• Nenhum resultado encontrado

Mana vol.4 número2

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2018

Share "Mana vol.4 número2"

Copied!
8
0
0

Texto

(1)

Viveiros de Cast ro

Ve jo q u e se tra ta a q u i [“ Volta s a o Pa ssa d o” ] d e su a s re la çõe s com M e rle a u -Pon ty…

Lévi-St rauss

O s a u tore s d ize m q u e M e rle a u -Pon ty d e u a s costa s p a ra m im . O q u e lh e s a tra-p a lh ou e n orm e m e n te , é cla ro, é q u e M e rle a u -Pon ty h a via p u b lica d o u m te x-to m u ix-to ca loroso a m e u re sp e ix-to. En tã o, e le s d ize m : “ e le p a re ce ca loroso, m a s is-so é fa lis-so; n a re a lid a d e , tra ta -se d e u m te xto q u e é p rofu n d a m e n te h ostil a Lé -vi-Stra u ss, e q u e m a rca d ive rg ê n cia s fu n d a m e n ta is” . O q u e os a u tore s n ã o sa b ia m é q u e o a rtig o d e M e rle a u -Pon ty é o m e m oria l q u e e le le u p e ra n te a a s-se m b lé ia d os p rofe ssore s d o C ollè g e d e Fra n ce p a ra a cria çã o d e m in h a cá te d ra .

Viveiros de Cast ro

M a s e m “ De M a u ss a C la u d e Lé vi-Stra u ss” n ã o se a ch a n e n h u m a crítica .

Lévi-St rauss

Pois se e ra o m e m oria l p a ra a cria çã o d e m in h a cá te d ra …

Viveiros de Cast ro

N ota -se h oje u m a re tom a d a d o in te re s-se p or M e rle a u -Pon ty e n tre os a n trop ó-log os.

Lévi-St rauss

Ele e stá e fe tiva m e n te re torn a n d o, e isso m e d e ixa m u ito con te n te .

Viveiros de Cast ro

A p rop ósito – ve jo q u e o te m a fig u ra e m su a re sp osta –, p or q u e p e n sa o se n h or q u e su a d istin çã o e n tre “ h istória q u e n te ” e “ h istória fria ” d e u lu g a r a ta n ta in -com p re e n sã o, sob re tu d o n os p a íse s d e lín g u a in g le sa ?

Lévi-St rauss

Porq u e n in g u é m se d e u a o tra b a lh o d e re fle tir. H a via u m a ve lh a d istin çã o, p o-vos com h istória e p oo-vos se m h istória , e n tã o e le s d ize m q u e m in h a d istin çã o é id ê n tica a e ssa …

Viveiros de Cast ro

Ta l m a l-e n te n d id o n ã o se d e ve ria à a s-sim ila çã o d e su a d istin çã o a id é ia s d e q u e a a n trop olog ia a n g lo-sa xã q u e ria se livra r: M a lin ow sk i, Ra d cliffe -Brow n , a ê n fa se n a sin cron ia e tc.?

Lévi-St rauss

M a s fora m e le s q u e con g e la ra m e ssa s socie d a d e s, n ã o e u !

Viveiros de Cast ro

Ag ora e ssa s socie d a d e s “ fria s” p a re -ce m e sta r e sq u e n ta n d o, n ã o é m e sm o?

Lévi-St rauss

Sim , é ju sta m e n te o q u e d ig o e m m e u a rtig o: e la s e stã o e sq u e n ta n d o, a o p a s-so q u e a s n ossa s e sfria m . N a Fra n ça is-so é m u ito cla ro: o in te re sse p e lo p a trim ôn io, os e sforços p a ra se re e n con tra -re m a s ra íze s…

EN TREVISTA

LÉVI-STRAUSS N OS 90

A AN TROPOLOGIA DE CABEÇA PARA BAIXO

(2)

Viveiros de Cast ro

Diz-se com fre q ü ê n cia , n os Esta d os Un id os, q u e os cu ltu ral stu d ie s vã o a ca -b a r com a a n trop olog ia , o q u e p e n sa o se n h or?

Lévi-St rauss

C om e fe ito, fa lo ju sta m e n te d isso e m m in h a re sp osta … O a rtig o d os Te m p s

M od e rn e s d iz q u e a a n trop olog ia m

o-d e rn a é Rosa lo-d o… E q u e a g ora é só isso q u e in te re ssa …

Viveiros de Cast ro

E o q u e p e n sa o se n h or d isso?

Lévi-St rauss

M a s o q u e p osso p e n sa r d isso?… (risos).

