ob je tos totê i-m icos r e m e t id o s à s s u a s p r ó p r ia s id é ia s a c e r ca d a cla ssifica çã o. Ele n ã o e sta -v a in t e r e s s a d o n a d is c u s s ã o d e D u r-k h e im s o b r e c o m o o s r it o s t o t ê m ic o s g e ra m se n tim e n tos e fu sõe s in te rp e ss o a iss . A c h o q u e m u it a ss d a ss d iss c u ss s õ e s e m t o r n o d e A s Fo rm a s Ele m e n -tare s d a Vid a Re lig iosa ig n ora m o q u e Du rk h e im d isse sob re a e fe rve scê n cia d a s g ra n d e s a g lom e ra çõe s e a e u foria n o cu rso d os ritu a is cole tivos, n os q u a is a s p e ssoa s re u n id a s se e n volve m e m tip os e sp e cia is d e in te ra çã o.

É in te re ssa n te e re le va n te con sid e ra r d ois a sp e ctos re la cion a d os à violê n -cia cole tiva d a s g ra n d e s m u ltid õe s. A violê n cia é p a rte d a p olítica , e é d irig id a p or ce rtos p olíticos e p or se u s a g e n te s. Ao m e sm o te m p o, d e sord e iros e n -volve m -se e m in cê n d ios crim in osos e e m a tos d e violê n cia con tra ou tros se -re s h u m a n os, q u a n d o se a g lom e ra m e q u e b ra m n orm a s q u e a m a ioria d e le s ob se rva n a vid a cotid ia n a . Em Le v e lin g Crow d s... te n to a p on ta r os d ois la d os d a q u e stã o. Esse s d istú rb ios sã o p rop osi-ta is e d ire cion a d os: a o m ob iliza r m u lti-d õe s, ce rtos com p on e n te s lti-d a cu ltu ra p ú b lica e d o ritu a l p ú b lico sã o u sa d os

p a ra e n ce n a r p rocissõe s e form a r a s-se m b lé ia s cole tiva s. Le va n d o tu d o isso e m con sid e ra çã o, se m p re a con te ce a lg o m a is n e ssa s a g lom e ra çõe s: o jog o d a s p a ixõe s cole tiva s e o p a p e l in cita n te d os ru m ore s d e stru tivos, o e n tre la -ça m e n to p rog re ssivo d e fú ria e p â n ico. Existe a lg o a í q u e Le Bon , Du rk h e im , Fre u d – q u e ta m b é m foi in flu e n cia d o p or Le Bon e m se u Psicolog ia d e G ru -p o e A n álise d o Eg o – e C a n e tti, e m Crow d s an d Pow e r, d iscu tira m e m te r-m os d e p sicolog ia d e g ru p o, e q u e p od e ria se r re sg a ta d o, re form u la d o e d e se n volvid o e m n ova s d ire çõe s.

Peirano

Sã o e ssa s m ob iliza çõe s d e m a ssa q u e fa ze m com q u e você se in te re sse p or e sp orte s com o o fu te b ol?

Tambiah

(15)

Peirano

Be m , m u d e m os o â n g u lo d a n ossa con -ve rsa . G osta ria d e ou vi-lo fa la r sob re se u re torn o a o Sri La n k a com o te m a d e p e sq u isa a p ós o tra b a lh o n a Ta ilâ n d ia .