Viveiros de Cast ro

C om e fe ito, p a re ce -m e q u e h á a lg u n s con ce itos-ch a ve d a a n trop olog ia q u e h oje e stã o a p on to d e se torn a r im p ro-n u ro-n ciá ve is: d ife re ro-n ça , a lte rid a d e … Ele s a g ora sã o p olitica m e n te su sp e itos.

Lévi-St rauss

A a n trop olog ia virou d e ca b e ça p a ra b a ixo, se m d ú vid a . Se ria p re ciso re colo-cá -la d e p é . M a s isso n ã o se ria n e m u m p ou co p olitica m e n te corre to…

Viveiros de Cast ro

C om o o se n h or vê os re su lta d os ob tid os p e la s n ova s te n d ê n cia s cog n itivista s n a a n trop olog ia ? Ela s e stã o cu m p rin d o o p rog ra m a q u e o se n h or tra çou , d e re for-m u la r a a n trop olog ia cofor-m o u for-m a p sico-log ia ?

Lévi-St rauss

Sim , m a s tra ta va se d e a lg o m u ito m e -n os a m b icioso, q u a -n d o m e e xp rim i a s-sim … Pe n so q u e o q u e fa ze m os cog n i-tivista s é m u ito in te re ssa n te ; h ou ve p rog re ssos in con te stá ve is. O p e rirog o, e n tre -ta n to, é q u e e le s e ste ja m a cria r u m a

n ova e scolá stica , e q u e tu d o isso se tor-n e tã o a b stra to q u e … N ã o p osso m a is a com p a n h a r o q u e ve m se n d o fe ito, e n ã o p re te n d o fa ze r d isso u m a rg u m e n -to, m a s, d e m od o g e ra l, m in h a im p re s-sã o é q u e o cog n itivism o com e ça a p e r-d e r o con ta to com a re a lir-d a r-d e .

Viveiros de Cast ro

O se n h or n ã o p e n sa e n tã o q u e os re su l-ta d os se ja m e n cora ja d ore s? N a Fra n ça , p or e xe m p lo, te m os a s p e sq u isa s d e Sp e rb e r…

Lévi-St rauss

Assim m e p a re ce , m a s… Isso é p rova ve lm e n te u m a q u e stã o d a id a d e q u e te -n h o e d a é p oca a q u e p e rte -n ço, m a s o com e ço m e p a re ce te r sid o m u ito m a is in te re ssa n te d o q u e o q u e se fa z h oje e m d ia . Q u a n to a Sp e rb e r, n ã o com p re e n d o n a d a d o q u e e le e scre ve ! En -fim , e ssa h istória d e e p id e m iolog ia , isso m e p a re ce u m a ta l volta a o p a ssa d o…

Viveiros de Cast ro

Em g e ra l, o se n h or crê q u e a e tn olog ia fa z u m a g ra n d e volta a o p a ssa d o?

Lévi-St rauss

N ã o, e u m e d irig ia a os Te m p s M od e

r-n e s, e m p a rticu la r. C re io q u e h á coisa s

(3)

n os d ize m q u e e ssa s socie d a d e s n ã o sã o d ife re n te s d a n ossa , q u e e la s tê m a m e s-m a h istória q u e a n ossa e tc., e sta n ã o é a b solu ta m e n te a q u e stã o. O q u e p e d ía m os a e ssa s socie d a d e s q u e e stu d á va -m os é q u e e la s n ão n os d e v e sse -m n ad a: q u e e la s re p re se n ta sse m e xp e riê n cia s h u m a n a s com p le ta m e n te in d e p e n d e n -te s d a n ossa . À p a r-te isso, e la s p od e m te r tod a s a s h istória s q u e se q u e ira , m a s e ssa n ã o é a q u e stã o. De ve m -n os e la s o q u e sã o, ou n ã o? Se e la s n os d e ve m , e la s n os in te re ssa m m od e ra d a m e n te ; se e la s n ã o n os d e ve m , e la s n os in te re ssa m a p a ixon a d a m e n te .

Viveiros de Cast ro

N e sse ca so, à m e d id a q u e com e ça m a n os d e ve r m u ito, e la s n os in te re ssa ria m ca d a ve z m e n os?

Lévi-St rauss

Ela s se torn a m ob je to d e ou tra s p e sq u i-sa s, d e ou tra s d iscip lin a s. Se você m e p e rm ite u m a com p a ra çã o m u sica l, e u d iria q u e a a n trop olog ia ta l com o a con -ce b o, com o a con h e ci, com o n ossos m e s-tre s a p ra tica ra m , e ra ton a l, e a g ora e la se torn ou se ria l. Isto q u e r d ize r q u e a s socie d a d e s h u m a n a s n ã o sig n ifica m m a is n a d a fora d e su a s re la çõe s re cíp ro-ca s. Porq u e a n ossa se e n fra q u e ce u , p orq u e e la m ostrou se u s vícios, p orq u e a s ou tra s com e ça ra m a trilh a r o m e sm o ca m in h o q u e a n ossa – isso é com o a s n ota s e m u m siste m a d od e ca fôn ico, e la s n ã o tê m m a is u m fu n d a m e n to a b solu to, e la s e xiste m a p e n a s u m a s e m re la çã o à s ou tra s. En fim , é a ssim q u e a s coisa s sã o, te re m os u m a ou tra a n trop olog ia , com o a m ú sica se ria l é u m a ou tra m ú sica . Um a a n trop olog ia q u e se rá tã o d ife re n te d a a n trop olog ia clá ssica com o a m ú sica se -ria l é d ife re n te d a m ú sica ton a l.

Viveiros de Cast ro

En tã o o se n h or n ã o a cre d ita n o fim d a

a n trop olog ia , m a s e m u m a m u ta çã o?

Lévi-St rauss

De fa to, n ã o a cre d ito, e p or vá rios m oti-vos. O p rim e iro é q u e h á a in d a a lg u m a s p ossib ilid a d e s, com o você m e sm o d e -m on strou co-m os Ara w e té , De scola co-m os J íva ro… N e m tu d o e stá a ca b a d o; va i a ca b a r log o, m a s e n fim … n ã o e stá com p le ta m e n te a ca b a d o. Em se g u n d o lu -g a r, h á a in d a , e m tod a p a rte , u m a q u a n tid a d e d e coisa s a re b u sca r, coisa s q u e fora m , d ig a m os a ssim , n e g lig e n cia d a s, e q u e se p od e re colh e r, q u e é p re -ciso re colh e r. O te rce iro m otivo, é q u e e sse s p ovos m e sm os vã o e m b re ve d a r orig e m a e ru d itos, a h istoria d ore s d e su a s p róp ria s cu ltu ra s, e a ssim a q u ilo q u e foi n ossa a n trop olog ia va i se r a p ro-p ria d o ro-p or e le s, e e la se rá a lg o in te re s-sa n te , e im p orta n te . En tã o, n e m tu d o e stá a ca b a d o; isto p osto, a ve lh a con -ce p çã o d e a n trop olog ia e stá m orta .

Viveiros de Cast ro

En tã o, d e u m la d o, h á e ssa s m u d a n ça s ob je tiva s, e ssa s socie d a d e s q u e se a p ro-xim a m d a n ossa ; d e ou tro, e n o p la n o te órico, h á ou tra e sp é cie d e a b e rtu ra – p e n so a in d a n os cog n itivista s –, a p rom e ssa d e q u e fin a lrom e n te p od e re rom os fa -la r d a C u ltu ra com o u m ob je to n a tu ra l: a s ca p a cid a d e s cog n itiva s d a e sp é cie e tc.

Lévi-St rauss

Se m d ú vid a , m a s sob a con d içã o d e q u e n ã o se p re te n d a ch e g a r a m a is n a d a q u e a re su lta d os d e ord e m form a l. O s con te ú d os, isso con tin u a a se r h istória , a e xp e riê n cia d os h om e n s n o cu rso d o te m p o. M a s q u e tod os te n h a m os o m e s-m o cé re b ro, e q u e e sse cé re b ro é fa b ri-ca d o d o m e sm o m od o, sim , sim …

Viveiros de Cast ro

(4)

se o e stru tu ra lism o e ra u m a te n ta tiva d e m a n te r u n id a s a e xp e riê n cia h istórica e a form a , o p a rticu la r e o u n ive rsa l, o q u e ve m os h oje é q u e e sse s d ois la d os e stã o ca d a ve z m a is se p a ra d os, se n ã o m e sm o e m g u e rra a b e rta …

Lévi-St rauss

Sim , isso é p rofu n d a m e n te ve rd a d e iro. O va lor d e M e rle a u -Pon ty, ju sta m e n te , é q u e e le se m p re p rocu ra va m a n te r o la ço.

Viveiros de Cast ro

O se n h or vê com sim p a tia os e stu d os re ce n te s q u e foca liza m os m od os d e co-m u n ica çã o: a d istin çã o e n tre o ora l e o e scrito, a s con d içõe s d e m e m oriza çã o e tc.?