Tambiah

A ú ltim a se çã o d e S ri Lan k a: Eth n ic Fra-tricid e an d th e Dism an tlin g of De m oc-racy20con té m u m a p a rte d a m in h a b

io-g ra fia q u e a ju d a a e xp lica r m e u re tor-n o. O s cotor-n flitos d e 1983 fora m te rríve is. N a d a n e ssa e sca la tin h a ocorrid o n o Sri La n k a a n te s, e m te rm os d e d e stru içã o a b solu ta d e p rop rie d a d e s e in cê n d ios crim in osos, e cu jo a lvo p re m e d ita d o e ra a m in oria ta m il, e sp e cia lm e n te n a cid a d e d e C olom b o, m a s ta m b é m e m ou tra s p a rte s d a ilh a . Em b ora te n h a m ocorrid o con flitos p e riód icos d e sd e 1956, e le s e ra m d e u m a e sca la m u ito m e n or. Em 1983, q u a n d o ou vi fa la r d os con flitos, fiq u e i tra u m a tiza d o. Sou u m m e m b ro d e ssa com u n id a d e m in oritá ria q u e foi vitim a d a . As p e ssoa s m a is a fe -ta d a s e m C olom b o p e rte n cia m à cla sse m é d ia , e ra m m e m b ros e sta b e le cid os d a e lite , h om e n s d e n e g ócios, q u e n ã o tin h a m id é ia d e q u e a lg o a ssim p u d e s-se a con te ce r com e le s. Foi u m tip o d e p og rom , u m a te n ta tiva d ire ta e in te n -cion a l d e p re ju d ica r u m a d e te rm in a d a p op u la çã o. Alg u n s p olíticos e a g e n te s d o Esta d o ta m b é m e sta va m e n volvid os e fora m con ive n te s com o tra b a lh o d e d e stru içã o. E, e m b ora e u te n h a d e ixa -d o o Sri La n k a , se m p re tra g o a con vic-çã o d e q u e sou d o Sri La n k a , e u m a p a rte fu n d a m e n ta l d a m in h a p e rson a é q u e sou sim u lta n e a m e n te d e orig e m ta m il. É cla ro q u e ta m b é m te n h o u m a id e n tid a d e tra n sn a cion a l, e m virtu d e d e te r vivid o e tra b a lh a d o fora , e a lg u -m a s ou tra s id e n tid a d e s ta -m b é -m . Esse s e ve n tos fra tu ra ra m a s d u a s m e ta d e s d a m in h a id e n tid a d e , a d o Sri La n k a e a ta m il. Pa ra re torn a r à m in h a n a rra tiva :

Eth n ic Fratricid e … foi e scrito p a ra e n -con tra r u m a sa íd a d a d e p re ssã o e p a ra lid a r com u m a n e ce ssid a d e p e ssoa l d e a trib u ir se n tid o à q u e la tra g é d ia , q u e e ra a p e n a s o com e ço d o p ior q u e a in d a e sta va p or vir.

Peirano

Se u s p a re n te s fora m a tin g id os n os e ve n tos re ce n te s n o Sri La n k a ?

Tambiah

Um irm ã o m a is ve lh o, q u e é m é d ico, vive e m C olom b o e te ve su a ca sa a ta -ca d a , m a s n in g u é m foi a tin g id o. O u tros m e m b ros d a m in h a fa m ília n ã o fora m a tin g id os e m C olom b o. Um a irm ã vive e m u m su b ú rb io cu ja p op u la çã o é m e -ta d e cin g a le sa e m e -ta d e -ta m il. Fe liz-m e n te , su a ca sa , q u e fica a o la d o d e u m a ca sa cin g a le sa , foi p ou p a d a p or-q u e a p rop rie tá ria cin g a le sa se a p roxi-m ou e ord e n ou q u e os d e sord e iros se a fa sta sse m . M a s m in h a irm ã te ve d e d e ixa r su a ca sa te m p ora ria m e n te e ir p a ra u m ca m p o d e re fu g ia d os, com su a filh a e su a n e ta . Existe m m u ita s p e ssoa s d e orig e m ta m il cu ja s ca sa s fora m q u e i-m a d a s, q u e tive ra i-m se u s n e g ócios a r-ru in a d os, q u e fora m d isp e rsa d a s a os m ilh a re s. N o p rin cíp io, a violê n cia visa -va d e stru ir o q u e a m a ioria con sid e ra -va va n ta g e n s d e sp rop orcion a is g oza d a s p e la m in oria ta m il. C om e ce i Eth n ic Fra-tricid e ... com o ob je tivo d e e xa m in a r a g ê n e se e o p roce sso d a violê n cia , e u se i o m a te ria l d isp on íve l p a ra re con stru ir a d in â m ica p olítica .