Lévi-St rauss

N ã o te n h o a com p a n h a d o m u ito d e p e r-to. A q u e você e stá re fe rin d o-se ?

Viveiros de Cast ro

Aos tra b a lh os d e J a ck G ood y, d e n tre ou tros; à s p e sq u isa s q u e p rocu ra m d e d u zir vá ria s ca ra cte rística s d a s socie d a -d e s p rim itiva s a p a rtir -d a s con -d içõe s -d e tra n sm issã o d o sa b e r, e e m p a rticu la r d a s p rop rie d a d e s d a com u n ica çã o e x-clu siva m e n te ora l.

Lévi-St rauss

M a s isso m e p a re ce u m tru ísm o. O u é u m tru ísm o, ou é fa lso.

Viveiros de Cast ro

C om e fe ito, e ssa s te n d ê n cia s m e p a re -ce m m a rca d a s p or u m g ra n d e form a lis-m o, e p ou co ca p a ze s d e e n xe rg a r a s e n orm e s d ife re n ça s in te rn a s a ca te g oria s tã o va sta s e va g a s com o “ socie d a -d e s -d e tra -d içã o ora l” .

Lévi-St rauss

Tu d o isso é re a lm e n te a b su rd o. Assim

ta m b é m a s com p a ra çõe s q u e se fa ze m a tu a lm e n te … os se m in á rios e n tre m e la n e sia n ista s e a m a zon ista s… Isso m e p a -re ce m u ito frá g il.

Viveiros de Cast ro

Por q u e o se n h or p e n sa a ssim ?

Lévi-St rauss

O s a m e rín d ios sã o re stos, sã o fra g m e n -tos d e socie d a d e s q u e vive ra m vá rios sé cu los d e d ra m a e d e stru içã o. O s m e -la n é sios, e m con tra p a rtid a , sã o g e n te q u e e sta va a b solu ta m e n te in ta cta n o m om e n to e m q u e se os d e scob riu . O q u e se p od e tira r d e ssa s com p a ra çõe s? Fa ze m -se corre la çõe s… vi isso ou tro d ia , já n ã o m e le m b ro on d e , u m a corre -la çã o e n tre o u so d e b e b id a s a lcoólica s e a d e n sid a d e d a p op u la çã o. N a Am é ri-ca u sa va m -se su b stâ n cia s in toxiri-ca n te s p orq u e a p op u la çã o e ra d isp e rsa ; n a M e la n é sia e la s n ã o se ria m n e ce ssá ria s p orq u e a p op u la çã o e ra m u ito d e n sa …

Viveiros de Cast ro

Q u a l a lóg ica d e ssa corre la çã o?

Lévi-St rauss

Pois se os m e la n é sios u sa va m cog u m e los a lu cin óg e n os, a u se n te s e n tre os ín -d ios su l-a m e rica n os, e se n o su -d e ste a siá tico, on d e a p op u la çã o é d e n sa , to-m a to-m -se b e b id a s a lcoólica s a va le r…

Viveiros de Cast ro

Fa la n d o n a Am a zôn ia , com o o se n h or vê a p a isa g e m d o a m e rica n ism o con -te m p orâ n e o?

Lévi-St rauss

(5)

a g ora , ve m os u m a d a s e scola s m a is b ri-lh a n te s d a a tu a lid a d e .

Viveiros de Cast ro

Foi e m g ra n d e p a rte g ra ça s a o se n h or q u e isso ocorre u .

Lévi-St rauss

N ã o, n ã o, isso te ria a con te cid o d e q u a lq u e r m a n e ira . O s m e ios d e com u n ica -çã o tive ra m m u ito a ve r com isso. Se os Esta d os Un id os e stive ra m à fre n te d a a n trop olog ia d u ra n te u m ce rto p e ríod o, foi p orq u e os ín d ios e sta va m n o m e sm o p a ís q u e os a n trop ólog os, e e ra re la tiva -m e n te fá cil ir a té e le s. O Bra sil se a ch a-va , n o p e ríod o e m q u e a li vivi, n a vé s-p e ra d a Se g u n d a G u e rra , n a m e sm a si-tu a çã o: os p ovos in d íg e n a s e m se u te r-ritório, p od ia -se ir a té lá se m m u ita d ifi-cu ld a d e .