O livro su b se q ü e n te , Bu d d h ism Be tray e d ?21, é u m a con tin u a çã o d e ssa

(16)

-çã o d e m on g e s e líd e re s b u d ista s n o “ b u d ism o p olítico” . De fa to, n ã o é u m livro a fa vor d a m a ioria cin g a le sa d o Sri La n k a , e foi p roib id o. O b via m e n te , m u itos cin g a le se s (e xiste m e xce çõe s sig n ifica tiva s) p e n sa m n o livro com o te n d e n cioso d e vá rios m od os. M a s isso é in e vitá ve l q u a n d o a lg u é m te n ta co-m e n ta r a p olítica con te co-m p orâ n e a e p os-su i u m a p osiçã o p olítica . Ve jo e sse s d e sd ob ra m e n tos com o p a rte d e u m d iscu rso m od e rn o e d e ve m os n os a b rir ta n -to p a ra crítica s q u a n -to p a ra e log ios. N ã o m e in com od o com isso; o q u e m e im p orta é q u e e xiste u m g ru p o d e m on g e s e “ in te le ctu a is” a tivista s q u e cla m ou p e la p roib içã o d o livro, vilip e n -d ia n -d o-o com o “ u m a ta q u e a o Bu -d a e a o b u d ism o” . O livro n ão é u m a ta q u e a o Bu d a ou a o b u d ism o; é m in h a te n ta -tiva d e ca ra cte riza r o m od o p e lo q u a l o b u d ism o se d e sd ob rou h istorica m e n te n o Sri La n k a . C h e g a m a m e a cu sa r d e se r u m a g e n te te rrorista , m a s m u itos d os m e u s a cu sa d ore s n u n ca le ra m o livro. N o Sri La n k a , o livro torn ou -se u m jog u e te n a s m ã os d e p olíticos loca is d ire itista s d e te n d ê n cia s n e ofa scista s.

Peirano

E Le v e lin g Crow d s..., o ú ltim o livro d e ssa trilog ia , é u m a con tin u a çã o d e s-sa a n á lise …

Tambiah

Sim , m a s ta m b é m u m a e xte n sã o q u e in clu i e ve n tos q u e e stã o ocorre n d o n a Ín d ia , n o Pa q u istã o e n o Sri La n k a . Exa m in o a s q u e stõe s, a s con ve rg ê n cia s e d ife re n ça s q u e e n volve m os con flitos e tn on a cion a lista s e ta m b é m a b ord o a s im p lica çõe s d o u so d a violê n cia com o u m m od o d e a tu a çã o p olítica d e m ocrá -tica . Esp e ro q u e a p op u la çã o d o Sri La n k a ve n h a a com p re e n d e r q u e n ã o e stou d ize n d o q u e a p olítica e tn on a cio-n a lista se ja p e cu lia r a o cio-n a ciocio-n a lism o

b u d ista cin g a lê s ou a o n a cion a lism o ta m il. Te n h o te n ta d o con sid e ra r os con -flitos e tn on a cion a lista s e m te rm os m a is g e ra is, e e xp lica r o q u e sã o os m ovi-m e n tos e tn on a cion a lista s e q u e tip o d e p olítica d e se n volve m . Existe m d e te r-m in a d a s r-m a n e ira s a tra vé s d a s q u a is a s re la çõe s e n tre m in oria e m a ioria se d e se n volve m e crista liza m . E você n ã o te m m u ita sorte se se e n con tra d o la d o d a m in oria .

Peirano

G osta ria q u e foca lizá sse m os a s d ife -re n te s in se rçõe s d o tra b a lh o d os a n tro-p ólog os. Em ou tra s tro-p a la vra s: va le a p e n a se r a n trop ólog o fora d a s corre n -te s d om in a n -te s?

Tambiah

Acre d ito q u e sim , p ois u m a coisa q u e a S u b alte rn S ch ool in d ia n a ce rta m e n te e stá fa ze n d o é e scre ve r sob re o colon ia -lism o e os d e se n volvim e n tos p ós-colo-n ia is d e u m m od o q u e rom p e com o p ri-m a d o d e u ri-m ce rto tip o d e p e rsp e ctiva orie n ta lista e colon ia lista . Aliá s, e ssa s id é ia s ta m b é m in form a m a lg u n s e scri-tos a n trop ológ icos. Ele s e stã o te n ta n d o le r os e ve n tos q u e ocorre ra m n a Ín d ia b ritâ n ica n os te rm os d a a g e n d a su b a l-te rn a , q u e con l-te sta a ve rsã o b ritâ n ica oficia l d a h istória colon ia l.

Peirano

Um a d a s in flu ê n cia s m a rca n te s é G ra m sci.

Tambiah

(17)

Econ om y of th e Pe asan ts. Alg u n s h is-toria d ore s ca ra cte riza ra m ce rtos m ovi-m e n tos ca ovi-m p on e se s ocorrid os d u ra n te o colon ia lism o com o re sistê n cia le g ítim a , o q u e n ã o é u ítim a in te rp re ta çã o e n -con tra d a n a lite ra tu ra oficia l. O m e sm o p od e ria se r p e n sa d o e m re la çã o a o Bra -sil: tra ta -se d e u m g ra n d e p a ís, socia l e g e og ra fica m e n te m u ito d ife re n cia d o, d ota d o d e u m p a ssa d o colon ia l q u e con stitu i u m fé rtil te rre n o p a ra con d u -zir su a s p róp ria s con te sta çõe s e d iá lo-g os in te rn os sob re u m lo-g ra n d e n ú m e ro d e q u e stõe s re la cion a d a s com a con sti-tu içã o d o Esta d o-n a çã o, com o p lu ra lis-m o socia l e cu ltu ra l, “ e tn icid a d e ” , “ ra ça ” , e stra tifica çã o, id e n tid a d e e tc. Esse s d iá log os e con te sta çõe s sã o re le -va n te s n ã o a p e n a s p a ra o O cid e n te , m a s ta m b é m p a ra a Ásia . Você m e sm a p re viu isso q u a n d o fe z a com p a ra çã o e n tre in te le ctu a is e tra d içõe s in te le c-tu a is n o Bra sil e n a Ín d ia .

Peirano

Você m e n cion ou q u e d e p ois d e su a visi-ta a o Bra sil você com p re e n d e u m e lh or a s circu n stâ n cia s q u e p rod u ze m n ossa “ loca çã o” .

Tambiah

O Bra sil p a re ce p ossu ir a lg u m a s sin g u -la rid a d e s im p orta n te s. De u m ce rto p on to d e vista , é p a rte d e u m siste m a tria n g u la r: e stá e m re la çã o com os Esta d os Un id os e com a Eu rop a , e e ssa tria n g u la çã o forn e ce u m p on to va n ta joso e p e cu lia r p a ra o se u e n volvim e n -to com os ce n tros m e trop olita n os. N e s-se s-se n tid o, você s sã o o te rce iro com p o-n e o-n te d e sse d iá log o. Alé m d isso, o-n a Am é rica La tin a você s sã o d ife re n te s d os d e m a is p a íse s p orq u e só você s fa la m p ortu g u ê s e g ra n d e p a rte d a su a lite ra tu ra é e m p ortu g u ê s, d irig in d o-se à in te lig ê n cia loca l. Existe m d iá log os im p orta n te s e m su a lín g u a d e n tro d o

se u p róp rio p a ís, o q u e p a ra m im é u m a situ a çã o m u ito e sp e cia l.