Viveiros de Cast ro

M a s m in h a im p re ssã o é q u e o im p u lso d a e tn olog ia b ra sile ira d e u -se n os a n os 60, ju sta m e n te q u a n d o se u s tra b a lh os sob re a m itolog ia a m e rín d ia vie ra m a se r p u b lica d os.

Lévi-St rauss

Eu re cu a ria u m p ou co m a is, m a s se vo-cê p e n sa a ssim , ta n to m e lh or…

Viveiros de Cast ro

Pa re ce -m e , d e q u a lq u e r m od o, q u e foi n os ú ltim os trin ta a n os q u e se a tin g iu u m a m a ssa e tn og rá fica crítica .

Lévi-St rauss

E foi se m d ú vid a a con trib u içã o b ra si-le ira a p rin cip a l re sp on sá ve l p or isso. Aviste i-m e on te m com u m cole g a d e Sa n tia g o d o C h ile . Ele m e d izia : n ã o con se g u im os form a r e tn ólog os, os e stu -d a n te s n ã o q u e re m se r e tn ólog os. Isso n ã o lh e s in te re ssa m a is. E con tu d o, m e d izia e le , o q u e e stá a con te ce n d o com

os ín d ios n o C h ile é e n orm e m e n te in te -re ssa n te .

Viveiros de Cast ro

E o q u e p e n sa o se n h or sob re a s p e sq u sa s re ce n te s e m a rq u e olog ia a m a zôn ica ? Irã o e la s re a lm e n te m od ifiica r a im a -g e m n ã o só d o p a ssa d o, m a s ta m b é m d o p re se n te d a Am a zôn ia ?

Lévi-St rauss

Tu d o d e p e n d e d o q u e va i a con te ce r n os a n os vin d ou ros. Pod e m u ito b e m se r q u e se e n con trou tu d o q u e h á a e n con -tra r. Pa re ce -m e q u e a s coisa s com e ça m a ir m a is d e va g a r, e fe tiva m e n te . A m e -n os q u e se fa ça m -n ova s e se -n sa cio-n a is d e scob e rta s.

Viveiros de Cast ro

O se n h or, já e m 1952, fa la va e m cu ltu -ra s com p le xa s n a vá rze a a m a zôn ica .

Lévi-St rauss

M a s e ra a lg o p u ra m e n te in tu itivo, n ã o tin h a ou tro va lor q u e o d e u m fe e lin g ….

Viveiros de Cast ro

E q u a n to a os p rob le m a s d a d a ta d e ch e -g a d a d os h u m a n os n a s Am é rica s? Q u ã o lon g e o se n h or p e n sa q u e e sta d a ta se rá re cu a d a ?

Lévi-St rauss

Evid e n te m e n te , a s d e scob e rta s d e M on te Ve rd e , n o C h ile , sã o e xtra ord in a ria -m e n te p e rtu rb a d ora s*. Se ria a b su rd o fa ze r p re d içõe s, e n tre ta n to.

Viveiros de Cast ro

Q u a l é se u fe e lin g , d e q u a lq u e r m od o?

Lévi-St rauss

Ah , n e sse s a ssu n tos h á ta l d ose d e w ish

-fu l fe e lin g … M a s 50 m il a n os se ria u m a

(6)

Am é rica , o q u e foi su ste n ta d o p or a l-g u n s, com o Lu m le y, q u e u m a ve z fe z u m a n ota a e sse re sp e ito p a ra a Aca d e -m ia d e C iê n cia s…. De q u a lq u e r -m a n e ira , e le n ã o se ria d e g ira n d e in te re sse p a -ra n ós e tn ólog os, p orq u e o H om o e re

ctu s n ã o e sta va m a is lá q u a n d o os a m e

rín d ios ch e g a ra m … Q u a n to a o p ovoa -m e n to a -m e rín d io, a lg o co-m o 50 -m il a n os p a re ce ra zoá ve l. Pie rre G ou rou , q u e e ra … d ig o e ra , m a s e le n ã o e stá m orto, e n fim , e le e stá tã o id oso q u e n ã o é m a is p ossíve l se com u n ica r com e le – h á u n s d e z a n os, q u a n d o n os vía m os m u ito, G ou rou d izia q u e h a via a rg u m e n tos g e og rá ficos a b solu tos e m fa vor d e u m a ch e g a d a a n te rior a 45 m il a n os, d e vid o a q u e stõe s re la cion a d a s à circu la çã o d a s á g u a s d o Ártico e m d ire çã o a o Pa cífico.

Viveiros de Cast ro

Em u m a con h e cid a p a ssa g e m d e O Cru

e o Coz id o, o se n h or d iz q u e a Am é rica

in d íg e n a foi “ u m a Id a d e M é d ia q u e n ã o te ve su a Rom a ” . N ã o se p od e ria d ize r, e n tre ta n to, q u e e la te ve su a Ate n a s – n ã o n o se n tid o g e og rá fico, m a s e sp iri-tu a l? Pois se u tra b a lh o sob re a m itolog ia d e m on stra a e xistê n cia d e u m siste -m a p a n -a -m e rica n o d e p e n sa -m e n to.

Lévi-St rauss

H á in con te sta ve lm e n te u m siste m a d e p e n sa m e n to. O q u e coloca m u itos p ro-b le m a s: isso su p õe q u e e sse s p ovos to-d os circu la ra m m u ito m a is to-d o q u e n ós im a g in a m os, e e m tod os os se n tid os.

Viveiros de Cast ro

C om o o se n h or vê o e sta d o a tu a l d os e s-tu d os sob re o p a re n te sco? Esta ría m os vive n d o u m a fa se d e re cu o d e in te re sse n o te m a ?

Lévi-St rauss

Pe n so q u e sim ; h á coisa s m a is in te re s-sa n te s a fa ze r, a g ora …

Viveiros de Cast ro

N os ú ltim os a n os, ce rta s n oçõe s q u e d e -se m p e n h a m u m p a p e l ce n tra l e m su a ob ra sob re o p a re n te sco, com o re cip ro-cid a d e e troca , tê m re ce b id o m u ita s crí-tica s.

Lévi-St rauss

Sim , sim , te n h o a ssistid o a isso u m p ou -co d e lon g e … M a s e n fim , q u a n d o a l-g u é m com o G od e lie r a cre d ita te r fe ito u m a g ra n d e d e scob e rta q u a n d o d iz q u e n e m tu d o se troca … G ra n d e n ovid a d e … M a s é cla ro q u e n e m tu d o se troca – n a -tu ra lm e n te ! Sa b ía m os d isso d e sd e q u e Boa s e xp licou q u e e n tre os p ovos d a costa n oroe ste h a via b e n s in a lie n á ve is, a lé m d a q u e le s q u e se a lie n a m …

Viveiros de Cast ro

Pa re ce -m e q u e a lg u n s d e sloca m e n tos im p orta n te s se p rod u zira m n e ssa re vi-sã o crítica . Tom e m os a n oçã o d e troca . N a s Estru tu ras Ele m e n tare s e la d e sig -n a va u m a i-n stitu içã o e m p írica , m a s ta m b é m e sob re tu d o u m p rin cíp io. M i-n h a im p re ssã o é q u e , a g ora , re d u z-se a troca a u m a in stitu içã o, q u e se p od e e n -con tra r a li ou a colá , m a s q u e n ã o é ce r-ta m e n te u m u n ive rsa l.

Lévi-St rauss

Você te m tod a a ra zã o. C re io q u e o q u e a con te ce n e sse d om ín io, e e m m u itos ou tros, é q u e a s p e ssoa s n ã o tê m m a is cu ltu ra , e q u e e la s se a ch a m n a m e sm a situ a çã o in te le ctu a l d e u m sé cu lo e m e io a trá s, m a is ou m e n os.

Viveiros de Cast ro

O se n h or p e rm a n e ce a cre d ita n d o q u e a n oçã o d e troca q u e o se n h or p rop ôs n a s

Estru tu ras Ele m e n tare s é a d e q u a d a ?

Lévi-St rauss

(7)

n os p e rm ite sim p lifica r o p rob le m a , isso é tu d o. N ã o m e p e rg u n to se e m ta l ou ta l ca so, n e ste ou n a q u e le p ovo… e n -fim , q u a n ta s coisa s se troca m ou n ã o se troca m !

Viveiros de Cast ro

E sob re a cé le b re d istin çã o e n tre n a tu -re za e cu ltu ra , e la ta m b é m é b a sta n te d iscu tid a .