(18)

d ife re n te s se g m e n tos d a p op u la çã o, n o n orte , n ord e ste e su l, fora m in te g ra d os d e form a coe rcitiva p e la b u rocra cia e p e la s Força s Arm a d a s. O s n ovos in te -le ctu a is, h istoria d ore s e cie n tista s socia is e stã o p e sq u isa n d o a s re a çõe s e re -sistê n cia s d a s p op u la çõe s loca is a e sse p roce sso d e ce n tra liza çã o. Acre d ito q u e a p a rtir d a a ssim ch a m a d a “ p e rife -ria ” , ou p a íse s d o “ Te rce iro M u n d o” , e sta m os e m via d e te r u m n ú m e ro cre s-ce n te d e p rod u çõe s in te le ctu a is q u e se rã o d ife re n te s d a q u e la s e la b ora d a s p e los a n tig os in te le ctu a is m e trop olita -n os.

Peirano

A e sse re sp e ito, com o você a va lia se u p róp rio tra b a lh o n a Ta ilâ n d ia ?

Tambiah

W orld Con q u e ror an d W orld Re n ou n -ce r é , e m -ce rto se n tid o, u m a n a rra tiva sob re o p roce sso d e con stru çã o d a n a çã o n a Ta ilâ n d ia , cob rin d o e ve n tos a té o in ício d a d é ca d a d e 70, p ou co a n te s d a e xp losã o d a re b e liã o e stu d a n -til e m 1973. Esse tra b a lh o n ã o lid a com a con te cim e n tos p olíticos re ce n te s, e n ã o h ou ve n e n h u m a ta q u e d os in te le c-tu a is ta ila n d e se s a o livro. H ou ve , sim , in te re sse n a n oçã o q u e d e se n volvi sob re a tra n siçã o d e u m a “ g alactic p olity ” p a ra u m a “ rad ial p olity ” . O li-vro se g u in te , sob re os m on g e s b u d ista s e o cu lto d os a m u le tos e m in te ra çã o com os p roce ssos p olíticos, corre sp on -d e a u m in te re sse m o-d e rn o e te ve u m im p a cto a p re ciá ve l. N ã o p rod u zi n e -n h u m tra b a lh o sig -n ifica tivo sob re a Ta ilâ n d ia re fe re n te a e ve n tos ocorrid os n o fin a l d os a n os 80 e 90. M a s, n os a n os 80, com e ce i u m e stu d o d e cin co w ats (com p le xos d e te m p los), e m Ba n coc, e u m ou tro – q u e ta lve z se ja a té m a is in te re ssa n te p a ra m im – sob re a m a ior ocu p a çã o d e Ba n coc, o ch a m a d o Klon g

Toe i, e stu d o q u e con tin u a in a ca b a d o. Aliá s, foi p or ca u sa d e sse in te re sse q u e tive von ta d e d e visita r a lg u m a s fa ve la s n o Rio.

C om e ce i a d ocu m e n ta r a s form a s d e vid a q u e vin h a m se con stitu in d o e m Klon g Toe i. A a titu d e d o Esta d o e d a s a u torid a d e s m u n icip a is e m re la çã o a os m ora d ore s é d e n e g lig ê n cia d e lib e ra d a , b a se a d a n a su p osiçã o d e q u e se tra ta d e crim in osos, tra fica n te s e p rostitu -ta s. Em b ora a lg u n s d e le s p ossa m e fe ti-va m e n te sê -lo, m u itos sã o op e rá rios d a con stru çã o civil, e m p re g a d os n o ca rre -g a m e n to e tra n sp orte n o p orto, ou , e s-p e cia lm e n te a s m u lh e re s, e m s-p re g a d a s n a in d ú stria , n a e m b a la g e m d e a lim e n tos e tc. Em ou tra s p a la vra s, e ssa s p e s soa s p a rticip a m d a e con om ia d e Ba n -coc com o tra b a lh a d ore s e sp e cia liza d os ou se m ie sp e cia liza d os. M in h a in te n -çã o é d e scre ve r e sse s tra ços p ositivos, e ta m b é m in ve stig a r com o e la s lid a m com os p rob le m a s e xiste n cia is e a s ta re fa s com a s q u a is se d e p a ra m e m u m a m b ie n te u rb a n o h ostil; com o e stã o a u m só te m p o m a n te n d o e tra n sfor-m a n d o a s p rá tica s socia is, ritu a is e ou tros ca p ita is socia is q u e trou xe ra m d a s á re a s ru ra is d e orig e m .

(19)

é u m e sp orte n a cion a l, e a m a ioria d os se u s p ra tica n te s ve m d os su b ú rb ios. Pa ra o in d ivíd u o, o cu ltivo d e sse tip o d e p roe za a tlé tica é u m p a sso p a ra a ob te n çã o d e fa m a e d in h e iro. Ta l ca r-re ira te m d u ra çã o b r-re ve , m a s o b oxe é o foco d e a p osta s in te n sa s e jog os d e a za r, q u e p rosp e ra m e m u m a a tm osfe -ra d e p ob re za te m p e -ra d a p e la sorte d e fortu n a s ca íd a s d o cé u .

Ao la d o d e sse , e xiste o ou tro e stu -d o, q u e já com p le te i m a s a in -d a n ã o re d ig i, sob re cin co w ats situ a d os e m d ife re n te s loca is d e Ba n coc. N a Ta ilâ n -d ia , a p a la vra w at re fe re -se a o te m p lo b u d ista e a o com p le xo d o m on a sté rio. Um d os w ats q u e p e sq u ise i fica loca li-za d o e m u m a zon a d e cla sse m é d ia ou cla sse m é d ia a lta , o se g u n d o e m u m a zon a d e cla sse op e rá ria ou cla sse m é d ia b a ixa , o te rce iro n o e xtre m o d o su b ú rb io d e Klon g Toe i, o q u a rto n o p rin -cip a l ce n tro a d m in istra tivo, e o q u in to n a zon a com e rcia l d e Ba n coc. C a d a w at a te n d e , a ssim , a u m se g m e n to d is-tin to d a p op u la çã o u rb a n a d a ca p ita l, e e m con ju n to fu n cion a m com o m ú ltip la s ja n e la s a b e rta s sob re a vid a socia l e re lig iosa d a cid a d e . Esse s tra b a lh os sob re a vid a u rsob a n a d e Ba n coc – o g ra n -d e a sse n ta m e n to p op u la r, os cin co w ats – sã o e stu d os e tn og rá ficos d e form a s loca is d e vid a , m a s e stã o con e cta d os à q u e stã o m a is a m p la d a g lob a liza çã o e d a s d istin ta s con se q ü ê n cia s d a in te ra -çã o d e in flu ê n cia s g lob a is e form a s loca is d e vid a .

Peirano

Em q u e se n tid o você p e n sa a m p lia r e ssa s id é ia s sob re a a b ord a g e m a n tro-p ológ ica d a s in flu ê n cia s g lob a is e d a s form a s loca is d e vid a ?