Lévi-St rauss

Ain d a n ã o p u d e le r o livro org a n iza d o p or De scola , q u e e le a ca b a ju sta m e n te d e m e d a r**. M a s p e n so q u e h á vá rios m a l-e n te n d id os. Em p rim e iro lu g a r, e le [De scola ] coloca o p rob le m a e m te rm os e xclu siva m e n te sin crôn icos. Em te rm os d ia crôn icos, tod a s a s socie d a d e s q u e con h e ce m os p e n sa m q u e h ou ve u m a é p oca e m q u e os h om e n s vivia m n o e s-ta d o d e n a tu re za a n te s d e a lca n ça r o e sta d o d e socie d a d e . Q u a n d o lh e op o-n h o e ste a rg u m e o-n to, De scola m e re s-p on d e : m a s n e sse e sta d o d e n a tu re za tu d o – os a n im a is e os h om e n s – e sta va con fu n d id o. Se m d ú vid a , tu d o e sta va con fu n d id o, m a s, ju sta m e n te , e ra n e -ce ssá rio q u e os a n im a is e os h om e n s se se p a ra sse m . Em se g u n d o lu g a r, cre io q u e , q u a n d o se d iz q u e a d istin çã o e n -tre n a tu re za e cu ltu ra é a lg o p róp rio d o p e n sa m e n to ocid e n ta l, h á u m e q u ívoco: n ã o é a d istin çã o e m si q u e é ocid e n ta l, m a s u m a ce rta atitu d e d ia n te d a n a tu -re za . Ta l a titu d e , com e fe ito, n ã o e xiste e n tre os p ovos e stu d a d os p e los e tn ólo-g os. M a s, d o fa to d e e sse s p ovos se n ti-re m a n e ce ssid a d e d e d e scob rir u m a e s-p é cie d e a rb itra g e m e n tre a n a tu re za e a cu ltu ra , u m m e io d e fa zê -la s coa b ita r d e m a n e ira sa tisfa tória , n ã o se d e d u z d e m od o a lg u m q u e e le s ig n ore m a op osiçã o. Ele s sim p le sm e n te a re solve -ra m d e u m a form a d ife re n te d a e scolh i-d a p e lo ocii-d e n te , o q u a l n e g a p u ra e sim p le sm e n te os d ois te rm os. O s m itos

in d íg e n a s p rocu ra m m ostra r com o a cu ltu ra se e n te n d e com a n a tu re za .

Viveiros de Cast ro

Ad m itin d ose a p re se n ça d e u m a d istin çã o e n tre n a tu re za e cu ltu ra n o p e n sa -m e n to in d íg e n a , e la d e q u a lq u e r -m od o p a re ce in ve rte r n ossa ve rsã o clá ssica d a m e sm a d istin çã o, e isso ta n to d o p on to d e vista d ia crôn ico com o sin crôn ico. Asim , con ce b e m os a cu ltu ra com o se con stitu in d o h istorica m e n te a p a rtir d a n a tu -re za , e a h u m a n id a d e com o e m e rg in d o d e u m fu n d o g e ra l d e a n im a lid a d e …

Lévi-St rauss

M a s e ssa é u m a visã o cie n tífica , n ã o u m a visã o b íb lica …

Viveiros de Cast ro

N os te rm os e m q u e a form u le i, e la m e p a re ce ca ra cte riza r a n te s o e volu cion is-m o p op u la r ocid e n ta l, q u e é d a ord e is-m d o m ito, q u e a te oria cie n tífica d a e volu çã o. E n e sse s te rm os, h a ve ria u m con -tra ste com a m itolog ia a m e rín d ia . C o-m o o se n h or o-m e so-m o ob se rvou e o-m A

O le ira Ciu m e n ta, e ssa m itolog ia p ostu

-la q u e a h u m a n id a d e é o fu n d o com u m d os se re s, e q u e os a n im a is a tu a is sã o h u m a n os tra n sform a d os. N e sse ca so, n ã o é a cu ltu ra q u e se se p a ra d a n a tu -re za , m a s o con trá rio.

Lévi-St rauss

Sim , d e m od o g e ra l con cord o com isso. Pe n so a p e n a s q u e se ria p re ciso m a tiza r u m p ou co su a form u la çã o, p orq u e e la n ã o se e n con tra , n e sse s te rm os, e m to-d a p a rte .

Viveiros de Cast ro

(8)

Notas

* Lé vi-Stra u ss e stá -se re fe rin d o à s p e s-q u isa s d irig id a s p or Tom Dille h a y e m M on te Ve rd e , C h ile , q u e e sta b e le ce ra m u m a d a ta d e ocu p a çã o h u m a n a e m torn o d e 25.000 a .C .

**P. De scola e G . Pá lsson (org s.), N atu re

an d S ocie ty : A n th rop olog ical Pe rsp e ctiv e s,

Lon d on , Rou tle d g e , 1996.