Tambiah

C re io q u e o p ote n cia l d o m é tod o a n tro-p ológ ico re sid e e m in ve stig a r d e q u e

m a n e ira força s g lob a is e m e trop olita n a s sã o re tra ta d a s a tra vé s d e form a s loca is d e vid a , e com o e m con tra p a rtid a sã o a d a p ta d a s p e la s form a s loca is a se u s p róp rios p rop ósitos, g e ra n d o cria tiva -m e n te se u s p a d rõe s d istin tivos. Ain d a n ã o com e ce i a con sid e ra r ta is fe n ôm e -n os com o p roce ssos tra -n s-n a cio-n a is e d iá sp ora s p op u la cion a is. M a s m e p a re ce q u e m u itos d os ch a m a d os tra ta m e n -tos p óm od e rn os d os p roce ssos tra n s-n a cios-n a is sã o e ts-n og ra fica m e s-n te su p e r-ficia is e e sp a rsos p orq u e d e sliza m sob re va sta s d istâ n cia s e m u itos lu g a re s se m p e n e tra r ve rtica lm e n te n a s form a s d e vid a q u e se p roce ssa m n os p la n os loca l e re g ion a l. De ce rto m od o, te n te i in corp ora r e m Le v e lin g Crow d s... a lg u n s tra -ços d a s con trib u içõe s p ós-m od e rn a s, e sp e cia lm e n te a s n oçõe s d e n a rra tiva e d e m u ltip licid a d e d e voze s e p e rsp e cti-va s, q u e le cti-va m a re su lta d os a b e rtos m a is d o q u e a con clu sõe s fe ch a d a s. Ao m e sm o te m p o, te n te i e scre ve r m e u te x-to e m u m a lin g u a g e m sim p le s e d ire ta d e m od o q u e u m p ú b lico m a is a m p lo q u e os a n trop ólog os p u d e sse com -p re e n d ê -lo. Um a d a s fra q u e za s d a -p ro-sa p ós-m od e rn a é q u e e la in d u z a o ja r-g ã o op a co, a p a la vra s con fu sa s, a fór-m u la s d e stin a d a s a p e n a s a os in icia d os. Pa la vra s d a m od a se rve m com o u m su b stitu to p a ra id é ia s com u n icá ve is. Um d os n ossos ob je tivos d e ve se r e xp re ssa r a s id é ia s e m u m a lin g u a g e m sim p le s, u m a lin g u a g e m q u e n ã o a n u le a com u n ica çã o. Alé m d o m a is, é u m a m á con ce p çã o p e n sa r q u e a u tore s com o Fou ca u lt, Ba k h tin e ou tros sã o p rofe ta s e e xe m p la re s d o p ós-m od e rn ism o. Ele s sã o fu n d a m e n ta is p a ra tod os n ós, m od e rn os.

Peirano

(20)

q u a lq u e r ve stíg io d e e xotism o. N o p ro-ce sso a a n trop olog ia se d issolve .

Tambiah

O q u e stion a m e n to p ós-m od e rn o d o p od e r a u tora l e d a ob je tivid a d e , d a re la çã o a ssim é trica d e p od e r e n tre o a n -trop ólog o e o “ ou tro” n a tivo, b e m com o a ê n fa se n a s com p re e n sõe s n e g ocia d a s e n tre o a n trop ólog o e os in form a n te s, te n d e ra m a d e se sta b iliza r, e a té m e s-m o su b ve rte r, a e scrita a n trop ológ ica , e sp e cia lm e n te n os Esta d os Un id os. M i-n h a visã o p a rticu la r é q u e os a i-n trop ólog os d e ve m p on d e ra r e ssa s con sid e ra çõe s, d ig e rir a s crítica s, e e n tã o p rosse -g u ir com se u tra b a lh o d e ca m p o e e s-crita a n trop ológ icos, q u e d e ve m in cor-p ora r cria tiva m e n te a s con sid e ra çõe s

p ós-m od e rn a s. Por ou tro la d o, d e ve m a d m itir e a ssu m ir q u e d ife re n te s for-m a s d e vid a p od e for-m se r d ocu for-m e n ta d a s e q u e a s circu n stâ n cia s e con te xtos d e cole ta d e d a d os e re p re se n ta çã o a u to-ra l sã o p a rte d o te xto. Se ria u m e rro d issolve r a a n trop olog ia com o d iscip li-n a ou re d u zi-la a coli-n froli-n tos d e e g os a l-ta m e n te p e rson a liza d os, q u e re ve la m m a is a s p re ocu p a çõe s n e u rótica s d e u m ou tro in va sor d o q u e a riq u e za d a s for-m a s d e vid a d a s ou tra s socie d a d e s, cu jo con h e cim e n to va i se m p re a p ro-fu n d a r e ilu m in a r n ossa s p róp ria s vid a s e socie d a d e s. Essa é a ra zã o e a ju stifi-ca çã o p a ra a p rá tistifi-ca d a a n trop olog ia .

Tra d u çã o: Ká tia M a ria Pe re ira d e Alm e id a

Re visã o té cn ica : M a riza Pe ira n o

Notas

1 “ Se cu la riza tion of Fa m ily Va lu e s in

C e ylon ” . A m e rican S ociolog ical Re v ie w , J u n e 1957.

2 “ Th e Stru ctu re of Kin sh ip a n d its Re

la-tion sh ip to La n d Posse ssion a n d Re sid e n ce in Pa ta Du m b a ra , C e n tra l C e ylon ” . Jou rn al

of th e Roy al A n th rop olog ical In stitu te ,

88(1):21-44, 1958.

3 Th e Disin te g ratin g Villag e : Re p ort of

a S ocio-Econ om ic S u rv e y (e m cola b ora çã o

com N . K. Sa rk a r). C olom b o: C e ylon Un ive r-sity Pre ss, 1957.

4 LEAC H , E. R. “ An An th rop olog ist’s

Re fle ction s on a Socia l Su rve y” . In : D. G. J on g m a n s e P. C . W. G u tk in d (org s.), A n th

ro-p olog ists in th e Fie ld . Va n G orcu m &amro-p; C om ro-p .

N . V., 1967.

5 “ Polia n d ry in C e ylon ” . In : Von Fu re

r-H a im e n d orf (org .), Caste an d Kin in N e p al,

In d ia an d Ce y lon . N e w York : Asia Pu b lish

-in g H ou se , 1966.

6 “ A g r ic u lt u r a l E x t e n s io n a n d O b sta

-cle s to Im p rove Ag ricu ltu re in G a l O ya Pe a s-a n t C olon izs-a tion Sch e m e ” . Proce e d in g s of

th e S e con d In te rn ation al Con fe re n ce of Eco-n om ic H istory , Aix-e Eco-n Prove Eco-n ce , 1962.

7 Le v e lin g Crow d s. Eth n on ation alist

Con flicts an d Colle ctiv e Viole n ce in S ou th A sia. Be rk e le y: Un ive rsity of C a liforn ia Pre ss,

1996.

8 Bu d d h ism an d th e S p irit Cu lts in

N orth e ast Th ailan d . C a m b rid g e : C a m b rid g e

Referências

Documentos relacionados

Este artigo é um exame crítico de três premissas que dominaram e viciaram o debate recente sobre divisão racial e pobreza urbana nos Estados Unidos: a) diluir a noção de gueto

Disse rta tion in An th rop olog y, Sta n ford Un ive rsity... Be rk e le y: Un ive rsity of C a liforn ia

O encanto de La Souffrance à Distance reside em primeiro lugar no fato de que Boltanski se detém aí, justamente, em uma sutilíssima recu- peração das condições de emergência

Os cat álogos como document os de ident idade... BO URDIEU ,

Como eu dizia, a nova geração de alunos de Park constituiu o corpo do- cente do Departamento de Sociologia da Universidade de Chicago: Hughes, Blumer, Wirth e Redfield, que estava

[r]

Badiou define a “ética de uma verdade” como o “que dá consistência à presença de alguém na composição de um sujeito que induz o processo dessa verdade” (:57).. Ora, o

Como vincular, então, essa constru- ção à noção estruturalista de incesto e ao valor funcional de sua proibição? Héritier apresenta seu trabalho como complementar à teoria de