Lévi-St rauss

A re p re se n ta çã o d a física p a re ce m u ito m a is, n o fu n d o, com o q u e n o ca so in d í-g e n a ch a m a ría m os u m a sob r e n a tu re za . N ós con sid e ra m os q u e o m u n d o d a físi-ca é m a is ve rd a d e iro q u e o m u n d o d a e xp e riê n cia , m a s a o m e sm o te m p o a d -m iti-m os q u e n ã o co-m p re e n d e -m os n a d a d e le . N osso m u n d o físico é n ossa sob re -n a tu re za .

Viveiros de Cast ro

O se n h or se re fe re e sp ora d ica m e n te à n oçã o d e sob re n a tu re za e m su a s a n á li-se s d a m itolog ia a m e rín d ia . C om o e la se d isp oria e m re la çã o à d istin çã o e n tre n a tu re za e cu ltu ra ?

Lévi-St rauss

C om e fe ito, isto é a lg o sob re o q u a l n ã o re fle ti o su ficie n te . Re con h e ço q u e d e ve ria tê lo fe ito. M a s n ã o te n h o u m p e n -sa m e n to cla ro sob re isso; n ã o ch e g u e i a a p rofu n d a r a q u e stã o.

Viveiros de Cast ro

De q u a l livro se u o se n h or g osta m a is?

Lévi-St rauss

N ã o te n h o a m e n or id é ia , m e u s livros já n ã o m e e stã o m a is m u ito p re se n te s à m e n te .

Viveiros de Cast ro

M a s o se n h or n ã o p a re ce g osta r d e m a -sia d o d a s Estru tu ras Ele m e n tare s, n ã o é ?

Lévi-St rauss

Q u a n d o re a b ro e ste livro, d ig o-m e : a p re n d i a e scre ve r m e lh or d e sd e e n -tã o… M a s e le te m , a in d a a ssim , u m fre scor q u e p e rd i. É u m livro ch e io d e d e fe itos – é u m a ob ra d e ju ve n tu d e , h á u m a q u a n tid a d e d e coisa s in ú te is d e n -tro d e le … e ou tra s coisa s q u e sã o p ro-va ve lm e n te fa lsa s…

Viveiros de Cast ro

H á a lg u m a coisa q u e o se n h or g osta ria d e te r fe ito, com o p e sq u isa , e q u e n ã o p ôd e re a liza r?

Lévi-St rauss

Sim , fora d e m in h a d iscip lin a ; d e n tro d e la , n ã o.

Viveiros de Cast ro

Sob re o q u e o se n h or e stá tra b a lh a n d o n o m om e n to?

Lévi-St rauss

Sob re n a d a . N ã o tra b a lh o – a p e n a s m e ocu p o, p or a ssim d ize r. Se m p la n os, se m visa r re su lta d os, e scre vo u m a rtig o d e ve z e m q u a n d o. N ã o te n h o u m p g ra m a , p orq u e se i q u e se tra ça r u m p ro-g ra m a d e fin id o n ã o p od e re i con clu í-lo. N ã o te n h o ilu sõe s: e stou b a sta n te b e m , e ta lve z a in d a viva m a is a lg u n s a n os; m a s o p e n sa m e n to, isso se d e te riora . N ã o se p od e p re te n d e r e xig ir-lh e o m e sm o q u e ou trora .

Viveiros de Cast ro

O p e n sa m e n to se d e te riora com a id a -d e , é ce rto – m a s n a im e n sa m a ioria -d os ca sos isso com e ça m u ito a n te s d os n o-ve n ta a n os… O se n h or a in d a via ja ?

Lévi-St rauss

Referências

Documentos relacionados

Este artigo é um exame crítico de três premissas que dominaram e viciaram o debate recente sobre divisão racial e pobreza urbana nos Estados Unidos: a) diluir a noção de gueto

Disse rta tion in An th rop olog y, Sta n ford Un ive rsity... Be rk e le y: Un ive rsity of C a liforn ia

O encanto de La Souffrance à Distance reside em primeiro lugar no fato de que Boltanski se detém aí, justamente, em uma sutilíssima recu- peração das condições de emergência

Os cat álogos como document os de ident idade... BO URDIEU ,

Como eu dizia, a nova geração de alunos de Park constituiu o corpo do- cente do Departamento de Sociologia da Universidade de Chicago: Hughes, Blumer, Wirth e Redfield, que estava

[r]

Badiou define a “ética de uma verdade” como o “que dá consistência à presença de alguém na composição de um sujeito que induz o processo dessa verdade” (:57).. Ora, o

Como vincular, então, essa constru- ção à noção estruturalista de incesto e ao valor funcional de sua proibição? Héritier apresenta seu trabalho como complementar à teoria de